"Gdyby tak, nie daj Panie Boże, niczego złego nie życzę, ale może też [Pierwsza Prezes SN] umrzeć i wtedy według (...) mediów niechętnych rządowi, w dalszym ciągu pełniłaby tę funkcję co dotychczas" - dowcipkował Kaczyński w TVP. Miało to obrazować oczywistą oczywistość, że skrócenie sześcioletniej kadencji prof. Gersdorf w niczym nie narusza Konstytucji RP

Poniższe zbliżenie na twarz Jarosława Kaczyńskiego pochodzi z samej końcówki programu „Gość Wiadomości” TVP 26 lipca 2018, w którym wylewał  kubeł za kubłem pomyj na polskich sędziów i polskie sądy. I przekonywał, że PiS  „uzdrawiając wymiar sprawiedliwości” ani razu nie naruszył Konstytucji. W szczególności nie zrobił tego skracając ustawą o Sądzie Najwyższym  zapisaną w Konstytucji sześcioletnią kadencję I Prezes SN Małgorzaty Gersdorf.

Zanim przedstawimy wywody Kaczyńskiego skoczymy na sam koniec wywiadu. Mówiąc o ewentualnych zmianach w rządzie (raczej nie będzie) prezes PiS nieoczekiwanie wrócił do kwestii kadencji prof. Gersdorf:

„[minister] może się na przykład rozchorować,

to dotyczy także Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, który też się może rozchorować, nie daj Panie Boże, niczego złego nie życzę, ale może też umrzeć i wtedy według tych twierdzeń, które na poważnie prezentowane są w mediach niechętnych rządowi, w dalszym ciągu pełniłby tę funkcję co dotychczas”.

„Tak to niektórzy interpretują” – westchnął ze zrozumieniem kolega dziennikarz TVP Michał Adamczyk.

„Che, che, che” – zaśmiał się prezes.

Makabryczna facecja Kaczyńskiego – pomijając jej poziom i stosowność – miała obrazować upór i brak rzeczowych argumentów tych wszystkich, którzy twierdzą, że PiS naruszył Konstytucję skracając kadencję prezes Gersdorf i że w świetle prawa jest ona nadal pierwszym prezesem SN. Tego zdania są autorytety prawa w kraju i zagranicą, ale Kaczyński zaśmiał się im w nos.

„Che, che, che”.

Maksymalnie sześcioletnia kadencja

Jak jednak uzasadnić skrócenie sześcioletniej kadencji prezes Małgorzaty Gersdorf przy pomocy ustawy obniżającej wiek emerytalny sędziów?

Kwestia kadencji jest w Konstytucji RP uregulowana precyzyjnie w osobnym artykule 180 o Sądzie Najwyższym: „Pierwszego Prezesa SN powołuje Prezydent RP na sześcioletnią kadencję” .

Zgodnie z tym zapisem kadencja prof. Gersdorf trwa 6 lat, do 29 kwietnia 2020 roku.

  • Zobacz cały artykuł 183 Konstytucji

    1. Sąd Najwyższy sprawuje nadzór nad działalnością sądów powszechnych i wojskowych w zakresie orzekania.
    2. Sąd Najwyższy wykonuje także inne czynności określone w Konstytucji i ustawach.
    3. Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego powołuje Prezydent Rzeczypospolitej na sześcioletnią kadencję spośród kandydatów przedstawionych przez Zgromadzenie Ogólne Sędziów Sądu Najwyższego. 

Prezes nie posunął się (jak wielu jego akolitów), do tezy, że obowiązująca od 3 lipca ustawa obniżająca wiek przejścia w stan spoczynku sędziów do 65 lat, unieważnia w przypadku prof. Gersdorf zapis konstytucyjny o sześciu latach, bo sędzia ma 66 lat. Kaczyński chyba jeszcze pamięta, że zgodnie z art. 8 Konstytucji:

„Konstytucja jest najwyższym prawem RP” a jej „przepisy stosuje się bezpośrednio, chyba, że Konstytucja stanowi inaczej”.

Prezes podjął się zatem wywodu, że Konstytucja stanowi inaczej niż stanowi i że na jej gruncie stojąc można legalnie skrócić kadencję prezes SN naruszając przy okazji fundamentalną dla państwa prawa zasadę nieusuwalności sędziów.

Zadanie karkołomne i taki był wywód oparty na wykręcaniu na wszystkie strony dwóch ustępów art. 180 Konstytucji.

  • Zobacz cały artykuł 180 Konstytucji

    1. Sędziowie są nieusuwalni.
    2. Złożenie sędziego z urzędu, zawieszenie w urzędowaniu, przeniesienie do innej siedziby lub na inne stanowisko wbrew jego woli może nastąpić jedynie na mocy orzeczenia sądu i tylko w przypadkach określonych w ustawie.
    3. Sędzia może być przeniesiony w stan spoczynku na skutek uniemożliwiających mu sprawowanie jego urzędu choroby lub utraty sił. Tryb postępowania oraz sposób odwołania się do sądu określa ustawa.
    4. Ustawa określa granicę wieku, po osiągnięciu której sędziowie przechodzą w stan spoczynku.
    5. W razie zmiany ustroju sądów lub zmiany granic okręgów sądowych wolno sędziego przenosić do innego sądu lub w stan spoczynku z pozostawieniem mu pełnego uposażenia. 

Argument reformy ustrojowej

Kaczyński powołuje się na ust. 5 art. 180, twierdząc, że


Konstytucja przewiduje głęboką reformę sądownictwa i stwierdza, że sędziowie mogą być wtedy przenoszeni w stan spoczynku. To jest wyjątek od ustępu 1 art. 180, że sędziowie są nieusuwalni, co dotyczy oczywiście także Pierwszej Prezes SN

Jarosław Kaczyński, Gość Wiadomości TVP - 27/07/2018

10.05.2014 Warszawa , Ul . Nowogrodzka , siedziba partii Prawo i Sprawieliwosc . Prezes Jaroslaw Kaczynski podczas konferencji prasowej . Fot . Slawomir Kaminski / Agencja Gazeta


Nie ma zmian ustrojowych Sądu Najwyższego, a nawet gdyby były to sześcioletnią kadencję prezes Gersdorf chroni jednoznaczny art. 183


Kaczyński dokonuje tu prostej manipulacji mówiąc o „głębokiej reformie”, podczas gdy Konstytucja dopuszcza „przenoszenie sędziego do innego sądu lub w stan spoczynku” tylko „w razie zmiany ustroju sądów lub zmiany granic okręgów sądowych”.

Ustawodawca miał tu na myśli wyjątkowe sytuacje np. zmiany struktury sądownictwa. Tymczasem trudno uznać, by ustawa o SN wprowadzała zmianę ustroju Sądu Najwyższego. Nowe izby nie oznaczają jeszcze nowego „ustroju”. Chyba, że za zmianę ustroju uznamy ustawowe obniżenie wieku emerytalnego,

ale wtedy uzasadnieniem dla obniżenia wieku emerytalnego stałoby się … obniżenie wieku emerytalnego.

Nawet gdyby jednak uznać, że zachodzi stan „zmiany ustroju” i można sędziów usuwać, pozostaje jednoznaczny zapis artykułu 183 o sześcioletniej kadencji I Prezesa SN, który nie zawiera żadnych „okoliczności łagodzących”: sześć lat, to sześć lat.

Argument stanu spoczynku


A tutaj jest jeszcze druga przesłanka z art. 180 ust. 4, że parlament określa wiek, w którym przechodzi się na emeryturę

Jarosław Kaczyński, Gość Wiadomości TVP - 27/07/2018

Fot. Slawomir Kaminski / Agencja Gazeta


Parlament określa ustawą wiek przejścia sędziów w stan spoczynku, ale nie może usunąć urzędującego sędziego, a zwłaszcza skrócić kadencji I Prezesa SN


Kaczyński argumentuje, że ustawa o SN – zgodnie konstytucją – określiła wiek emerytalny na 65 lat i tym samym sędzia Gersdorf (rocznik 1952) przeszła w stan spoczynku, przestała być czynną sędzią SN i prezesem być nie może.

Kaczyński nie zauważył jednak, że cytowany zapis – w odróżnieniu od ust. 3 (m.in. o chorobie) i 5 (zmiana ustroju lub granic)

nie mówi o możliwości p r z e n o s z e n i a  sędziego w stan spoczynku.

Daje ustawodawcy jedynie prawo do zmiany wieku przejścia w stan spoczynku. Nie przypadkiem zapis o zmianie wieku emerytalnego znalazł się w art. 180 o nieusuwalności sędziów. Jak piszą eksperci Fundacji Batorego, zapis z ust. 4 art. 180

nie może znaleźć zastosowania do urzędujących sędziów, gdyż wówczas oznaczałby ich usunięcie w sposób naruszający zasadę nieusuwalności sędziów opisaną w ust. 1.

Takie usytuowanie w Konstytucji zapisu o wieku przejścia w stan spoczynku (który określa ustawa) ma dawać czynnemu sędziemu pewność, że do momentu osiągnięcia tego wieku będzie mógł orzekać w sposób niezależny i niezawisły. Reguły gry nie zmienią się w trakcie gry.

Jeszcze inaczej,

parlament (i prezydent) mogą zmienić wiek emerytalny, ale to nie może prowadzić do usunięcia sędziów, którzy już zostali powołani, bo oznaczałoby to naruszenie zasady nieusuwalności i tym samym naruszenie niezależności sądów.

  • Zobacz stanowisko Komitetu Praw Człowieka ONZ

    Podobne stanowisko zajął Komitet Praw Człowieka ONZ: prawo do sprawiedliwego procesu przed niezależnym sądem wymaga, aby wiek emerytalny sędziów był adekwatnie zabezpieczony. Obniżenie wieku emerytalnego sędziów z efektem wstecznym jest uznawane za naruszenie niezależności sędziów. Istnieje niebezpieczeństwo, że taka zmiana może być równoznaczna z usunięciem sędziów tylnymi drzwiami”. 

  • Zobacz opinię prof. Ewy Łętowskiej

    Każda zmiana wieku spoczynkowego – pisze prof. Ewa Łętowska –  rodzi tzw. problem intertemporalny: co robić z sędziami, którzy zaczęli służbę, powołani przed wejściem w życie ustawy nowej. Ustawodawca musi tu wybierać między zasadą dalszego działania ustawy dawnej i bezpośrednim działaniem ustawy nowej.

    To ostatnie oznaczałoby – w warunkach spornej ustawy o SN – natychmiastowe przeniesienie w stan spoczynku osób, które ukończyły 65 lat.

    Tyle, że skoro istnieje konstytucyjna zasada nieusuwalności sędziów i gdy ograniczenia tej zasady przewiduje sama Konstytucja w kolejnych ustępach art. 180, nie można przy wyborze opcji intertemporalnej kierować się interpretacją zrywającą z zasadą nieusuwalności opisana w ust. 1 nie naruszając zasady rzetelnej legislacji.

Ponadto, prof. Gersdorf  jest – mówiąc kolokwialnie – nieusuwalna podwójnie. Nie tylko jako czynny sędzia, ale także jako Pierwsza Prezes SN. Ma zagwarantowaną sześcioletnią kadencję. PiS może sobie zmieniać wiek emerytalny sędziów, ale nie może zmienić  konstytucyjnego zapisu o sześciu latach.

Kaczyński: Przecież art. 180 nie zastrzega, że nie dotyczy Prezesa SN

Wskazawszy na dwa powyższe „wyjątki”, które miałyby uzasadniać skrócenie kadencji prof. Gersdorf, Kaczyński odnosi się do argumentu, że nawet gdyby można było skrócić kadencję sędziego w trakcie służby, to nie można skrócić sześcioletniej kadencji prezesa SN, ustanowionej w odrębnym artykule 183. Kaczyński na to:

„Gdyby ustawodawca przewidywał, że w wypadku I prezesa SN sprawa emerytury czy sprawa reformy [ustroju sądów] nie jest przesłanką przerwania kadencji, to musiałoby to być w jakiś sposób określone w konstytucji. Jest wiele metod, jak można by to zrobić, ale tego nie zrobiono”.

Powiedzieć, że to sofistyka w najgorszym tego słowa znaczeniu, to nic nie powiedzieć. Przecież kadencję I Prezesa SN reguluje nie art. 180, ale odrębny art. 183, który nie opisuje żadnych wyjątków. Właśnie dlatego, że ustawodawca chciał zadbać o gwarancje niezależności tego organu, na wypadek zakusów takich, jak ustawy PiS.

Art. 180 jest konstytucyjną formą obrony pozycji Prezesa przed takimi prezesami jak Kaczyński.

Zapisanie sześcioletniej kadencji Pierwszego Prezesa SN stanowi jedną z konstytucyjnych gwarancji niezależności Sądu Najwyższego.

Uregulowanie kwestii kadencji w Konstytucji RP, a nie w ustawie o SN miało zapewnić, by większość parlamentarna, która nie ma mandatu do zmiany Konstytucji, nie mogła w drodze ustawy skrócić kadencji urzędującego Pierwszego Prezesa SN i tym samym znieść gwarancji jego niezależności.

Kaczyński mówi ni mniej, ni więcej, że skok na kadencję Pierwszego Prezesa SN jest możliwy dlatego, że ustawodawca w innym artykule (180) nie przewidział, że ktoś wpadnie na taki pomysł. Faktycznie tak dalece wyobraźnia twórców Konstytucji III R nie sięgała. W ogóle demokracja jest bezradna wobec tych, którzy gwałcą jej zasady.

Odwracanie kota ogonem

W całym występie w „Wiadomościach TVP” Kaczyński konsekwentnie stosował strategię odwracania kota ogonem (spokojnie, to metafora, kot prezesa nie ucierpiał!). Zapytany o zarzuty opozycji, że PiS przejmuje polityczna kontrolę nad wymiarem sprawiedliwości i łamie zasadę trójpodziału władzy, oświadczył bez zająknienia:

„Cała ta opowieść, która w tej chwili krąży po Europie i po świecie jest – można powiedzieć – zupełnym odwróceniem faktów. To my zabiegamy o to, żeby sądy nie były upolitycznione, żeby były obiektywne”.

Potem rozwodził się, jak dotychczasowe sądy były „bardzo mocno podporządkowane tzw. mainstreamowi, a reprezentantem mainstreamu w życiu publicznym była kiedyś Unia Demokratyczna, później trochę SLD, a później Platforma.  Jeżeli można mówić o podporządkowaniu, to niewątpliwie właśnie tym formacjom, a nie tej formacji, którą reprezentuję”.

I dla wszelkiej jasności:

„Z całą pewnością żadne podporządkowanie nie nastąpi, natomiast zostanie zniesione to podporządkowanie, które zresztą było widoczne, choćby ten sędzia na telefon”.

Wcześniej uznał, że wyrazicielem mainstreamu była „Gazeta Wyborcza”, jak wiadomo, ulubiony dziennik prezesa.

Naczelny OKO.press. Redaktor podziemnego „Tygodnika Mazowsze” (1982–1989), przy Okrągłym Stole sekretarz Bronisława Geremka. Współzakładał „Wyborczą”, jej wicenaczelny (1995–2010). Współtworzył akcje: „Rodzić po ludzku”, „Szkoła z klasą”, „Polska biega”. Autor książek "Psychologiczna analiza rewolucji społecznej", "Zakazane miłości. Seksualność i inne tabu" (z Martą Konarzewską); "Pociąg osobowy".


Powiązane:

Lubisz nas?

Powiedz o tym innym