Prawda czy fałsz

OKO.press sprawdza, czy politycy mówią prawdę. Analizujemy WYPOWIEDZI POLITYKÓW, wyższych urzędników, hierarchów kościelnych, liderów ruchów społecznych. Nasz fałszomierz oparty jest na 12 przejrzystych ZASADACH. Każda sprawdzona wypowiedź jest omawiana szerzej w artykule.

  • Jak oceniamy prawdę i fałsz

    Oto 12 zasad, których przestrzegamy

    1.    Analizujemy wypowiedzi polityków, wyższych urzędników państwowych i samorządowych, hierarchów kościelnych, liderów ruchów społecznych, przywódców wpływowych organizacji, liderów życia gospodarczego itd. Nie analizujemy wypowiedzi ludzi mediów, artystów, osób postronnych, anonimowych opinii w mediach społecznościowych itd.
    2.    Codziennie szukamy wartych sprawdzenia stwierdzeń w wystąpieniach publicznych, dokumentach partyjnych i rządowych, mediach, także społecznościowych itp.
    3.     W wyborze kierujemy się tym, czy stwierdzenie:
    •    jest weryfikowalne, potrafimy dotrzeć do informacji, które pozwolą je ocenić;
    •    odnosi się do faktów, opisuje zdarzenia, podaje dane liczbowe itp.
    •    dotyczy istotnej kwestii i/lub ten, kto mówi, jest liczącą się postacią;
    •    łatwo wpada w ucho, potwierdza stereotyp, może zainfekować masową wyobraźnię;
    •    ma taką postać, że odbiorcy bez głębszej wiedzy trudno rozstrzygnąć, czy to prawda czy nie.
    4.     Trzymamy się zasady, że co najmniej jedną trzecią uwagi poświęcamy wypowiedziom osób spoza obozu władzy.
    5.     Oceniamy stwierdzenia przy pomocy fałszomierza „Oka”, który może wskazywać sześć stanów:
    •    fałsz – jawnie sprzeczne z faktami;
    •    raczej fałsz – trochę prawdy w tym jest, ale całość sprzeczna z faktami i/lub kontekst wprowadza w błąd;
    •    półprawda – raczej zgodne z faktami, ale brakuje ważnych informacji;
    •    prawie prawda – w zasadzie tak jest, ale pozostaje niedostatecznie precyzyjne;
    •    prawda – zgadza się, tak jest, są na to dowody:
    •    stłuczony fałszomierz – niedorzeczność, insynuacja.
    6. Ponadto „Oko” przyznaje dwa „wyróżnienia”:
    • koziołka matołka – za wypowiedzi wyjątkowo niemądre, świadczące o braku elementarnej wiedzy czy orientacji w temacie;
    • dyzmę – za wypowiedzi obraźliwe, bezwzględne, manipulacje prawdą.
    7.     Uwzględniamy kontekst.
    8.     Zakładamy, że wypowiadając stwierdzenie, polityk (osoba publiczna) powinna przedstawić fakty, które je potwierdzają. Dowód spoczywa na tym, kto informuje/dezinformuje opinię publiczną.
    9.     Sprawdzając prawdziwość danego stwierdzenia „Oko”, podaje rzeczowe argumenty, dane liczbowe, statystyki. Przywołujemy źródła, z których korzystamy.
    10.    Staramy się nie narzucać naszych ocen i jesteśmy otwarci na krytykę naszej pracy. Uaktualniamy oceny, gdy zmieniło się coś istotnego. Przyjmujemy sugestie, korekty i podpowiedzi. W uzasadnionych przypadkach publikujemy sprostowania i przepraszamy osoby, które nietrafnie oceniliśmy. Każda korekta oceny pozostaje zapisana na pierwotnej wersji i pozostaje widoczna.
    11.     Nawet jeżeli posługujemy się lżejszym tonem lub żartobliwym tytułem, prowadzimy naszą analizę najrzetelniej i najuczciwiej, jak potrafimy.
    12.     Każdą ocenę dyskutujemy w zespole, w miarę potrzeby korzystamy też z pomocy ekspertów z danej dziedziny.



Zybertowicz: Dopiero szkolimy nowe elity. Ale w PiS władzę trzymają weterani

Doradca prezydenta Andrzej Zybertowicz twierdzi, że PiS popełnia błędy, bo jest w trakcie procesu szkolenia nowych elit. Tymczasem ponad połowa spośród wszystkich ministrów PiS od 2015 r. pracowała już wcześniej w rządzie, niektórzy jeszcze w latach 90. Zybertowicz próbuje tłumaczyć PiS młodymi czy niedoświadczonymi, ale to stara gwardia mocno trzyma władzę

Duda: „Zredukowaliśmy emisję CO2 o 29 proc.” Tak, ale w 2012 roku. A teraz emisja w Polsce znowu rośnie

"Polska może chodzić z podniesionym czołem, jeśli chodzi o realizację polityki klimatycznej", powiedział Andrzej Duda. Bo zredukowała o 29 proc. emisję CO2 - prawie pięciokrotnie więcej niż oczekiwał od nas Protokół z Kioto. Tyle że to było w 2012 roku. I ograniczyliśmy emisję najsłabiej w całym byłym bloku wschodnim. A w 2017 roku znowu wzrosła o 3,8 proc.

Wolno być rasistą, ale nie można krytykować prezesa. TVP bez Cejrowskiego

"Cham Kaczyński powinien dostać z liścia", "Prezes odpowiada za krew niewiniątek". Przez te słowa Wojciech Cejrowski nie będzie już miał swojego pasma w programie Michała Rachonia. Szef "Wiadomości" zapewnia, że to tylko na chwilę: "Przerwa jest potrzebna na refleksję. Na antenie TVP nie ma miejsca na poglądy i zachowania sprzeczne z polską racją stanu"

Karczewski do ambasador USA: „nie jest rolą ambasadora bronić dziennikarzy”. Sprawdzamy

W wywiadzie dla „Rzeczpospolitej” marszałek Senatu Stanisław Karczewski pouczył ambasador USA o tym, czym się powinna zajmować. „Nie jest rolą ambasadora bronić dziennikarzy. Nie jest rolą ambasadora bronić interesów korporacji”. Sprawdziliśmy: dyplomacja USA robiła i jedno, i drugie od dziesięcioleci

Pół naprawdę, pół w fantazjach. Jak Morawiecki likwiduje lukę VAT

Na aferę KNF PiS odpowiada narracją o luce VAT: czym jest bowiem 40 mln zł łapówki przy rzekomych 40 mld wyrwanych mafii? Dla polityków PiS głównym źródłem wiedzy o VAT jest Morawiecki. Premier jednak fantazjuje na temat efektów uszczelniania VAT. Trudno powiedzieć po co, bo efekty są istotne, wymierne i wystarczyłoby mówić prawdę. Prostujemy te manipulacje

Modlitwa Beaty Mazurek: „Sprawa KNF-u jest politycznie zamknięta”. Akurat

Rzeczniczka PiS Beata Mazurek zaklina rzeczywistość. To, że PiS chce aferze KNF uciąć głowę i sprowadzić ją do jednostkowego wyskoku, nie znaczy, że sprawa jest skończona. Przyglądamy się tym wątkom afery, które mogą mieć polityczne konsekwencje dla obozu rządzącego

Bank Światowy obala krętactwa o Kacprze Kamińskim. Ale Sasin kłamie w żywe oczy Olejnik

Według PiS Kacper Kamiński został zatrudniony jako doradca w BŚ przez szwajcarskiego dyrektora Banku, po rozmowie kwalifikacyjnej. Oświadczenie Banku Światowego przecina te krętactwa: "kierownictwo BŚ nie uczestniczy w wyborze kandydatów na te stanowiska", to są decyzje kraju członkowskiego. Ale Sasin kłamie dalej: "decyzja podjęta tam, w Banku Światowym"

WOT jak policja? PiS odrzucił zakaz użycia terytorialsów przeciw obywatelom RP

W uchwalonym przez PiS stanie prawnym istnieje wyraźna możliwość, że tworzone pod politycznym nadzorem ministra obrony Wojska Obrony Terytorialnej zostaną użyte do takich działań przeciwko antyrządowym demonstracjom, które normalnie powinna wypełniać policja

Śląski radny .N idzie do PiS. „Zdrajca, który się sprzedał”. Remis w sejmikach między KO i PiS

PiS przejmuje władzę w sejmiku śląskim. Tuż przed pierwszym posiedzeniem dołączył do nich radny KO (z .Nowoczesnej) Wojciech Kałuża. W zamian ma zostać wicemarszałkiem. Uśmiechnięty szef kancelarii premiera Michał Dworczyk ogłosił, że udało się załatwić to ponad podziałami. Ruch Kałuży zaostrza jednak podziały i jest policzkiem dla jego wyborców

„Wiadomości” TVP: „Polacy chwaleni za otwartość i tolerancję”. Kto chwali? Aktor ze „Smoleńska”

TVP przekonuje, że Polacy są chwaleni za otwartość i tolerancję, a w marszu niepodległości szli "ludzie różnych kultur i narodowości". Dowód? Dwa komentarze i trzy zdjęcia, na których są dwie Azjatki, dwóch czarnoskórych mężczyzn i dwóch Żydów. Jedynym z chwalących jest aktor grający w filmie "Smoleńsk", a drugim prowadzący Studio Lotto w TVP. I to tyle

Brudziński: „To nie był deal PiS-u z narodowcami”. Ale jak to?

Zdaniem PiS w niedzielę w Warszawie odbył się jeden wielki marsz "Dla Ciebie Polsko", w którym środowiska narodowe były nieznaczącym promilem, choć same go zorganizowały. W jakim charakterze więc wzięli w obchodach udział prezydent i premier? Organizatorów? Współorganizatorów? Gości? Nie wiadomo, bo zdaniem Joachima Brudzińskiego "nie było żadnego dealu"

Wpadka na 100-lecie. Duda zna tylko trzy powstania przeciwko zaborcom

"Polski nie było na mapach Europy, przez ten czas były trzy powstania, z których żadne nie skończyło się wielkim zwycięstwem" - mówił Andrzej Duda w wywiadzie dla węgierskiej telewizji. Gdyby prezydent był uczniem podstawówki, dostałby od nauczyciela życzliwą radę, by podręcznik czytał jednak nieco uważniej. A ile w rzeczywistości było powstań?

Symetrysta Brudziński. Potępia komunistów, których nie ma

Minister Brudziński nie chciał podpaść narodowcom, gdy potępiał ich rozróby na marszu. Więc potępił dla symetrii także komunistów. Wyszło słabo, bo neofaszyści i nacjonaliści panoszą się na ulicach i awansowali na partnerów władz PiS, a komuniści uchowali się tylko w przyśpiewkach ONR i kiboli. Symetria wyszła jakaś krzywa

Zagrywka Tuska: „chodziło mi tylko o bolszewików”. Nieprawda, chodziło o PiS jako „bolszewię”

Tusk zaprzecza, że mówiąc o "współczesnych bolszewikach" miał na myśli PiS. I chytrze dodaje, że najwyraźniej sam PiS uważa się za bolszewików. To piłkarska kiwka, bo Tusk diagnozował PiS jako potrójnie "bolszewicki": narusza demokrację, jest antyeuropejski i w konsekwencji zagraża polskiej niepodległości. Przesadzona metafora osłabia ten wywód

„Odra jest wśród cudzoziemców”. PiS zrywa z antyszczepionkowcami i szuka winnych

Po pojawieniu się kilku ognisk zachorowań na odrę partia rządząca zrywa – przynajmniej na razie - z ruchami antyszczepionkowymi. Sejm odrzucił ustawę znoszącą obowiązek szczepień, a minister edukacji Anna Zalewska i szef Głównego Inspektoratu Sanitarnego Jarosław Pinkas postanowili winą za rosnącą liczbę zachorowań obciążyć cudzoziemców

Błaszczak: „W Marszu Niepodległości idą zwykli Polacy”. To prawda. I nasiąkają hasłami neofaszystów

Impreza organizowana przez skrajną prawicę, jeszcze pięć lat temu skupiająca głównie narodowych działaczy i kiboli, jest dziś najważniejszym punktem obchodów Święta Niepodległości. Swoją osobą legitymizuje ją sam Prezydent RP, który musi się dogadywać z radykałami, żeby wziąć udział w ich demonstracji. Tak „zwykła Polska" nasiąka faszystowskim kultem siły

Sasin: „Pomniki Kaczyńskiego i Piłsudskiego porównywalne wielkością”. A bohaterowie?

Pomnik Lecha Kaczyńskiego stanął na Pl. Piłsudskiego. Minister Jacek Sasin komentuje, że jest „porównywalnej wielkości” z pomnikiem marszałka. Rzecz w tym, że bohaterowie pomników nie są „porównywalnej wielkości”. Wyliczamy różnice w zasługach

Morawiecki na 11 listopada: Polaków połączy radość i duma! Zapowiada się raczej strach i wstyd

Rozpaczliwa próba ożywienia patriotycznej narracji wspólnego święta wszystkich Polaków dumnych z Ojczyzny pozostaje w ogromnej dysproporcji do tego, co władze PiS zrobiły z tym świętem. Zaklinanie nacjonalistów, by grzecznie poszli w Marszu Dudy i Morawieckiego, raczej nie uchroni Warszawy przed zadymą, a może się jej przysłużyć