Rację ma Ryszard Czarnecki, europoseł PiS, przypominając, że koalicja PO-PSL odrzucała obywatelskie projekty ustaw już w pierwszym czytaniu. Nie było to jednak regułą. W większości przypadków inicjatywy obywatelskie trafiały pod obrady sejmowych komisji

W tym tygodniu Sejm zajmie się dwoma obywatelskimi inicjatywami ustawodawczymi. Pierwszy wprowadza całkowity zakaz aborcji, drugi dopuszcza stosowanie jej do 12. tygodnia ciąży. Robert Mazurek w RMF FM zapytał europosła PiS, czy projekty będą dla jego partii kłopotliwe.


Na pewno nie będzie tak, jak to było za czasów rządów koalicji PO-PSL, gdy projekty obywatelskie były tam odrzucane w pierwszym czytaniu i wędrowały "pubel, pubel" - do śmietnika, do kosza.

Ryszard Czarnecki, “Poranna Rozmowa w RMF FM” - 19/09/2016

“Poranna Rozmowa w RMF FM” ">

Fot. Sławomir Kamiński / Agencja Gazeta


półprawda. Półprawda. Za PO-PSL w pierwszym czytaniu do kosza trafiło 7 z 27 projektów


Wyrzucanie koalicji PO-PSL, że ignorowała obywateli było jednym z oręży PiS i Pawła Kukiza w ostatnich kampaniach wyborczych. Kukiz zdobył popularność między innymi dzięki akcji zmieleni.pl: był to protest przeciwko odrzuceniu wniosku o przeprowadzenie referendum w sprawie wprowadzenia jednomandatowych okręgów wyborczych. Poważne traktowanie głosu obywateli obiecywał PiS w programie z 2014 r.:

„W szczególności całkowicie wyeliminujemy możliwość odrzucania obywatelskich projektów ustaw w pierwszym czytaniu, z której zwykła skwapliwie korzystać większość sejmowa tworzona przez PO-PSL, w czym wyraża się jej brak szacunku dla demokracji.”

Autorzy programu PiS mieli do pewnego stopnia rację. Trochę racji ma też europoseł Czarnecki. Koalicja PO-PSL odrzucała obywatelskie projekty ustaw w pierwszym czytaniu – w jednej czwartej przypadków. Nie można więc powiedzieć, że było to regułą.

Prawo zobowiązuje marszałka Sejmu do skierowania pod obrady projektu ustawy, o ile podpisało się pod nim co najmniej sto tysięcy osób. Za I i II kadencji rządów PO-PSL (2010–2015 r.) pod obrady Sejmu trafiło 27 takich obywatelskich inicjatyw, z czego w pierwszym czytaniu posłowie odrzucili 7. Były to:

  • ustawa wprowadzająca całkowity zakaz aborcji,
  • nowelizacja kodeksu wyborczego m.in. znosząca możliwość głosowania korespondencyjnego,
  • ustawa przywracająca obowiązek szkolny od siódmego roku życia,
  • nowelizacja kodeksu karnego wprowadzająca kary za propagowanie lub pochwalanie zachowań seksualnych u dzieci poniżej 15. roku życia,
  • ustawa ustanawiająca niedzielę dniem wolnym od pracy,
  • nowelizacja ustawy o oświacie zwiększająca liczbę godzin historii,
  • ustawa podwyższająca ulgę na przejazdy transportem publicznym dla uczniów i studentów.

W jednym przypadku I czytanie projektu ustawy nie zostało dokończone (dotyczył uboju rytualnego). W pozostałych 19 przypadkach obywatelskie projekty przechodziły przynajmniej dwa czytania. Trzy z tych ustaw ostatecznie podpisał prezydent.

  • Wszystkie obywatelskie projekty ustaw w Sejmie za rządów PO-PSL

    1. Obywatelski projekt ustawy o zawodzie fizjoterapeuty

    skierowany do II czytania, 26 października 2015 r. podpisany przez prezydenta;

    1. Obywatelski projekt ustawy o ustanowieniu 17 października Dniem Sprzedaży Bezpośredniej

    skierowany do II czytania;

    1. Obywatelski projekt ustawy o zmianie ustawy o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży oraz niektórych innych ustaw (wprowadzający całkowity zakaz aborcji).

    odrzucony w I czytaniu;

    1. Obywatelski projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks wyborczy oraz niektórych innych ustaw (m.in. znoszący głosowanie korespondencyjne i wprowadzający przezroczyste urny)

    odrzucony w I czytaniu;

    1. Obywatelski projekt ustawy o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw (przywracający obowiązek szkolnego od 7 r.ż.)

    odrzucony w I czytaniu;

    1. Obywatelski projekt ustawy o zmianie ustawy – Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw

    skierowany do II czytania. 2 kwietnia 2015 r. prezydent podpisał ustawę;

    1. Poselski projekt ustawy o zmianie ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym oraz niektórych innych ustaw

    skierowany do II czytania;

    8.. Obywatelski projekt ustawy o zmianie ustawy z dnia 6 czerwca 1997 roku – Kodeks karny (wprowadzający kary za propagowanie lub pochwalanie zachowań seksualnej u dzieci poniżej 15. roku życia)

    odrzucony w I czytaniu;

    1. Obywatelski projekt ustawy o zmianie ustawy o ochronie zwierząt (dot. wprowadzenia uboju rytualnego)

    nie dokończone I czytanie;

    1. Obywatelski projekt ustawy „WOLNA NIEDZIELA” o zmianie ustawy – Kodeks pracy

    odrzucony w I czytaniu;

    1. Obywatelski projekt ustawy o zmianie ustawy o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych oraz ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty (dot. m.in. zwrotu kosztów leków refundowanych o ile w ciągu roku sięgnęły 3-krotności pensji minimalnej).

    skierowany do II czytania;

    1. Obywatelski projekt ustawy o zmianie ustawy o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży (dot. zakazu aborcji z powodu nieodwracalnego upośledzenia płodu)

    odrzucony w I czytaniu;

    1. Obywatelski projekt ustawy o rodzinnych ogrodach działkowych

    skierowany do II czytania, 18 grudnia 2013 r. prezydent podpisał ustawę;

    1. Obywatelski projekt ustawy o zmianie ustawy o systemie oświaty (dot. zwiększenia godzin nauczania historii)

    odrzucony w I czytaniu;

    1. Obywatelski projekt ustawy o zmianie ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego

    skierowany do II czytania;

    1. Obywatelski projekt ustawy o okręgach sądowych sądów powszechnych oraz o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych

    skierowany do II czytania, nieuchwalona po wecie prezydenta 26 czerwca 2013 r.;

    1. Obywatelski projekt ustawy o zmianie ustawy z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę

    skierowany do II czytania;

    1. Obywatelski projekt ustawy o zmianie ustawy o systemie oświaty i ustawy o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw (dot. m.in. powrotu do obowiązku szkolnego od 7. roku życia);

    skierowany do II czytania;

    1. Obywatelski projekt ustawy o ochronie zwierząt (dot. m.in. zakazu nieuzasadnionego zabijania zwierząt)

    skierowany do II czytania;

    1. Obywatelski projekt ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych

    skierowany do II czytania;

    1. Obywatelski projekt ustawy o zachowaniu przez Państwo Polskie większościowego pakietu akcji Grupy Lotos S.A

    skierowany do II czytania;

    1. Obywatelski projekt ustawy o zmianie ustawy o ochronie przyrody (dot. parków narodowych)

    skierowany do II czytania;

    1. Obywatelski projekt ustawy o powrocie do Rzeczypospolitej Polskiej osób pochodzenia polskiego deportowanych i zesłanych przez władze Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich

    skierowany do II czytania;

    1. Obywatelski projekt ustawy o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (m.in. zmieniający definicję przedszkola publicznego)

    skierowany do II czytania;

    1. Obywatelski projekt ustawy o zmianie ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (dot. zmniejszenia „janosikowego”)

    skierowany do II czytania;

    1. Obywatelski projekt ustawy o zmianie ustawy o uprawnieniach do bezpłatnych i ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego (podwyższający ulgę dla uczniów i studentów do 49 proc.)

    odrzucony w I czytaniu;

    1. Obywatelski projekt ustawy o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (dot. m.in. umożliwienia przejścia na emeryturę kobietom po 35 latach pracy, a mężczyznom po 40 latach)

    skierowany do II czytania 

Sejm obecnej kadencji ma pod tym względem znacznie lepsze wyniki. Trafiło do niego dwanaście obywatelskich projektów ustaw, m.in. o wyrównaniu emerytur dla służb mundurowych, o przywróceniu deputatu węglowego pracownikom kopalń czy o możliwości przejścia na emeryturę po 40 latach pracy. Jak dotąd wszystkie zostały skierowane do II czytania. W przypadku nowelizacji ustawy o systemie oświaty, wprowadzającej zakaz finansowania nauki religii z funduszy publicznych 4 posłów PiS było przeciw. Za głosowali tylko posłowie PO, Nowoczesnej i Kukiz’15. Projekt przeszedł dzięki temu, że 229 posłów PiS wstrzymało się od głosu. Proces legislacyjny zakończył się tylko w przypadku ustawy o Trybunale Konstytucyjnym, bo wycofał ją wnioskodawca, czyli Komitet Obrony Demokracji.

PiS jak na razie wywiązuje się więc z obietnicy rozpatrywania obywatelskich projektów przynajmniej w dwóch czytaniach. Nie jest to jednak jedyny wskaźnik mierzący stopień udziału obywateli w stanowieniu prawa. Dużo ważniejszym jest np. przeprowadzanie konsultacji publicznych nad projektami ustaw. Pod tym względem rząd PiS drastycznie obniżył standardy. Jak wykazał raport Fundacji Batorego, w obecnej kadencji aż ¾ projektów ustaw były projektami poselskimi (choć de facto przygotowywał je rząd), co zwalniało je z obowiązku konsultowania i oceny skutków.

Dziennikarz, filozof. Związany z OKO.press od 2016 roku. Wcześniej pisał dla "Gazety Wyborczej". Był nominowany do nagród dziennikarskich. Boksuje.


Twoje OKO

Specjalne teksty. Niepublikowane taśmy. Poufne wiadomości. Za darmo. Na zawsze.

Załóż konto. Otwórz OKO!