Prezydent Duda pisze na nowo historię stosunków polsko-żydowskich. Po spotkaniu ze środowiskami żydowskimi w Nowym Jorku powiedział dziennikarzom, że oba narody żyły w zgodzie. I dał do zrozumienia, że nie było polskiego udziału w Holocauście


Aby zobaczyć, że nasze narody żyły na tej ziemi razem zgodnie przez blisko tysiąc lat i że to niemiecki nazizm doprowadził do Zagłady Żydów.

Andrzej Duda, Briefing po spotkaniu ze środowiskami żydowskimi w N.Jorku - 21/09/2016

Briefing po spotkaniu ze środowiskami żydowskimi w N.Jorku

fot. Lukasz Cynalewski / Agencja Gazeta


półprawda. Półprawda. Żyły razem, ale dużo było polskiej wrogości


Podczas briefingu dla mediów prezydent opowiadał o spotkaniach z przedstawicielami środowisk amerykańskich Żydów. Miał ich przekonywać ich, żeby młodzi Izraelczycy, którzy przyjeżdżają do Polski, nie odwiedzali tylko obozów zagłady, ale także na przykład muzeum POLIN.

Przy okazji powiedział, że takie wizyty są potrzebne, by zobaczyć, że “nasze narody żyły zgodnie przez blisko tysiąc lat” oraz że “niemiecki nazizm doprowadził do Zagłady Żydów”.

Nie jest zadaniem “Oka” streszczanie bogatej historii relacji polsko-żydowskich. Obie te wypowiedzi prezydenta zaciemniają jednak w istotny sposób ich historię.  O ile rzeczywiście w Rzeczypospolitej przed zaborami Żydzi cieszyli się różnymi przywilejami i znaczącą autonomią, to w XIX i XX w. na ziemiach polskich nierzadko dochodziło do pogromów. Przykłady: w Warszawie w 1881 r., we Lwowie w 1918 r., w Przytyku w 1936 r., w Warszawie w 1940 r. (już podczas okupacji niemieckiej), w Jedwabnem (i innych miejscowościach okolicznych) w 1941 r., w Kielcach w 1946 r. To tylko niektóre z wielu przykładów.

Antysemityzm był także fundamentem ideologii obozu narodowego – zaczynając od Narodowej Demokracji po nacjonalistów z ONR w dwudziestoleciu międzywojennym.

“Od czego by nie zaczynali, kończyli na Żydach. Ich program dla Polski da się streścić do jednego: wszystko będzie dobrze, jak się pozbędziemy Żydów” – pisał o przedwojennych narodowcach historyk, prof. Szymon Rudnicki.

Polacy wobec Holocaustu

Nadal badany jest zakres współudziału Polaków w Zagładzie. Wiadomo, że jej głównymi inspiratorami i wykonawcami byli Niemcy, ale Polacy nie byli tylko milczącym tłem tej historii.

Gunnar S. Paulsson w książce „Utajone miasto” przeprowadził skomplikowane obliczenia, z których wynikło, że w wojennej Warszawie – po utworzeniu getta – po aryjskiej stronie ukrywało się 28 tysięcy Żydów. Paulsson wyliczył, że pomocy udzielało im 70-90 tysięcy Polaków. Było też „kilka tysięcy Polaków, którzy na nich polowali”. 

Inne badania sugerują, że te proporcje mogły wyglądać gorzej, zwłaszcza poza Warszawą, gdzie poziom asymilacji Żydów był największy.  „Bezinteresowane” donosy, szmalcownictwo, czy wręcz współdziałanie Polaków w zbrodniach na Żydach dokumentują prace takich badaczy i badaczek, jak Anna Bikont, Dariusz Libionka, Jan Grabowski, Alina Skibińska czy Joanna Tokarska-Bakir, a także słynne książki Jana Tomasza Grossa.

Nadużyciem ze strony prezydenta jest pomijanie milczeniem tego gorzkiego wątku polskiej historii. Zarówno naukowcy amerykańscy czy izraelscy, jak i środowiska żydowskie na całym świecie wiedzą przecież o tym doskonale.


OKO sprawdza, czy politycy mówią prawdę o historii.
Wesprzyj nas, byśmy mogli działać dalej.

Historyk i socjolog, profesor na Uniwersytecie SWPS, publicysta. Autor dwóch książek reporterskich o Afryce i kilku książek o historii. "Szkalował" Polskę m.in. w „the Guardian”, „Le Monde”, „El Pais”, „Suddeutsche Zeitung”. Ostatnio wydał książkę o polskiej samoocenie – „No dno po prostu jest Polska. Dlaczego Polacy tak bardzo nie lubią swojego kraju i innych Polaków” (WAB 2017). W OKO.press pisze o polityce i historii.


Masz cynk?