Władimir Putin zaatakował Polskę wypowiadając się na temat II wojny światowej. Oskarżył władze II RP o spiskowanie z Hitlerem i przypisał im współodpowiedzialność za Holokaust. „To rewizjonizm historyczny na sterydach” - zareagował oburzony prezes Amerykańskiego Kongresu Żydów. O fałszach historycznych Putina rozmawiamy z dr. hab. Grzegorzem Krzywcem

Prezydent Rosji powołał się na notatkę, którą ambasador Polski w Berlinie Józef Lipski sporządził 20 września 1938 roku ze swojej rozmowy z Adolfem Hitlerem. Notatka była przeznaczona dla ministra spraw zagranicznych Józefa Becka.

Jest w niej następujący fragment: Hitlerowi „przyświeca […] myśl załatwienia, w drodze emigracji do kolonij, w porozumieniu z Polską, Węgrami, może i Rumunią, zagadnienia żydowskiego (w tym punkcie mu odpowiedziałem, że jeśli znajdzie solucję, postawimy mu piękny pomnik w Warszawie)„.

„Notatka została wyrwana przez Putina z kontekstu. Stała się częścią bitwy propagandowej władz rosyjskich, które używają jej w dość perfidny, choć inteligentny sposób, żeby obniżyć międzynarodową pozycję Polski. Polski rząd nie prowadził żadnych wspólnych rozmów ani działań z Adolfem Hitlerem przeciw Żydom” – mówi OKO.press dr hab. Grzegorz Krzywiec.

Dodaje jednak: „Ambasador Lipski wyrażał pewną obiegową opinię przyjętą przez polskie elity polityczne. I nie chodziło oczywiście o Zagładę Żydów, ale ich przymusową lub dobrowolną – w każdym razie masową – emigrację z Polski. Państwo polskie w tym momencie swojego istnienia, uznało ok. 10 proc. swoich obywateli za potencjalnych emigrantów. Jest to jeden z najsmutniejszych i najbardziej wstydliwych epizodów z II RP”.

(Cała rozmowa w dalszej części tekstu).

  • Trzy ataki Putina

    Podczas dorocznej konferencji prasowej (18 grudnia), w której udział wzięło blisko 2 tys. dziennikarzy z całego świata, odniósł się do rezolucji przyjętej we wrześniu przez Parlament Europejski. Przypomina ona, że przyczyną wybuchu konfliktu był pakt Ribbentrop-Mołotow z tajnym protokołem o IV rozbiorze Polski, wyznaczającym granicę stref wpływów III Rzeszy i Związku Radzieckiego na linii rzek Narwi, Wisły i Sanu.

    Prezydent Rosji konsekwentnie wraca do sowieckiej narracji i od lat broni paktu jako układu wyłącznie o nieagresji, negując jego utajniony załącznik. Tak było i tym razem.

    W putinowskiej wersji historii istniał układ, ale między Hitlerem a Piłsudskim, Moskwa z kolei jako ostatnia, kilka lat po Polsce, podpisała układ o nieagresji z Berlinem.

    Putin stwierdził też, że III Rzesza reprezentowała interesy niebiorącej udziału w Konferencji Monachijskiej Polski oraz że Polacy i Niemcy, a także zachęceni przez tę pierwszą Węgrzy, dokonali później wspólnie rozbioru Czechosłowacji.

    Na tym nie koniec jego historycznych rewelacji: 17 września 1939 roku według rosyjskiego prezydenta nie doszło do żadnej agresji, Armia Czerwona po prostu „zaszła” na opuszczone przez władze i dowództwo terytorium Polski, a w takiej sytuacji nie było z kim prowadzić rozmów.

    W kolejnych dniach, podczas spotkania z przywódcami Wspólnoty Niepodległych Państw (19 grudnia) i kierownictwem rosyjskiego MON (24 grudnia) Putin znów mówił o historii obciążając Polskę za wybuch II wojny światowej i oskarżając o współudział w Holokauście.

    Powołał się przy tym na notatkę z rozmowy z Adolfem Hitlerem, którą ambasador Polski w Berlinie Józef Lipski sporządził 20 września 1938 roku dla ministra spraw zagranicznych Józefa Becka.

    „Był bydlakiem i antysemicką świnią, nie da się inaczej powiedzieć” – powiedział o polskim dyplomacie prezydent Rosji.

    Putin nawiązał do słów Lipskiego, że jeżeli Hitlerowi uda się „załatwić, w drodze emigracji do kolonij, w porozumieniu z Polską, Węgrami, może i Rumunią, zagadnienie żydowskie”, to „postawimy mu piękny pomnik w Warszawie”.

„Był bydlakiem i antysemicką świnią, nie da się inaczej powiedzieć” – powiedział o polskim dyplomacie prezydent Rosji.

„Hitler proponował zesłać Żydów z krajów europejskich do Afryki. Faktycznie na wymieranie. To pierwszy krok do ludobójstwa, do tego, co dziś nazywamy holokaustem. Przedstawiciel Polski napisał swemu ministrowi. – »Ja odpowiedziałem, że jeśli tak się stanie, jeśli takie będzie rozwiązanie, to my postawimy Hitlerowi piękny pomnik w Warszawie«” – zinterpretował notatkę prezydent Rosji.

Zareagował polski MSZ wydając oświadczenie, a w piątek (27 grudnia) po południu pilnie wzywając  ambasadora Rosji.

David Harris, szef American Jewish Comittee (AJC), napisał na Twitterze, że słowa rosyjskiego prezydenta to „historyczny rewizjonizm na sterydach”.

W tle wypowiedzi Putina jest 75. rocznica wyzwolenia obozu Auschwitz-Birkenau przypadająca 27 stycznia 2020 roku. Prezydent Rosji będzie w tych dniach w Jerozolimie, a nie w Auschwitz. W przyszłym roku przypada także 75 rocznica zakończenia II wojny światowej. Rosja Putina od lat próbuje zaprzeczyć swojej odpowiedzialności za jej wybuch, za pakt Ribbentrop-Mołotow i za wspólny z Hitlerem atak na Polskę.

Marek Świerczyński w „Polityce” odnotował też liczne porażki wewnętrzne i zagraniczne prezydenta Rosji, które usiłuje przykryć tak agresywną narracją historyczną.

  • Schizofaszyzm, czyli o metodzie dezinformacji Putina

    Historia jest jednym z ulubionych narzędzi dezinformacji, wywoływania konfliktów i propagandy stosowanym przez Władimira Putina. Więcej o tym choćby w „Drodze do niewolności” Timothy’ego Snydera: historyk i publicysta opisuje w książce zjawisko, które nazywa „schizofaszyzmem”, a którego mechanizmy prezydent Rosji, jego zwolennicy i radykalna prawica przećwiczyli prowadząc wojnę, również w przestrzeni symbolicznej, z Ukrainą. np. 24 marca Aleksandr Prochanow, pisarz i ultranacjonalista, obciążył w rosyjskiej telewizji ukraińskich Żydów winą za rosyjską inwazję na Ukrainę i Holokaust.

    Na czym polega zjawisko „schizofaszyzmu” w putinowskiej Rosji? „Prawdziwi faszyści nazywają swoich przeciwników »faszystami«, obwiniają Żydów za Holokaust i traktują II wojnę światową jako argument za dalszym użyciem przemocy” – wyjaśnia Snyder.

O notatce ambasadora Lipskiego i oskarżeniach Putina rozmawiamy z dr. hab. Grzegorzem Krzywcem, historykiem z Instytutu Historii PAN, badaczem ruchów prawicowych w Polsce, autorem książek „Szowinizm po polsku. Przypadek Romana Dmowskiego” i „Polska bez Żydów. Studia z dziejów idei, wyobrażeń i praktyk antysemickich na ziemiach polskich początku XX wieku”.

Estera Flieger: Co możemy powiedzieć o dokumencie, na który powołuje się Władimir Putin?

Dr hab. Grzegorz Krzywiec: Notatka z rozmowy, którą przeprowadził ambasador Polski w Berlinie Józef Lipski z Adolfem Hitlerem we wrześniu 1938 roku przekazana ministrowi spraw zagranicznych Józefowi Beckowi jest znana polskim i zagranicznym historykom co najmniej od połowy wieku. Opublikowana została in extenso pod koniec lat 60.

Rosjanie po zdobyciu Berlina weszli w posiadanie dokumentacji z Kancelarii III Rzeszy i mogą dysponować źródłami nieznanymi historykom. Jako badacz jestem ich bardzo ciekaw i chętnie bym się z nim zapoznał. Ale z wypowiedzi Władimira Putina nie wynika, by w temacie, o którym rozmawiamy, było coś ponad notatkę Lipskiego.

Mirosław Maciorowski zastanawia się w „Ale Historii” czy to polityczna gra i stwierdza, że nie wiemy czy Józef Lipski był wściekłym antysemitą. Z kolei Krzysztof Rak mówi Onetowi, że to była osobista wypowiedź dyplomaty, która nie oddawała stanowiska rządu polskiego. 

Lipski wyrażał pewną obiegową opinię przyjętą przez polskie elity polityczne. To nie było tylko jego zdanie, ale establishmentu, zaliczając do niego również ówczesną główną partię opozycyjną, a więc endecję.

I nie chodziło oczywiście o Zagładę Żydów, ale ich przymusową lub dobrowolną – w każdym razie masową – emigrację z Polski. Antysemityzm w II Rzeczpospolitej był zjawiskiem powszechnym. W różny sposób można sobie z nim radzić. Najgorszym z nich jest zaprzeczenie.

Trudno nie zgodzić się z Adamem Eberhardtem, dyrektorem Ośrodka Studiów Wschodnich, który w rozmowie z „Wyborczą” zauważył, że „w Rosji trwa proces restalinizacji historii”, a władze rosyjskie w jego ramach zastosowały nowy element i zagrały przeciw Polsce antysemicką kartą.

Notatka została wyrwana przez Putina z kontekstu. Stała się częścią bitwy propagandowej władz rosyjskich, które używają jej w dość perfidny, choć inteligentny sposób, żeby obniżyć międzynarodową pozycję Polski.

Polski rząd nie prowadził żadnych wspólnych rozmów ani działań z Adolfem Hitlerem przeciw Żydom.

Jaka była polityka polskiego rządu wobec Żydów w 1938 roku?

W 1938 roku polityka polskiego rządu wobec mniejszości żydowskiej sprowadzała się do tego, żeby jak najwięcej Żydów wyjechało z kraju. Polska administracja wspierała różne praktyki dyskryminacyjne, np. numerus clausus [ograniczenie liczby studentów żydowskiego pochodzenia], w stowarzyszeniach publicznych m.in. lekarskim i prawniczym pojawił się pomysł usuwania Żydów z zarządów. Rząd polski nieformalnie a często formalnie te praktyki wspierał.

Na początku 1938 roku MSZ przygotował dokument, który potem stał się prawem, a który de facto pozbawiał obywatelstwa ludzi, którzy wyemigrowali i nie zgłosili się do polskiej ambasady w nowym miejscu zamieszkania w celu potwierdzenia swojej przynależności państwowej. Był to akt prawny skierowany przede wszystkim przeciwko polskim Żydom w Niemczech. Wykorzystała to III Rzesza wyrzucając kilkaset tysięcy polskich obywateli, przede wszystkim polskich Żydów, z Niemiec.

Z drugiej strony, polskie MSW i część armii od połowy lat 30. szkoliła też żydowskich partyzantów, żeby wysłać ich do Palestyny. Mieli tam walczyć w celu utworzenia państwa żydowskiego.

Tę współpracę często niestety się mitologizuje, w bardzo dużym skrócie sprowadzała się wszak do tego, żeby w ciągu kilku lat wyemigrowało do Palestyny ok. 1 mln polskich Żydów. Były to nierealistyczne plany i tak były odbierane przez Żydów, zarówno w Polsce, jak i zagranicą.

Bo co oznaczają słowa z notatki Lipskiego o „załatwieniu w drodze emigracji do kolonij, w porozumieniu z Polską, Węgrami, może i Rumunią, zagadnienia żydowskiego”?

Przyjmuje się, że do 1941 roku w III Rzeszy dominował tzw. terytorialny program rozwiązania tzw. kwestii żydowskiej. Z grubsza sprowadzał się on do wymuszenia na Żydach emigracji z Niemiec, po 1938 roku także z Austrii i Czech, które znalazły pod niemiecką kontrolą. Niemcy zwykle nieformalnie sondowali niektóre państwa europejskie, w tym także Polskę, w tej materii.

Nic nie wiadomo, żeby zarówno polskie władze jak i inne państwa ten temat podjęły. Niemniej jednak władze polskie od 1936 roku de facto uznały, że jedynym możliwym rozwiązaniem tzw. kwestii żydowskiej jest masowa emigracja Żydów.

W ramach MSZ został powołany specjalny zespół pod kierownictwem Wiktora Tomira Drymmera, który się tym zajmował; co więcej koordynował te problemy nie tylko w MSZ, ale w całym rządzie i faktycznie całej administracji państwowej.

Osobista rola ministra spraw zagranicznych Józefa Becka nie jest w tych działaniach jasna, choć Drymmer, formalnie dyrektor Departamentu Konsularnego, był jednym z najbliższych jego współpracowników. Innymi słowy, państwo polskie w tym momencie swojego istnienia, uznało ok. 10 proc. swoich obywateli za potencjalnych emigrantów.

Jest to jeden z najsmutniejszych i najbardziej wstydliwych epizodów z II RP.

Dlaczego Putin wykonał taki ruch? Nie wyciąga antysemityzmu np. Wielkiej Brytanii, której król Edward VII wizytował przed wojną jeden z obozów koncentracyjnych i w dobrej atmosferze rozmawiał z Adolfem Hitlerem.

Nie tylko Putin, ale rosyjskie elity wiedzą, że to szczególnie zaboli Polskę. Lata 30. to nie jest jednak fragment historii relacji polsko-żydowskich, którymi można się pochwalić.

Nie chcę iść za daleko i powiedzieć, że antysemityzm to rosyjski wynalazek, ale przywódca państwa rosyjskiego zarzucający go Polsce, to mówiąc delikatnie chichot historii.

Antysemityzm był zjawiskiem powszechnym w Polsce, ale także Rosji. W Związku Radzieckim był jednak uznawany za przestępstwo, a także prawnie ścigany, co nie zmienia faktu, że funkcjonował i najlepszym tego przykładem jest tak podziwiany przez Władimira Putina Józef Stalin. Używanie przez Rosję oskarżeń wobec Polski o antysemityzm jest oczywiście manipulacją.

Jak powinna zareagować Polska? Zwłaszcza, że zbliża się 75. rocznica wyzwolenia obozu Auschwitz.

Nic nie zmieni tego, że Auschwitz wyzwoliła Armia Czerwona. A jak reagować? Mówić prawdę, tak jak było. Jest wielu historyków sympatyzujących z rządem, którzy dobrze przebadali ten okres historii Polski i mogliby się tego podjąć. Przede wszystkim, nie używać historii jako propagandy, to by w zupełności wystarczyło.

OKO sprawdza, czy politycy mówią prawdę o historii.
Wesprzyj nas, byśmy mogli działać dalej.

Dziennikarka, przez blisko cztery lata związana z „Gazetą Wyborczą”, obecnie redaktorka naczelna publicystyki w portalu organizacji pozarządowych ngo.pl, publikowała w „The Guardian”, „Dzienniku Gazecie Prawnej”, „Newsweeku Historii” i serwisie Notes From Poland.


Komentarze

    • Stanisław Sztuber

      Trzymajmy się faktów. Z tym KK to nie jest do końca tak jak piszesz. Był taki jeden hierarcha co mówił o "starszych braciach w wierze" i miał sporo przyjaciół wśród Żydów.

        • Stanisław Sztuber

          I to jest bliżej prawdy. Jedna uwaga. Nie tylko nawoływał, ale własnym przykładem zachęcał. Nie wiem jak innych, ale do mnie to przemawiało i we mnie zostało. Co do polskiego KK to też nie jest jednolity, choć też uważam, że przewagę mają obecnie ci hierarchowie, których postaw nie akceptuję.
          Uważam, że krytykując, słusznie skądinąd, nie należy popadać w "zerojedynkowość", bo świat nigdy nie był, nie jest i raczej nie będzie czarno biały.

          • Andrzej Sokołowski

            "Patrioci" cytują z wystąpień papy tylko to co im odpowiada. Jeżeli coś kłóci się z ich światopoglądem to pomijają niewygodne dlań poglądy papieża milczeniem.

  1. Stanisław Sztuber

    Antysemityzm był w międzywojennej Europie powszechny, a więc Polska nie była tu wyjątkiem. Jednakże ten antysemityzm był raczej w sferze werbalnej lub inaczej takim liteantysemityzmem. Oczywiście nie zamierzam zaprzeczać temu, że zdarzały się np. pogromy i inne takie brzydkie rzeczy. Natomiast zarówno Niemcy Hitlera jak i ZSRR Stalina prezentowały odmianę antysemityzmu w wersji hard. O Niemcach wiedza jest powszechna, natomiast o ZSRR mówi się niewiele i Putin rzucając oskarżenia na Polaków stara się odsunąć dyskusję o wyczynach swojego idola – Stalina. Czym się różnił ZSRR od Niemiec? Tym, że w ZSRR w latach 30-tych XX wieku prześladowano z elementami ludobójstwa wiele narodowości (Akcja Polska – ok. 120 tys. ofiar) i bardzo zróżnicowanymi metodami. Od zsyłek na śmierć, przez prosty strzał w tył głowy, aż do zagłodzenia paru milionów Ukraińców.
    Putin ma swój cel i konsekwentnie go realizuje. Polska wyalienowana ze struktur UE stała się łatwym celem. Niestety diagnoza prof. Bartoszewskiego na temat dyplomacji w wykonaniu pis nie straciła na aktualności.

    • Andrzej Sokołowski

      Poprzednicy Stalina także nie byli lepsi. Przecież to Ochrana sporządziła fałszywkę zwaną Protokołami Mędrców Syjonu tak chętnie rozpowszechnianą nawet dzisiaj przez polskich "patriotów". W czasach carskiej Rosji było sporo pogromów, w końcu tam także dominowała chrześcijańska religia miłości do bliźniego.

  2. Wojciech Kowalski

    Czyż polskie przedwojenne władze nie dokonały wspólnie z Hitlerem rozbioru Czechosłowacji? Czy Goebbels nie był stałym gościem prezydenta RP na polowaniach w Białowieży?
    Czy polskie władze nie odrzuciły prośby Czechosłowacji o wspólny front przeciwko Hitlerowi, aby mu się nie narażać?
    Czy ambasador Lipski nie mówił o postawieniu pomnika Hitlerowi w Warszawie, gdyby Hitler "rozwiązał kwestię żydowską"?
    A kto ze strony hitlerowskich Niemiec był na pogrzebie Piłsudskiego
    Oburzenie mydłków z polskiego(?) MSZ jest niepotrzebnym dolewaniem oliwy do ognia. Kto sieje wiatr ten zbiera burzę. Nieuki z MSZ, specjaliści od San Escobar powinni 3 razy się zastanowić zanim puszczą bąka pod wpływem jeszcze gorszych od nich histeryków z IPN. TAK histeryków, a nie historyków, bo historyków w IPN nie ma.

    • Stanisław Sztuber

      No skoro Polska z Niemcami dokonały rozbioru Czechosłowacji w 1938 r. to to był tylko rewanż za rozbiór Polski przez Czechosłowację wspólnie z ZSRR w 1920 r.
      W 1938 r. Polska odebrała tylko to co wcześniej bezprawnie Czechosłowacja odebrała Polsce w 1920 r. Ani piędzi ziemi więcej.

  3. Jerzy Dereń

    Zarzut Putina na poziomie władz RP ignorowałbym całkowicie. Można by w TV pokazać jakiegoś posiadającego niekwestionowany autorytet historyka, który objaśnienia j/w zakończyłby pytaniem retorycznym:
    "Co chce osiągnąć Putin kolejnym propagandowym zabiegiem?"
    Przez całe moje życie znałem dwie rodziny żydowskie, jedna z dwoma a druga z jednym synem. O rodzicach niewiele mogę powiedzieć poza tym, że w moim miasteczku byli szanowani. Synowie, moi koledzy, z tego jeden serdeczny, niczym specjalnym się nie wyróżniali spośród wielu innych z którymi się kolegowałem. Dlatego nie rozumiem jak można pomawiać nas Polaków o antysemityzm? Oczywiście teraz, a nie w czasach zamierzchłych, z którymi nie wiążą mnie jakieś szczególne emocje. Chwilami odnoszę wrażenie, że gadkami o antysemityźmie programuje się nas, aby nienawiść i nieufność wzbudzić. Wg starej rzymskiej maksymy: Divide et impera…

Twoje OKO

Specjalne teksty. Niepublikowane taśmy. Poufne wiadomości. Za darmo. Na zawsze.

Załóż konto. Otwórz OKO!