Ministerstwo Jarosława Gowina przygotowuje nową ustawę o szkolnictwie wyższym. "Sprzeciwiamy się szkodliwym ideom i pomysłom, które mogą już niedługo skrzywdzić polską naukę i szkolnictwo wyższe" - pisze Komitet Kryzysowy Humanistyki Polskiej i uczelniane ZNP. Publikujemy dokument Komitetu.

OKO.press publikuje stanowisko Komitet Kryzysowy Humanistyki Polskiej w debacie o reformie polskiej nauki (patrz dalej), którą sam Komitet określa jako „realistyczny głos reformatorski, alternatywny wobec centralizacyjnych i autokratycznych projektów reformy szkolnictwa wyższego”.  Rzecz jest o tyle pilna, że w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego trwają prace nad nową ustawą, która ma zmienić polskie uczelnie i instytuty naukowe.

Ustawa według Gowina

Ustawa ma być efektem konkursu, rozpisanego przez ministra Gowina wkrótce po objęciu przez niego urzędu. Prezentacja założeń trzech wybranych projektów odbyła się 1 marca 2017 r. Prezentowali je szefowie zespołów:

  • prof. Hubert Izdebski z Uniwersytetu SWPS,
  • prof. Marek Kwiek z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu oraz
  • dr hab. Arkadiusz Radwan, Prezes Instytutu Allerhanda, niepublicznego instytutu naukowego z Krakowa.

Nie wiadomo, jaki będzie ostateczny kształt ustawy. Ministerstwo podsuwa opinii publicznej coraz to nowe propozycje — min. Gowin mówił w maju 2017 r. m.in. o

  • odejściu od tzw. parametryzacji, czyli systemu ocen jednostek naukowych wprowadzonej przez rząd PO-PSL, opartego na  sztywnych (zdaniem wielu naukowców zbyt sztywnych) formalnych kryteriach;
  •  zmianie modelu studiów doktoranckich — ograniczeniu liczby doktorantów i powołaniu nowych trybów kształcenia, które mają podnieść poziom doktoratów;
  • w maju 2017 r. powrócił także pomysł powołania „Uniwersytetu PAN” – nowej placówki, która wykorzystałaby potencjał instytutów PAN (i byłaby relatywnie wysoko w międzynarodowych rankingach).

Komitet Kryzysowy Humanistyki Polskiej – stowarzyszenie studentów, doktorantów i wykładowców, które powstało w proteście przeciwko reformom wprowadzanym przez poprzedni rząd PO-PSL – przygotował swoją propozycję zmian. W poniedziałek, 22 maja 2017, Komitet wraz z uczelnianym ZNP organizuje kongres, który ma przedstawić alternatywną propozycję reformy.

  • Kliknij, by przeczytać więcej

    NAUKA DLA POLSKI – NASZ POMYSŁ NA REFORMĘ
    Zapraszamy na III Kongres Komitetu Kryzysowego Humanistyki Polskiej i Rady Szkolnictwa Wyższego Związku Nauczycielstwa Polskiego. Wraz z najlepszymi specjalistami przedstawimy alternatywę wobec centralizacyjnych, autokratycznych i prywatyzacyjnych wizji reformy nauki.

    12:00-13:00 OTWARCIE KONGRESU
    Wystąpienia przewodniczących Rady Szkolnictwa Wyższego i Nauki ZNP oraz KKHP
    Wystąpienia gości specjalnych. Swój udział potwierdzili:
    prof. Anna Giza-Poleszczuk, Prorektor UW
    prof. Małgorzata Jacyno – Instytut Socjologii UW
    prof. Jerzy Żyżyński – Wydział Ekonomii, b. członek podkomisji ds. nauki i szkolnictwa wyższego
    dr hab Maciej Gdula – Instytut Socjologii UW

    13:00-13:45 PREZENTACJA NASZEJ WIZJI USTAWY 2.0
    Przedstawienie propozycji założeń do ustawy o szkolnictwie wyższym Komitetu Kryzysowego Humanistyki Polskiej, Rady Szkolnictwa Wyższego i Nauki oraz Niezależnego Zrzeszenia Studentów.
    Wystąpią:
    prof. Piotr Stec – Dziekan Wydziału Prawa UO, KKHP
    dr. Janusz Rak – Prezes RSZWIN ZNP

    Po wystąpieniach przewidujemy czas na dyskusje i zadawanie pytań.

    14:00-14:30 PRZERWA

    14:30-15:30 WARSZTATY TEMATYCZNE
    Proponujemy trzy panele: finanse, zarządzanie, kadry.
    Udział potwierdzili m.in:
    prof. Robert Tomanek, rektor Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach
    prof. Tadeusz Zieliński, prorektor CHAT ds dydaktycznych
    Konstanty Gajda, kwestor Uniwersytetu Opolskiego
    dr Adriana Bartnik, WAINS PW
    dr Stanisław Różycki, RSZWIN ZNP
    dr Janusz Szczerba, RSZWIN ZNP

    15:30-17:30 DEBATA „Polityczne stawki reformy nauki”
    Rozmowę poprowadzi Filip Konopczyński (Fundacja Kaleckiego)
    Naszymi prelegentami i prelegentkami będą:
    prof. Jadwiga Staniszkis
    red. Agata Szczęśniak, OKO.Press
    prof. Antoni Dudek, UKSW
    red. Piotr Skwieciński, Wsieci

    Po debacie przewidujemy czas na dyskusję i zadawanie pytań.

Stanowisko Komitetu Kryzysowego Humanistyki Polskiej

Od 28 lat przepisy o szkolnictwie wyższym przechodzą proces ciągłych przemian. Początkowo zmierzały w kierunku ograniczenia ręcznego sterowania uczelniami przez państwo i wzmocnienia autonomii akademickiej. Jednak kolejne reformy, zamiast usprawniać polskie szkolnictwo, zaczęły obciążać uczelnie coraz większą biurokracją i domagać się od nich ścisłego powiązania z krótkowzrocznie rozumianym zyskiem ekonomicznym (warto przypomnieć niesławną nagonkę minister Kudryckiej na humanistykę). W rzeczywistości jedynym wymiernym efektem tych zmian był chaos na uczelniach w obliczu co rusz zmieniających się przepisów oraz gwałtowny spadek polskich uczelni na sam dół tabel w międzynarodowych rankingach.

Minister Gowin wydaje się iść w tym samym kierunku – permanentnej rewolucji. Domaga się ścisłego powiązania kształcenia z otoczeniem zewnętrznym (redukowanym do krótkoterminowej perspektywy biznesowego zysku), powtarza mantry o innowacyjności i nowych technologiach, nie dostrzegając, że szkoły wyższe dostarczają także wiedzy niewymiernej i nie dającej się przekuć na bieżące rozwiązania przemysłowe, ale niezbędnej do zapewnienia wolności badań naukowych. Jest ona konieczna dla funkcjonowania zdrowej sfery publicznej oraz dla zagwarantowania zrównoważonego rozwoju społecznego i ekonomicznego mierzonego w dłuższej perspektywie.

Minister Gowin proponuje kolejną rewolucję, której celów i metod sam na razie nie umie wytłumaczyć.

Ewolucja, nie rewolucja – tego potrzebuje nauka i szkolnictwo wyższe. Nasz pomysł na reformę to realistyczny głos reformatorski, alternatywny wobec centralizacyjnych i autokratycznych projektów reformy szkolnictwa wyższego. Reformę chcemy oprzeć na następujących elementach:

1. Fair play. Wszystkie uczelnie powinny mieć ten sam zakres autonomii finansowej, badawczej i dydaktycznej. Dziś przegrywają jednostki mniejsze, które nie mogą szybko tworzyć nowych kierunków ze względu na brak tzw. „pełnych uprawnień akademickich” i przegrywając z jednostkami z wielkich ośrodków akademickich. Należy uchylić przepisy dające przywileje w zakresie kształtowania oferty dydaktycznej jednostkom uprawnionym do nadawania stopnia doktora habilitowanego. Zapewni to równość pozycji startowych – mała uczelnia będzie mogła wygrać z dużą konkurując jakością.

2. Różni, lecz równi. Decyzję o swojej misji i profilu uczelnie powinny podejmować samodzielnie. Mogłyby działać bądź jako uczelnie akademickie, kształcące elity wiedzy, bądź jako uczelnie profesjonalne – kształcące elity umiejętności lub jako kolegia odpowiadające przede wszystkim za edukację na poziomie licencjackim. Jednak wszystkie te jednostki powinny być traktowane jako równorzędne części systemu, konkurujące o najlepszych pracowników i studentów.



3. Dwa stopnie – dwa tytuły. Proponujemy wprowadzenie dwóch ścieżek rozwoju naukowego – dydaktycznego i naukowego. W zależności od obranej ścieżki pracownik uzyskiwałby inny tytuł, zarazem obie ścieżki traktowane byłyby równoważnie.

4. Milcząca zgoda. Tworzenie nowych kierunków studiów powinno wymagać jedynie notyfikacji w MNiSW. Minister mógłby wnieść sprzeciw, jeśli uczelnia nie spełnia wymogów ustawowych do prowadzenia studiów. Ochroni to uczelnie przed motywowanymi ideologicznie decyzjami ministerstwa blokującymi arbitralnie powstawanie nowych kierunków.

5. Uniwersytety federalne – możliwość łączenia niewielkich uczelni w federacje, by wzmocnić ich pozycję rankingową bez przymusowej konsolidacji.

5. Ład akademicki – władze rektorskie i dziekańskie powinny być wybierane przez środowisko akademickie, a senat uczelni i rady wydziałów opatrzone być winny silnymi kompetencjami kontrolnymi.

6. Racjonalne finanse. Algorytm finansowania uczelni powinien uwzględniać różne profile uczelni. W zależności od decyzji uczelni, który profil wybiera (akademicki, profesjonalny czy kolegium), należy zastosować odmienny algorytm finansowania, uwzględniający fundamenty danego profilu (akademicki – wyniki badań naukowych; profesjonalny – wyniki badań i jakość kształcenia, kolegium – jakość kształcenia). Reforma finansów będzie też wymagała zwiększenia środków na szkolnictwo wyższe.

Potrzebujemy obywatelskiej i propaństwowej wizji umożliwiającej realną naprawę naszych wspólnych instytucji. Tylko w ten sposób polskie uniwersytety mogą wydostać się z pułapki średniego rozwoju.

Opłać abonament na wolność słowa


Powiązane:

Lubisz nas?

Powiedz o tym innym