Minister kultury Piotr Gliński zmienia reguły w trakcie gry. Obcina o połowę przyznaną już dotację na program edukacji kulturowej, który wspiera przede wszystkim małe ośrodki miejskie i wsie. Nie oddamy Bardzo Młodej Kultury - odpowiadają operatorzy programów. Apelują o cofnięcie decyzji

Bardzo Młoda Kultura (2016-2018) to pierwszy program wsparcia edukacji kulturalnej na taką skalę oraz budowania dialogu między oświatą i kulturą. Pierwszy – i jak wynika z raportu – skuteczny.

Do tej pory działalność nauczycieli, edukatorów i animatorów była rozproszona. Brakowało im wiedzy, narzędzi, finansów i kontaktów, szczególnie w małych ośrodkach miejskich i na wsiach. Odpowiedzią jest Bardzo Młoda Kultura – kompleksowe wsparcie tych, którzy poprzez edukację chcą przygotować dzieci i młodzież do świadomego, aktywnego i krytycznego uczestnictwa w kulturze.

Szkolenia i warsztaty pozwoliły aktywistom w całym kraju na uzyskanie kompetencji. Kluczowe jest, że nikt im niczego nie narzuca, sami mają decydować, co dla ich lokalnej społeczności jest najważniejsze. Program finansował między innymi warsztaty międzypokoleniowe, laboratorium audiowizualne dla młodzieży uczącej się w szkołach zawodowych czy warsztaty graficzne.

Aż 70 proc. wydarzeń programu odbywało się na wsiach i w małych miastach, a ich odbiorcami były dzieci i młodzież zagrożone ubóstwem i wykluczeniem.

Skala działań była ogromna. W 2016 roku udało się zorganizować 294 warsztaty, 170 projektów, 265 wydarzeń integrujących środowisko. Operatorzy pozyskali 600 partnerów i instytucji współpracujących, a działania dotarły do 8 602 odbiorców bezpośrednich, 17 000 odbiorców pośrednich.



Jak Gliński z jasnego nieba

W styczniu 2017 organizacje prowadzące ten trzyletni program edukacji kulturowej otrzymały zielone światło od Narodowego Centrum Kultury na realizowanie działań  w tym roku.

Jednak  9 lutego 2017 MKiDN obcięło budżet o połowę, o czym powiadomiło przez Narodowe Centrum Kultury w lakonicznym piśmie. Bardzo Młoda Kultura zamiast 4 mln zł dostanie w 2017 roku tylko 2 mln zł. Nie podano podstawy prawnej.

NCK tłumaczy się, że taką decyzję podjął minister Piotr Gliński i przedstawia list, jaki od niego dostało.

  • Zobacz kalendarium wydarzeń

    9 lutego 2017 roku operatorzy Programu Bardzo Młoda Kultura (BMK) finansowanego ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego otrzymali informację od Narodowego Centrum Kultury o zmniejszeniu dofinansowania na realizację programu o 50% w roku 2017. Powołano się na decyzję MKiDN, jednak nie załączono jej do pisma ani nie wskazano miejsca jej publikacji, aby możliwe było zapoznanie się z jej treścią i uzasadnieniem. Nie wskazano także daty wydania decyzji.

    17 lutego 2017 w odpowiedzi na wniosek o udostępnienie skanu decyzji ministra, Ogólnopolska Federacja Organizacji Pozarządowych otrzymała skan pisma z MKiDN do NCK z informacją o zmniejszeniu budżetu. Tego samego dnia operatorzy przekazali do NCK list, w którym zaapelowali o podjęcie wspólnych działań na rzecz zmiany decyzji przez MKiDN.

    20 lutego 2017 NCK poinformowało, że zawarte z nimi umowy przewidują warunkowe przyznanie środków na lata 2017 i 2018, w zależności od wysokości otrzymanej przez NCK dotacji od MKiDN.

    21 lutego 2017 Członkowie Forum Kraków oraz Teatr Polski w Bydgoszczy opublikowały swoje stanowiska w sprawie

    22 lutego 2017 głos zabrał Zarząd Główny Polskiego Towarzystwa Kulturoznawczego, wyrażając poparcie dla apelu Forum Kraków oraz innych instytucji o utrzymanie dofinansowania programu na tym samym poziomie.

    Wydarzenia monitoruje Ogólnopolska Federacja Organizacji Pozarządowych, która od ponad roku zbiera informacje na temat naruszeń ze strony resortów Prawa i Sprawiedliwości w relacjach z organizacjami pozarządowymi. Niemal co tydzień do repozytorium spływają informacje o kolejnych nieprawidłowościach.

„Ministerstwo i NCK gra nie fair, nie zgadzamy się z decyzją ministra” – mówią organizacje, które prowadzą program. I apelują do ministerstwa o przywrócenie finansowania. Argumentują:

„Bardzo Młoda Kultura to pierwszy program edukacji kulturowej wspólny dla nauczycieli i animatorów kultury.

To możliwość budowania trwałego dialogu pomiędzy środowiskami kultury i oświaty. To szansa na sztukę w szkołach i edukację w galeriach. To program, który jak żaden inny dociera na wsie i do mniejszych miejscowości.

To program, którego zeszłoroczne efekty przekroczyły wszelkie oczekiwania i były z dumą przedstawiane przez operatora krajowego. To ważny program dla każdego zainteresowanego edukacją i kulturą w Polsce”.



Gdzie są dwa miliony?

Dziwi przede wszystkim tryb obcięcia dotacji. Operatorzy programu poprosili  Narodowe Centrum Kultury o uzasadnienie decyzji.

20 lutego 2017 dyrektor NCK Rafał Wiśniewski poinformował, że ministerstwo kultury jako dysponent ma prawo dokonywania zmian w wysokości przyznawanych środków. W rzeczywistości, po przyznaniu dotacji celowej NCK nie ma prawa już niczego zmieniać.

Z pisma NCK i styczniowej zgody na ponoszenie kosztów można wnioskować, że kwota została przyznana w odpowiedniej wysokości, a następnie obcięta, co w świetle umowy jest niezgodne z prawem. W piśmie nie ma jednak odpowiedzi na proste pytanie:

Co stało się z dwoma milionami, które w stycznia były w dyspozycji NCK?

Jak dowiaduje się OKO.press, jeszcze pod koniec stycznia podczas spotkania NCK z operatorami, padały zapewnienia, że budżet programu jest bezpieczny.

O uzasadnienie obcięcia dotacji OKO.press zapytało zatem ministerstwo kultury:

  • Jaki jest powód zmniejszenia dotacji na realizowanie programu?
  • Jak jest budżet ministerstwa na 2017 rok?

Ministerstwo odpowiedziało po kilku dniach, że traktuje Bardzo Młodą Kulturę jako „program pilotażowy”, a nie rozwiązanie systemowe. Pozwala to „na dokonanie namysłu odnośnie do skali angażowanych w projekt środków (12 mln zł – przez trzy lata)”.

Odpowiedź jest zaskakująca nie tylko pod względem stylistycznym. W regulaminie programu, który resort zaakceptował, nie ma mowy o pilotażu. Jest to „program ciągły”.

Pilotaż programu odbył się już w roku 2014, w Wielkopolsce. W 2015 odbyła się jego ewaluacja i ostateczne zatwierdzenie trzyletniego programu na lata 2016-2018. Ministerstwo mija się więc z prawdą.

Resort argumentuje, że przeprowadził własną ewaluację Bardzo Młodej Kultury. I że prowadzona w ramach programu działalność szkoleniowo-warsztatowa, badawcza i informacyjna będzie procentować w kolejnych latach. To zaś – pisze resort – pozwoliło na obcięcie finansowania, i „przeznaczenie pieniędzy publicznych na inne ważne zadania, przede wszystkim nowe programy i priorytety programowe Ministra prowadzone w tym roku”.

Ta ministerialna wolta dziwi Bartosza Frąckowiaka z Teatru Polskiego w Bydgoszczy, operatora projektu w województwie kujawsko-pomorskim. „Prof. Piotr Gliński jako socjolog powinien rozumieć różnicę między pilotażem, a właściwym badaniem. Tak samo jest z naszymi działaniami, wcześniej był pilotaż, teraz właściwe działania, zaplanowane na trzy lata”.

O ministerialnej ewaluacji programu nie zostali poinformowani operatorzy, trudno powiedzieć na czym polegała. W uzasadnieniu resortu nie ma też informacji o trybie obcięcia dotacji. O tak kluczowych decyzjach realizatorzy powinni być poinformowani ze stosownym wyprzedzeniem.

  • Przeczytaj odpowiedź MKiDN

    Ad.1. Bardzo Młoda Kultura, jak każdy program, ma charakter ograniczonego w czasie projektu, co sprawia, że należy go traktować jako ogólnopolski pilotaż, nie zaś jak narzędzie systemowe, mające uruchomić na stałe kanały wymiany wiedzy, informacji i w konsekwencji wspólne działania w obrębie edukacji kulturalnej. Taka konstrukcja pozwala na dokonanie namysłu odnośnie do skali angażowanych w projekt środków (12 mln zł). W I roku funkcjonowania programu nacisk finansowy kładziony był na działalność szkoleniowo-warsztatową, badawczą i informacyjną, pozwalając wydać na nią nawet 70 proc. dofinansowania, zaś  w roku 2017 i 2018 – najwyżej 40 proc. Oznacza to, że znaczna część wiedzy wynikającej z programu została już uzyskana i może zostać poddana zewnętrznej ewaluacji. W ocenie MKiDN pozwala to na zmniejszenie finansowania działań w 2017 roku z pieniędzy publicznych i przeznaczenie ich na inne ważne zadania, przede wszystkim nowe programy i priorytety programowe Ministra prowadzone w tym roku.

    Ad.2. Budżet MKiDN na rok 2017 zgodnie z ustawą budżetową wynosi 3.644.979 tys. zł (w tym współfinansowanie projektów z udziałem środków Unii Europejskiej 42.620 tys. zł).

    Ponadto dla cz. 24-KiODN na rok 2017 zaplanowane są środki w wysokości 162.820 tys. zł jako wydatki budżetu środków europejskich.



Bezprecedensowość jako reguła

Według organizacji, zmniejszenie dotacji o połowę w praktyce uniemożliwia kontynuację działań. Jak oświadczył Teatr w Bydgoszczy, odpowiedzialny za program w województwie kujawsko-pomorskim, decyzja podważa wiarygodność instytucji i organów państwowych.

„To ingerencja w  ideę samorządności, w myśl której środki kreujące i wspierające edukację kulturową trafiają do lokalnych struktur. Złamanie przez ministra Glińskiego publicznego zobowiązania łamie zasadę zaufania społecznego”.

Operatorzy programu, a także edukatorzy i animatorzy kultury apelują o cofnięcie decyzji. Stworzyli profil na facebooku „Nie oddamy Bardzo Młodej Kultury”, gdzie przygotowali petycję do Glińskiego.

Część operatorów – m.in. Teatr Polski w Bydgoszczy, Forum Kraków i Mazowieckie Obserwatorium Kultury  -wydały też swoje oświadczenia, krytykujące resort. Apele organizacji poparło Polskie Towarzystwo Kulturoznawcze. W oświadczeniu można przeczytać:

„Jako kulturoznawcy dobrze zdajemy sobie sprawę, jak ważne jest podnoszenie kompetencji kulturowych u dzieci i młodzieży. Wiemy też, że kwestia ta, nieczęsto była w Polsce przedmiotem zakrojonego na szeroką skalę wsparcia. Obawiamy się, że zmniejszenie funduszy uniemożliwi realizację jego celów”.

  • Przeczytaj apel Obywateli Kultury do Ministra Glińskiego

    Szanowny Panie Premierze,

    My, niżej podpisani, apelujemy o wycofanie decyzji o obniżeniu finansowania 3-letniego programu Bardzo Młoda Kultura w trakcie jego realizacji – budżet na rok 2017 został zmniejszony o połowę – i zarazem o utrzymanie programu w niezmienionej formie w przyszłym roku.

    Bardzo Młoda Kultura to pierwszy program edukacji kulturowej wspólny dla nauczycieli i animatorów kultury. To pierwszy program, który działa lokalnie i w którym to właśnie lokalni liderzy i społeczności lokalne sami decydują o tym, co dla ich społeczności jest najważniejsze w edukacji kulturowej. To możliwość budowania trwałego dialogu pomiędzy środowiskami kultury i oświaty. To szansa na sztukę w szkołach i edukację w galeriach. To program, który jak żaden inny dociera na wsie i do mniejszych miejscowości. To program, którego zeszłoroczne efekty przekroczyły wszelkie oczekiwania i były z dumą prezentowane przez operatora krajowego. To bardzo ważny program dla każdego zainteresowanego edukacją i kulturą w Polsce.

    Tymczasem bez uzasadnienia i bez konsultacji zaplanowany na 3 lata program został przerwany jedną decyzją ministra. Nie zgadzamy się na zmarnowanie efektów programu, pracy zaangażowanych osób, które od 2011 roku poświęciły wiele lat na jego wprowadzenie, a następnie wiele miesięcy na realizację. A przede wszystkim nie zgadzamy się na zaprzepaszczenie szansy na skuteczne docieranie z edukacją kulturową do małych ośrodków i umożliwienie społecznościom defaworyzowanym równego dostępu do kultury. Zależy nam na kontynuacji programu Bardzo Młoda Kultura na ustalonych wcześniej warunkach i zgodnie z podpisanymi i zatwierdzonymi przez Pana umowami z operatorami regionalnymi.

    Z uwagi na to, że wysoko przez wszystkich oceniona Bardzo Młoda Kultura jest w toku podjętych na rok 2017 działań, zwracamy się do Pana Premiera o zdecydowaną reakcję i wycofanie decyzji redukcji budżetu i umożliwienie w ten sposób realizacji programu na uzgodnionych wcześniej warunkach. Liczymy na Pańską odpowiedź w trybie pilnym.

    Andrzej Mencwel, profesor nauk humanistycznych, Obywatele Kultury
    Maria Poprzęcka, profesor historii sztuki, Obywatele Kultury
    Krzysztof Knittel, profesor sztuk muzycznych, Obywatele Kultury
    Wiesław Mariański, nauczyciel, Obywatele dla Edukacji
    Zofia Grudzińska, nauczycielka gimnazjalna i psycholog, Obywatele dla Edukacji
    Alina Gałązka, działaczka społeczna, Obywatele Kultury
    Barbara Janina Sochal, przewodnicząca Polskiego Stowarzyszenia im. Janusza
    Korczaka, Obywatele dla Edukacji
    Iwona Kurz, kulturoznawczyni, Obywatele Kultury
    Beata Chmiel, menedżerka kultury, Obywatele Kultury
    Marcin Jasiński, menedżer kultury, Forum Kraków
    Beata Stasińska, wydawczyni i redaktorka, Obywatele Kultury
    Sebastian Cichocki, kurator, Obywatele Kultury
    Elżbieta Tołwińska-Królikowska, pedagog, wiceprezeska Federacji Inicjatyw
    Oświatowych, Obywatele dla Edukacji

    Dlaczego to jest ważne?

    Bo bez Bardzo Młodej Kultury nie istnieje w Polsce dyskusja o edukacji kulturowej, nie ma współpracy pomiędzy nauczycielami i animatorami kultury. Nie możemy efektywnie wspierać współpracy kultury i oświaty, nie możemy pomagać w ich wspólnych projektach. Wizja kultury obecna w założeniach programu jest inkluzywna i możliwie szeroka, skutecznie angażująca różne grupy społeczne.

    Bo ten program świetnie działa. Bardzo Młoda Kultura w ciągu tylko pierwszego roku znacząco wzmocniła kompetencje nauczycieli i edukatorów, ale też zbudowała podstawy dla współpracy pomiędzy nimi. Połączenie tych potencjałów przynosi korzyści wszystkim, dlatego, że dzięki niemu przygotowana została nowa oferta zajęć: aktywizujących, pogłębiających wiedzę zdobytą w szkole, o istotnym walorze inicjującym do uczestnictwa w kulturze. Program realizuje 16 operatorów, 600 partnerów i instytucji współpracujących, których działania dotarły do prawie 26 tysięcy odbiorców. Sfinansowano 170 projektów regrantingowych zorganizowanych przez lokalnych partnerów programu i 265 wydarzeń sieciujących oraz prawie 200 projektów edukacyjnych, w których wzięło udział 9000 uczestników.

    Tylko w pierwszym roku zorganizowano w całej Polsce 294 warsztaty, w których wzięło udział prawie 2000 nauczycieli, animatorów kultury oraz edukatorów, którzy dzięki warsztatom i szkoleniom nie tylko wiedzą, jak prowadzić projekt edukacyjny, sporządzić wniosek na jego dofinansowanie, ale też nauczyli się efektywnych form pracy warsztatowej i animacyjnej, zostali zainspirowani do działań na rzecz lokalnych społeczności, lepiej rozumieją istotę edukacji kulturowej. Efektem zdobycia tych nowych umiejętności jest samodzielność działania, zdolność do animowania lokalnych zbiorowości i tworzenia tego, co jest dobrem wspólnym. Program, obliczony na trzy lata, miał prowadzić do szerokiego upowszechniania tego typu umiejętności. Zmniejszenie dotacji o połowę, a także niejasność, co do dalszych losów programu, znacznie obniża możliwość realizacji tego celu.

    Bo bez Bardzo Młodej Kultury nie powstaną świetne płyty hip-hopowe, młodzieżowe projekty o lokalnych społecznościach, spektakle, nietypowe zajęcia w szkołach połączone z badaniami socjologicznymi; nauczycielka chemii nie spotka się z nauczycielką malarstwa, muzycy nie wejdą do szkół, a nauczyciele do studiów nagraniowych…

    Jeśli uważasz, że nauczyciele i animatorzy kultury powinni dalej pracować na rzecz dialogu swoich środowisk i pogłębiać współpracę instytucji oświaty i kultury, a dzieciom i młodzieży – często pochodzącym ze środowisk zagrożonych biedą, wykluczeniem społecznym i pozbawionym szans na jakikolwiek kontakt z kulturą, należy się równy dostęp do edukacji kulturowej
    – podpisz apel i udostępnij go znajomym!

  • Więcej o programie Bardzo Młoda Kultura

    Trzyletni  program Bardzo Młoda Kultura, powstał z inicjatywy Obywateli Kultury i jest zarządzany przez Narodowe Centrum Kultury. Jego celem jest stymulacja lokalnych ośrodków m.in. poprzez:

    • organizowanie szkoleń,
    • badanie lokalnego potencjału,
    • szukanie i wspieranie organizacji i podmiotów,
    • ogłaszanie otwartych konkursów na realizowanie działań
    • finansowanie projektów
    • tworzenie sieci współpracy pomiędzy osobami zajmującymi się edukacją i kulturą

    W 2016 roku w otwartym konkursie wyłoniono operatorów programu, czyli organizacje, które w każdym z 16 województw miały zajmować się realizowaniem celów oraz wspieraniem lokalnego środowiska. Trzyletnie budżet wynosił 12 mln.

    W pierwszym roku udało się zorganizować 294 warsztaty, 170 projektów, 265 wydarzeń integrujących środowisko. Operatorzy pozyskali 600 partnerów i instytucji współpracujących, a działania dotarły do 8 602 odbiorców bezpośrednich, 17 000 odbiorców pośrednich.

    W 70 proc. wydarzenia w ramach programu odbywały się na wsiach, a ich odbiorcami były dzieci i młodzież zagrożone ubóstwem i wykluczeniem.

    Obywatele Kultury, inicjatorzy programu, porównali go do innych projektów dotowanych przez resort kultury. Dziś 83 proc. pieniędzy z ministerstwa trafia do dużych ośrodków miejskich, głównie miast wojewódzkich. Odpowiedzią na problem centralizacji pieniędzy i wykluczenia z kultury są programy takie jak Bardzo Młoda Kultura. Tam, gdzie nie dociera nikt, docierają animatorzy i edukatorzy szkoleni i wspierani przez BMK.

    Znaczenie programu podkreślał też w rozmowie z OKO.press Bartosz Frąckowiak, operator programu w województwie kujawsko-pomorskim:

    Bardzo Młoda Kultura to program niezwykle istotny – nastawiony na zmianę społeczną, promujący krytyczne myślenie, tolerancje, otwartość i egalitaryzm.


Piszemy o wydarzeniach sezonu. Kulturalnie.
Wesprzyj nas, byśmy mogli działać dalej.

Dziennikarz i reporter. Laureat nagród: "Pióro Nadziei 2018" przyznawanej przez Amnesty International za dziennikarstwo zaangażowane i "Korony Równości 2019". Nominowany do nagrody "Zielony Prus" Stowarzyszenia Dziennikarzy RP za wyróżniający start w zawodzie. W OKO.press pisze o edukacji, prawach człowieka, społeczeństwie obywatelskim i polityce społecznej.


Twoje OKO

Specjalne teksty. Niepublikowane taśmy. Poufne wiadomości. Za darmo. Na zawsze.

Załóż konto. Otwórz OKO!