Krótko i na temat: najnowsze wiadomości z Polski i ze świata

W środę przed godz. 17 premier Tusk przed Lubelskim Urzędzie Wojewódzkim przywitał Wołodymyra Zełenskiego. Jak informowała wcześniej Kancelaria Premiera, tematem rozmów miały być wyniki wizyty prezydenta Zełenskiego w Stanach Zjednoczonych oraz spotkania z prezydentem Donaldem Trumpem. Rozmowy toczyły się za zamkniętymi drzwiami.

Ukraiński prezydent wraca z Waszyngtonu, który odwiedzał w związku z pogrzebem senatora Lindseya Grahama, wspieranego Ukrainę w wojnie z Rosją. Graham ponad dwa lata przed śmiercią pracował nad nową ustawą, która przewiduje wprowadzenie ostrych sankcji wobec Rosji oraz Iranu. 28 lipca w amerykańskim Senacie odbyło się pierwsze głosowanie proceduralne w sprawie tej ustawy. Projekt poparło 86 senatorów.

Jak podaje Suspilne, projekt ustawy „Lindsey O. Graham Sanctioning Russia and Iran Act of 2026” rozszerza sankcje na rosyjskich wysokich urzędników, oligarchów i członków ich rodzin, banki, instytucje finansowe, osoby zagraniczne i przedsiębiorstwa wspierające rosyjską agresję przeciwko Ukrainie, a także statki tzw. „floty cieni”.

Dokument ten przyznaje również prezydentowi Stanów Zjednoczonych prawo do nakładania ukierunkowanych ceł importowych na państwa, które kupują znaczne ilości rosyjskiej ropy i gazu lub pomagają w obchodzeniu sankcji energetycznych.

Osobno projekt ustawy przewiduje przedłużenie uprawnień sankcyjnych Stanów Zjednoczonych mających na celu ograniczenie finansowania irańskiego sektora energetycznego i obronnego.

Wczoraj, 28 lipca, Zełenski spotkał się też z prezydentem USA Donaldem Trumpem. Według Zełenskiego podczas spotkania w Białym Domu omawiano kwestie licencji na produkcję pocisków przechwytujących do systemów Patriot, a także inne inicjatywy mogące wzmocnić potencjał obronny Ukrainy. Spotkanie Zełenskiego i Trumpa trwało około godziny. Później sam Trump oświadczył, że rozmowy z prezydentem Ukrainy przebiegły „bardzo dobrze”.

W wywiadzie dla Axios, Zełenski powiedział, że Trump zgodził się przyspieszyć wydawanie licencji na produkcję systemu Patriot. Mimo to, nawet jeśli Ukraina otrzyma licencje, produkcja dużej liczby rakiet przechwytujących zajmie od jednego do pięciu lat.

Zełenski powiedział, że takie terminy są nie do przyjęcia i zaznaczył, że zamierza pozyskać 300 takich rakiet przed kolejną wojenną zima, która według ukraińskich władz ma być jeszcze trudniejsza niż poprzednie właśnie przez braki rakiet do systemów Patriot, które są niezbędne do zestrzeliwania rosyjskich rakiet balistycznych. Trump – wedle Zełenskiego – obiecał, że spróbuje pomóc, ale dał również jasno do zrozumienia, że jest to trudne ze względu na zapotrzebowanie na pociski przechwytujące w wojnie z Iranem.

Według ukraińskiego prezydenta Rosja wykorzystuje od 30 do 40 pocisków balistycznych podczas każdego zmasowanego ataku na Ukrainę. A co miesiąc przeprowadza od trzech do pięciu takich ataków.

Zełenski podkreślił, że aby uzyskać pociski przechwytujące do systemu Patriot, Ukraina jest gotowa podzielić się wszelkimi technologiami wojskowymi lub wiedzą specjalistyczną, których potrzebują Stany Zjednoczone.

Jak pisaliśmy, Trump w związku z udanymi ukraińskimi atakami w głąb Rosji zmienił swój stosunek do Ukrainy i Zełenskiego. Odnotował to też sam Zełenski.

„Nasze stosunki stały się znacznie lepsze i bardziej konstruktywne. Nie są już tak emocjonalne jak wcześniej. Uważam, że to dobrze, że uległy poprawie” – powiedział w wywiadzie dla Axios prezydent Ukrainy.

W Stanach Zjednoczonych Zełenski też spotkał się z zespołem firmy zbrojeniowej Lockheed Martin, która produkuje m.in. systemy ATACMS, HIMARS, samoloty F-16 oraz pociski do systemów Patriot.

„Omówiliśmy dalszy rozwój naszej współpracy – wspólną produkcję i wymianę technologii. Ukraina ma czym się podzielić z tymi, którzy pomagają nam chronić życie. Rozmawialiśmy o naszych wspólnych możliwościach dotyczących systemów Patriot i innych rozwiązań. Nasze zespoły już pracują nad konkretnymi rozwiązaniami, aby jak najszybciej przejść do wspólnej produkcji i zwiększyć nasze możliwości w zakresie ochrony życia” – napisał Zełenski w mediach społecznościowych.

Polska jest zainteresowana w tym, żeby produkcja pocisków do systemów Patriot odbywała się w Polsce. Mówiła o tym w ubiegły piątek m.in. wiceministra obrony narodowej Magdalena Sobkowiak-Czarnecka po wizycie w USA. Według wiceministry Polska zaproponowała współpracę w trójkącie, czyli Stany Zjednoczone, Ukraina, ale też Polska, ponieważ „chodzi o zabezpieczenie tej produkcji, żeby odbywała się po prostu w miejscu bezpiecznym”.

Co się wydarzyło?

Zagrożenie pożarowe rozszerza się na kolejne obszary Europy.

„Nad Węgry, Słowację i Czechy, a także Francję i Półwysep Iberyjski nadciągają ekstremalne warunki. Sytuacja ma się tam pogorszyć, w tym w Portugalii już od dziś” – powiedziała we wtorek 28 lipca unijna komisarz ds. zarządzania kryzysowego Hadja Lahbib.

Z kolei szefowa unijnego Centrum Koordynacji Reagowania Kryzysowego, Maria Zuber, ostrzegła, że zagrożenie przesuwa się w stronę Grecji, a na początku sierpnia wzrośnie również we Włoszech. W ostatnich dniach setki osób ewakuowano tam drogą morską z plaż w Apulii.

Według prognoz temperatura w Budapeszcie może sięgać 35°C-37°C do 5 sierpnia, podobnie w Bratysławie i wschodnich Czechach, a także w Madrycie. We francuskim Bordeaux w prowincji Żyronda, gdzie od ponad tygodnia trwa walka z gigantycznymi pożarami tamtejszych lasów sosnowych – prognozy przewidują 40°C, na szczęście tylko przez jeden dzień. Prognozy dla przeważającego obszaru Włoch wskazują, że temperatura ok. 35°C utrzyma się do końca pierwszego tygodnia sierpnia.

Wysokie temperatury, brak opadów, wiatr i nieostrożność ludzka przyczyniają się do bardzo dużego ryzyka pożarów. W Portugalii od wtorku z ogniem walczy ponad tysiąc strażaków i pracowników innych służb, wspieranych z powietrza – podaje AFP. W znacznej części kraju obowiązuje maksymalny lub bardzo wysoki poziom zagrożenia pożarowego.

W Grecji dwóch strażaków zginęło w pożarze, który wybuchł w środę na Krecie, gdzie w rejonie Retimno ponad 150 strażaków walczy z ogniem, podaje agencja AP. Na wyspie Paros (należącej do Cyklad) zarządzono ewakuację dziesięciu miejscowości, a z żywiołem walczy 90 strażaków wspieranych z powietrza.

Jaki jest kontekst?

Największe pożary nadal trwają we Francji i Hiszpanii. Ogółewm do 22 lipca pożary objęły ponad 254 tys. hektarów powierzchni UE – wynika z najnowszych dostępnych danych unijnego systemu Europejskiego systemu informacji o pożarach lasów (EFFIS).

Europa jest najszybciej ocieplającym się kontynentem na świecie – według danych unijnej agencji klimatycznej Copernicus temperatura rośnie tu dwukrotnie szybciej niż wynosi średnia globalna. Czerwiec 2026 roku okazał się najcieplejszym czerwcem w historii pomiarów w Europie Zachodniej i drugim najcieplejszym czerwcem na świecie. Naukowcy ostrzegają – i obawiają się – że na skutek fenomenu pogodowego El Niño, który cyklicznie ociepla ogromne obszary Pacyfiku, rok 2027 okaże się nowym najcieplejszym rokiem w historii pomiarów, wyprzedzając rok 2024.

W Polsce jak do tej pory jest spokojnie. Według ekspertów mamy sprawny system ochrony przeciwpożarowej lasów, a – mimo czerwcowej fali rekordowych upałów – długotrwałe ekstremalnie wysokie temperatury zdarzają się w naszym kraju stosunkowo rzadziej niż na południu i południowym zachodzie Europy. Ryzyko pożarowe zwiększają jednak wieloletnia susza i dominacja łatwopalnych drzewostanów sosnowych.

Co się wydarzyło

Po kilku dniach ciszy na froncie cieśniny Ormuz, w ciągu ostatnich kilkunastu godzin wydarzyło się sporo.

W nocy 28 lipca Iran wystrzelił pociski w stronę amerykańskiej bazy w Jordanii. Według oświadczenia Korpusu Strażników Rewolucji Islamskiej atak był „odpowiedzią na amerykańskie działania przeciwko irańskim interesom”. Amerykanie przekazali, że zestrzelili te pociski.

Iran uderzył dziś (29 lipca) też w statki w cieśninie Ormuz. Ataki te to przerwanie małego zawieszenia broni, które jednostronnie podjęli od piątku 24 lipca Amerykanie. Wcześniej codziennie przez dwa tygodnie prowadzili ostrzał celów w Iranie. Następnie, bez podania przyczyny, ataki ustały.

Uderzenie Iranu nie mogło pozostać bez odpowiedzi. Razem z Saudyjczykami Amerykanie przeprowadzili atak na bazę Al-Haszd asz-Szabi (Siły Mobilizacji Ludowej) w Iraku. To grupa militarna, która teoretycznie włączona została do struktur państwowych Iraku, ale de facto jest ona wciąż blisko związana z Iranem. I często realizuje interesy Iranu. W ataku zginęło 20 osób.

W ciągu dnia Donald Trump przekazał, że atak na iracką milicję był skoordynowany z rządem Iraku. I w wulgarnych słowach zapowiedział dalszy odwet.

W oświadczeniu po ataku irańskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych napisało:

„Wyrażając kondolencje z powodu męczeństwa grupy honorowych obywateli Iraku w tych agresywnych atakach, Ministerstwo podkreśla pełne wsparcie i solidarność Islamskiej Republiki Iranu z rządem i narodem Iraku oraz obarcza odpowiedzialnością reżim wojennych podżegaczy z USA i jego wspólników w regionie za niebezpieczne konsekwencje tych przestępczych, nieludzkich i prowokacyjnych działań”.

W ciągu dnia Iran odrzucił kompromisową propozycję Omanu co do zarządzania żeglugą przez cieśninę Ormuz, którą popierały inne kraje Zatoki Perskiej.

Obecna przerwa trwała więc niecały tydzień. I wszystko wskazuje na to, że się skończyła.

Jaki jest kontekst

Odkąd w piątek amerykańskie ataki ustały, słyszeliśmy, że trwają zabiegi dyplomatyczne. Te ponownie zostały odrzucone przez Iran. Irański atak na Jordanię może być sygnałem, że Iran nie chce tylko biernie czekać na kolejne ataki, ale chce też przejmować inicjatywę w tej konfrontacji.

Dzisiejsze wydarzenia to kolejny krok ku rozszerzaniu wojny.

W ostatnich dwóch tygodniach odmrożony został konflikt Hutich w Jemenie z Arabią Saudyjską. Dziś Huti ogłosili, że rozważają pobór opłat za żeglugę cieśniną Bab al Mandab. Teraz Arabia Saudyjska wspiera Amerykanów w uderzeniu na irackie milicje. Wszystko coraz bardziej wygląda na szeroką wojnę regionalną. A Trump nie umie w satysfakcjonujący dla siebie sposób zamknąć wojny, którą sam rozpoczął.

Przeczytaj także:

Co się stało

Sylwia Gregorczyk-Abram, kandydatka KO na Rzecznika Praw Obywatelskich, formalnie objęła dziś stanowisko i zastąpiła na nim Marcina Wiącka.

Każdy rzecznik ślubuje przed Sejmem, że powierzone mu obowiązki wypełniać będzie „bezstronnie, z najwyższą sumiennością i starannością”, i że będzie „strzec godności powierzonego mi stanowiska oraz dochowa tajemnicy prawnie chronionej”.

Ślubowanie przed Sejmem ma podkreślać rolę, jaką RPO pełni w polskim systemie jako organ nadzorujący respektowanie praw człowieka i kontrolujący działanie prawa w praktyce. Dodatkowo jego pozycję wzmacnia to, że odwołać go można tylko większością 3/5 głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów.

Jaki jest kontekst

Na czas ślubowania klub PiS opuścił swoje ławy (na zdjęciu). Lekceważenie instytucji i osoby RPO jest stałą taktyką partii Kaczyńskiego od czasów RPO Adama Bodnara (2015-21), któremu PiS nie tylko groził odwołaniem, ale i ciął budżet, ograniczając możliwości działania. Sytuacja poprawiła się nieco w czasie kadencji prof. Marcina Wiącka.

Jego kadencja minęła 23 lipca, bowiem zgodnie z wyrokiem podporządkowanego PiS-owi Trybunału Konstytucyjnego Julii Przyłębskiej ustępujący RPO nie sprawuje urzędu do czasu przejęcia go przez następcę, ale po prostu odchodzi. Zgodnie z tym wyrokiem, jeśli parlament ma problemy z wyborem RPO, instytucja ta przechodzi w stan zamrożenia, a bieżącymi sprawami zarządza zastępca RPO.

Nowa RPO Sylwia Gregorczyk-Abram jest adwokatką związaną z Wolnymi Sądami oraz członkinią zarządu Stowarzyszenia im. prof. Zbigniewa Hołdy. Od maja 2025 do końca czerwca 2026 kierowała komisją do spraw wyjaśnienia mechanizmów represji wobec organizacji społeczeństwa obywatelskiego oraz działaczy społecznych w latach 2015-2023. Komisja przedstawiła premierowi raport końcowy – nie został jeszcze opublikowany (znane są tylko raporty cząstkowe).

PiS jako swojego kontrkandydata na stanowisko RPO zgłosił Adama Borowskiego, działacza opozycji demokratycznej z czasów PRL, a obecnie działacza Klubów Gazety Polskiej.

Gregorczyk-Abram i Borowski przedstawili swoje programy i plany w czasie obywatelskiego wysłuchania, a także na posiedzeniu Komisji Praw Człowieka:

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło

Rząd chce poprawić dostępność społecznej mieszkaniówki. Z informacji, do których dotarła „Rzeczpospolita” wynika, że Ministerstwo Rozwoju i Technologii przygotowało projekt preferencyjnych kredytów, które pomogą partycypować w kosztach budowy mieszkań powstających w ramach Towarzystw Budownictwa Społecznego (TBS) i Społecznych Inicjatyw Mieszkaniowych (SIM).

Dziś koszty partycypacji, wynoszące do 100 tys. zł, trzeba pokryć albo z własnej kieszeni, albo zaciągając wysoko oprocentowaną pożyczkę gotówkową. A to według szacunków MRiT stanowi barierę dla 40 proc. gospodarstw domowych, które kwalifikowałyby się do stabilnego, taniego najmu.

„Chcemy, by banki na partycypację lub wkład budowlany udzielały kredytu konsumenckiego. Będzie on objęty gwarancją Banku Gospodarstwa Krajowego. W zamian za to oczekujemy od banków, które będą oferować ten produkt, że zastosują oprocentowanie takie, jak przy kredytach hipotecznych. Dzięki temu zapewnimy kredytobiorcom dostęp do finansowania nie gorszego, niż to, z którego korzystają osoby, zaciągające kredyt mieszkaniowy, co będzie dla nich rozwiązaniem zdecydowanie korzystnym” – tłumaczył w rozmowie z „Rzeczpospolitą” wiceminister rozwoju Tomasz Lewandowski (Lewica).

Według MRiT do 2030 roku z preferencyjnego kredytu skorzysta ok. 30 tys. gospodarstw domowych.

Jaki jest kontekst

Dziś w zasobie TBS znajduje się ponad 130 tys. mieszkań, tylko w 2026 ma przybyć 18 tys. lokali. W SiM-ach wybudowano do tej pory 2,3 tys. mieszkań, na ukończeniu znajduje się 7,7 tys. inwestycji. Budownictwo społeczne, zaniedbane w ostatnich dwóch dekadach, przeżywa renesans dzięki radykalnej zmianie polityki mieszkaniowej. Programy dotowania kredytów hipotecznych odeszły w niepamięć, zamiast tego władze finansują rozwój sieci lokali pod stabilny i tani najem. Według strategii mieszkaniowej ogłoszonej w marcu 2026 roku rząd chce objąć wsparciem przede wszystkim ludzi znajdujących się w tzw. luce czynszowej. Rodzin lub młodych singli zbyt bogatych na socjalną pomoc państwa, ale zbyt biednych na rynek – własność mieszkania lub najem prywatny – ma być dziś w Polsce aż 4 mln. „Zależy nam na tym, aby Polki i Polacy mieli prawdziwy wybór. Jeśli nie chcą lub nie mogą wziąć 30-letniego kredytu hipotecznego, otrzymają ofertę stabilnego najmu w porządnych mieszkaniach o dostępnym czynszu” – mówił OKO.press wiceminister Tomasz Lewandowski.

Aby program się udał, nie wystarczy jednak tylko budować. Trzeba usuwać bariery, a więc poprawiać dostępność oferty. I właśnie dlatego już wcześniej rząd zaprosił do inwestycji w najem lokatorski spółdzielnie mieszkaniowe, które w latach 90. przekształciły się w deweloperów produkujących mieszkania na własność w ramach wspólnot. Rząd zaoferował też wsparcie w uporządkowaniu sytuacji miejskich gruntów, ale z jednym zastrzeżeniem – jeśli gmina pozyska uprawnienia do spornych działek, nie będzie mogła bawić się na tym terenie w deweloperkę. Rząd ustalił też stawki czynszów dla przyszłych lokatorów. W zależności od miasta będą one wahać się od 20 do 30 zł za metr. W Warszawie za mieszkanie rzędu 50 m² najemcy będą płacić ok. 1200/1500 zł miesięcznie. To trzy razy mniej niż na rynku prywatnym.

„Mówimy o cenie i standardzie, który dziś dla wielu jest nieosiągalny. Mieszkania będą w blokach energooszczędnych, co oznacza niskie koszty eksploatacji. Wiele realizacji to też fajna architektura. Zobaczmy, co udało się zrobić w warszawskiej Falenicy, gdzie zabudowa nawiązuje do lokalnej architektury, czyli tzw. świdermajerów” – mówił nam wiceminister Lewandowski.

Przeczytaj także: