Krótko i na temat: najnowsze wiadomości z Polski i ze świata

Co się wydarzyło

Na Węgrzech trwają wybory parlamentarne. Lokale wyborcze zostaną zamknięte o godz. 19.

Do godz. 11 zagłosowało już 37,98 proc. uprawnionych. To absolutny rekord. W poprzednich wyborach w 2022 roku o tej godzinie przy urnach stawiło się 25,77 proc. – o 12 pkt proc. mniej.

„Kolejki, wszędzie kolejki” – donoszą węgierskie media. Eksperci przewidują, że zagłosować może nawet 80 proc. uprawionych

W jaki sposób węgierscy analitycy próbują przewidzieć wynik wyborów na podstawie frekwencji? Przyglądają się temu, w jakich okręgach wzrosła liczba nowych wyborców. Na razie największy wzrost jest w miejscowościach, które nie są ośrodkami powiatowymi, ale mają populację co najmniej 5000 mieszkańców.

Jeśli frekwencja wyniesie 75-80 proc., będzie to oznaczało, że na Węgrzech przybędą setki tysięcy wyborców, którzy nigdy wcześniej nie głosowali, „bo inaczej się nie da”. Przy takiej frekwencji oznaczałoby to, że co dziesiąty wyborca ​​będzie nowym wyborcą – pisze portal Telex.

„Zazwyczaj na Węgrzech ponad jedna piąta, a nawet prawie jedna czwarta wyborców głosuje między dziewiątą a jedenastą rano” – powiedział portalowi Telex Mátyás Bódi, analityk z Election Geography. Jeśli ta prawidłowość się sprawdzi i tym razem, będzie to oznaczało, że największy wzrost frekwencji mamy właśnie za sobą.

Nowych wyborców mobilizowała opozycyjna Tisza. Fidesz walczy o utrzymanie poparcia, choć na kończącym kampanię wiecu w Budapeszcie Viktor Orban mówił, że skala jego zwycięstwa wszystkich zaskoczy.

Jaki jest kontekst

Grupą wiekową, w której przyrost wyborców będzie najprawdopodobniej największy, są osoby najmłodsze, przed trzydziestką. A to jest grupa, która najliczniej popiera opozycyjną Tiszę. Do ostatniej chwili lider opozycji Peter Magyar mobilizował tych wyborców. Na ostatnim wiecu, w Debreczynie, mówił:

„Drodzy młodzi ludzie, kroczycie teraz główną ulicą historii. Bądźcie z tego bardzo dumni! Zmieńmy razem system!”

Przeczytaj także:

Zmiana dokonująca się na Węgrzech już jest nazywana „rewolucją Zetek” (chodzi o osoby urodzone w latach 1997–2012. W kampanię wyjątkowo zaangażowały się młode kobiety – influencerki z TikToka.

„Dziewczyny dosłownie zalewają TikToka polityką. I relacjonują trasę Petera Magyara jak trasę koncertową z pierwszych rzędów” – pisze portal 444.hu.

90 proc. młodych popiera Magyara – słyszały dziennikarki OKO.press w Debreczynie. „Wiele starszych osób wciąż wierzy w stary reżim” – mówił nam chłopak z pobliskiej wioski, jadący na ostatni wiec opozycji.

Jednak poza nadzwyczajną mobilizacją młodych ludzi siłą Tiszy jest doprowadzenie do załamania się poparcia dla Fideszu również w starszych grupach wiekowych i w miejscach, gdzie dotąd partia Orbana była silna.

W OKO.press relacjonujemy węgierskie wybory na żywo:

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło?

„Wszyscy wiedzą, że (Iran – PAP) przegrywa i to przegrywa na całej linii! Ich marynarka wojenna przepadła, siły powietrzne przepadły, nie mają żadnego sprzętu przeciwlotniczego, radary są zniszczone, fabryki rakiet i dronów zostały w dużej mierze zrównane z ziemią wraz z samymi rakietami i dronami” – napisał na portalu Truth Social Donald Trump.

Prezydent USA dodał, że "ich sędziwych »przywódców« nie ma wśród nas, chwała Allahowi! Jedyne, co im pozostało, to groźba, że statek może wpaść na jedną z ich min morskich. Nawiasem mówiąc, wszystkie ich 28 łodzi minowych również leży na dnie morza”.

Prezydent ogłosił, że rozpoczyna proces oczyszczania strategicznej dla USA cieśniny Ormuz. I że wyświadcza tym przysługuję Chinom, Japonii, Korei Południowej, Francji, Niemcom i innym, którym „brakuje odwagi i woli, by zrobić to samodzielnie”.

Prawdziwość słów prezydenta USA podważają irańskie media. Reuters, powołując się na irańską telewizję państwową, a ta – na urzędnika irańskiej armii – podają, że żaden amerykański okręt nie wpłynął w sobotę do cieśniny Ormuz.

Jaki jest kontekst?

W sobotę 11 kwietnia, w Islamadzie, rozpoczęły się trójstronne rozmowy pokojowe, mające zakończyć trwającą od sześciu tygodni wojnę USA i Izraela z Iranem.

Jak podaje PAP, rozmowy dotyczą na razie wstępnych porozumień w kwestiach proceduralnych, czyli agendy i formatu właściwych negocjacji. Iran żąda wstrzymania ognia kierowanego w stronę Libanu, na co zgodzić nie chce się Izrael. Jak pisaliśmy w OKO.press, rozmowy w tej sprawie mają odbyć się we wtorek.

Przeczytaj więcej w OKO.press:

Przeczytaj także:

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło?

„Nasi wracają do domu. 175 żołnierzy. Żołnierze Sił Zbrojnych, członkowie Gwardii Narodowej, strażnicy graniczni. Szeregowi, sierżanci i oficerowie. Oraz siedmiu cywilów” – napisał prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski w komunikatorze Telegram.

Uwolniono żołnierzy, którzy bronili Ukrainy m.in. w Mariupolu oraz na frontach donieckim, ługańskim, charkowskim, chersońskim, zaporoskim, sumskim, kijowskim i kurskim. Wielu z nich było rannych i przebywało w niewoli od 2022 roku.

Powrót 175 rosyjskich żołnierzy potwierdziło też ichniejsze ministerstwo obrony narodowej. Wymiana jeńców jest elementem rosyjsko-ukraińskiej umowy regulującej zawieszenie broni na czas prawosławnej Wielkanocy. Władimir Putin ogłosił, że umowa obowiązuje od godziny 16 i potrwa 32 godziny.

W oficjalnym komunikacie Putin zaznaczał, że najwyżsi dowódcy wydali już odpowiednie rozkazy. Dodał jednak, że „wojska mają być gotowe do wyeliminowania wszelkich możliwych prowokacji ze strony wroga, a także wszelkich działań agresywnych”.

Wołodymyr Zełeński również ogłosił, że Ukraina pozostanie czuja na potencjalne ataki ze strony Rosji. I odpowie za każde naruszenie rozejmu. "Ukraina będzie przestrzegać zawieszenia broni i będzie działać wyłącznie w sposób lustrzany. Brak rosyjskich ataków w powietrzu, na lądzie i na morzu będzie oznaczał brak naszej odpowiedzi” – napisał prezydent Ukrainy w komunikatorze Telegram. Ostrzeżenie opublikował również na portalu X.

Jaki jest kontekst?

„Uważamy, że Wielkanoc powinna być czasem spokoju i bezpieczeństwa. Zawieszenie broni w okresie Wielkanocy mogłoby stać się początkiem rzeczywistych działań na rzecz pokoju – z naszej strony mamy odpowiednią propozycję” – przekazał prezydent Ukrainy.

Ostatnie rozmowy pokojowe między Rosją a Ukrainą odbyły się w lutym, w Genewie. Nie doprowadziły jednak do przełomu. Jak 1 kwietnia podawała agencja Reutersa, rozmowy wznowiono.

Kyryło Budanow, kluczowy negocjator i szef biura prezydenta Wołodymyra Zełenskiego, w wywiadzie dla Bloomberga podkreślił, że zarówno Rosja, jak i Ukraina rozumieją konieczność zakończenia pięcioletniej, pełnoskalowej wojny. Motywacją Kremla mają być pieniądze – i gigantyczne sumy wydawane na wojsko. Budanowe wyliczał, że mowa o bilionach złotych.

„Wszyscy rozumieją, że wojna musi się skończyć. Dlatego negocjują” – mówił Budanow. „Nie sądzę, żeby to trwało długo” – dodawał twierdząc, że osiągnięto „ogromny postęp”, ale do finalizacji tych rozmów potrzebne jest szersze porozumienie, obejmujące Stany Zjednoczone i Europę.

Niewykluczone, że w Kijowie, w przyszłym tygodniu, pojawi się amerykańska delegacja, która obecnie przebywa w Pakistanie na rozmowach pokojowych z Iranem. Takie informacje pojawiały się w mediach przed tygodniem. Do tej pory nie ma jednak szczegółów ani oficjalnego potwierdzenia ewentualnej wizyty.

Przeczytaj więcej w OKO.press:

Przeczytaj także:

Aktualizacja z godz. 16:40. Irańskie media państwowe potwierdziły w sobotę, że w stolicy Pakistanu – Islamabadzie, rozpoczęły się trójstronne rozmowy pokojowe, mające zakończyć trwającą od sześciu tygodni wojnę USA i Izraela z Iranem. Wcześniej wiadomość o rozpoczęciu negocjacji przekazała amerykańska telewizja CBS.

Co się wydarzyło?

Wiceprezydent J.D. Vance oraz Steve Witkoff oraz Jared Kushner będą reprezentować Stany Zjednoczone podczas rozmów pokojowych z Iranem, które mają odbyć się w Pakistanie. Amerykańska delegacja wylądowała w Islamadzie po godzinie 10:30 czasu lokalnego (czyli ok. 7:30 czasu polskiego) i udała się do Hotelu Serena, gdzie najprawdopodobniej odbędą się rozmowy.

Reprezentacja Iranu w stolicy Pakistanu przebywa już od piątkowego wieczora. Do stołu zasiąść mają m.in. minister spraw zagranicznych Abbas Aragczi oraz przewodniczący parlamentu Mohammad Bager Ghalibaf.

Szanse na sukces sobotnich rozmów pokojowych są jednak nikłe. Jak potwierdza agencja Reutersa, Teheran poddaje w wątpliwość możliwość samego rozpoczęcia rozmów. Władze Iranu postawiły bowiem dwa warunki:

• uwolnienie zamrożonych aktywów Irany przechowywanych w Katarze i innych zagranicznych bankach, na co USA się zgodziło
• zawieszenie broni w Libanie, na co Izrael zgodzić się nie chce, wciąż atakując Bejrut.

Jak pisaliśmy w OKO.press, Iran na kolejne ostrzeliwania Bejrutu (dokonane dzień po zawieszeniu broni w Iranie) zareagował szybko, zamykając strategiczną dla Donalda Trumpa Cieśnię Ormuz. Prezydent USA nacisnął na premiera Izraela i w efekcie dojdzie do spotkania między ambasadorami Izraela i Libanu w USA. Jak potwierdził ambasador Izraela w USA Yechiel Leiter, strony zgodziły się na pierwsze spotkanie we wtorek w Departamencie Stanu USA i przy udziale Stanów Zjednoczonych.

Polska Agencja Prasowa, powołując się na irańską telewizję państwową, poinformowała o 11:50, że delegacja z Teheranu rozpoczęła spotkanie z premierem Pakistanu Shehbazem Sharifem. Media podnoszą, że negocjacje prawdopodobnie będą miały format podobny tego z rozmów na temat irańskiego programu nuklearnego, które odbywały się przed rozpoczęciem amerykańsko-izraelskiego ataku. Delegacje USA i Iranu nie będą rozmawiać bezpośrednio, lecz przez pośredników.

Jaki jest kontekst?

Wojna Stanów Zjednoczonych i Izraela z Iranem rozpoczęła się 28 lutego. W nocy z wtorku na środę strony zgodziły się na dwutygodniowe zawieszenie broni.

Strategicznym punktem rozmów pokojowych będą Liban oraz Cieśnina Ormuz, przez którą przepływa nawet 20 procent światowego handlu ropą.

Jak pisała w OKO.press Agnieszka Jędrzejczyk, "europejskie lotniska poinformowały, że za trzy tygodnie zaczną doświadczać niedoborów paliwa lotniczego. Zakłócenia w dostawach energii spowodowały już wzrost inflacji i spowolnienie światowej gospodarki, a skutki tych zakłóceń będą się utrzymywać przez wiele miesięcy, nawet jeśli negocjatorom uda się ponownie otworzyć cieśninę.

Opublikowane w piątek miesięczne dane dotyczące inflacji w USA, będące pierwszymi, które pokazały wpływ wojny, wykazały, że ceny konsumpcyjne wzrosły w marcu o 0,9%, co jest najszybszym wzrostem od szoku inflacyjnego z połowy 2022 r., który osłabił poparcie dla poprzednika Trumpa, Joe Bidena".

Przeczytaj więcej w OKO.press:

Przeczytaj także:

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło?

„Co za podróż” – podsumował dowódca załogi Artemis II.

50-letni astronauta był najstarszą osobą, jaka poleciała poza niską orbitę okołoziemską. Członkowie jego misji:

• specjalista misji Christina Koch – pierwsza kobieta, która poleciała dalej niż na niską orbitę okołoziemską
• Jeremy Hansen – pierwszy obywatel innego kraju niż USA (Kanada), który wziął udział w takiej wyprawie
• pilot Victor Glover – pierwsza czarna osoba na historycznej misji załogowej

zapisali się na kartach historii świata. Nigdy dotąd astronauci nie byli tak daleko. Czteroosoba załoga Artemis II oddaliła się od Ziemi na przeszło 406 tysięcy kilometrów i okrążyli Księżyc, oglądając go m.in. z niewidocznej z Ziemi strony, których ludzkie oko nigdy wcześniej nie widziało.

Wcześniejszy rekord odległości należał do załogi misji Apollo 13 z 1970, która dotarła o ponad 6,6 tysiąca kilometrów bliżej niż dziś Artemis II.

Załoga wylądowała u wybrzeży San Diego w piątek o godzinie 17:07 (druga w nocy czasu polskiego). I otworzyła drogę do powrotu ludzi na Księżyc, a w przyszłości – także na Marsa. Jak przekazuje NASA, załoga Artemisa II wykonała na pokładzie przeszło siedem tysięcy zdjęć, w tym to ikoniczne, na którym widać nocny glob w świetle odbitym od Księżyca, z wyraźnie widoczną poświatą zorzy polarnej, a także fotografie dalekiej strony księżyca (nazywanej czasem ciemną). Załoga wykonała szereg testów i zebrała materał badawczy, który posłuży do ulepszania kolejnych misji na Księżyc.

Misja załogi Artemis II trwała dokładnie dziewięć dni, jedną godzinę i 32 minuty. Po udanym lądowaniu, astronauci przeszli podstawowe badania lekarskie, a potem odlecieli samolotem NASA do Centrum Kosmicznego im. Johnsona w Houston.

Jaki jest kontekst?

„Nigdy wcześniej ludzie nie przelecieli tak blisko bieguna południowego Księżyca, żadnemu z astronautów nie udało się wcześniej zobaczyć niektórych z miejsc i zjawisk. I tu widać wartość ludzkiego oka, której według mnie nie da się przecenić. W przypadku misji bezzałogowych wysyłamy próbnik, który nie ma wolnej woli, decyzyjności, nie może zorientować się w tym, co jest warte większej uwagi. Ludzkie oko ma inny zakres widzenia. Zakładam, że żadna z sond nie mogłaby dostrzec rozbłysków na powierzchni Księżyca, które zauważyli astronauci, i co zszokowało członków kontroli misji w Houston” – mówił OKO.press Maciej Myśliwiec, przedsiębiorca branży kosmicznej, właściciel marketingowej Space Agency i popularyzator nauki.

Lot Artemis II stanowi przełom w programie Artemis, który w ciągu kilku kolejnych lat ma doprowadzić do powrotu astronautów na powierzchnię naszego naturalnego satelity. Dobić tam ma misja Artemis IV, planowana na 2028 rok – choć możliwe jest tu opóźnienie.

Za program lotów na Księżyc odpowiada NASA ze wsparciem Kanady, Japonii czy Europejskiej Agencji Kosmicznej, której członkiem jest Polska. Obok rozwija się jednak też chiński program kosmiczny. Pekin twierdzi, że zamierza wysłać ludzi na Księżyc do 2030 roku.

Przeczytaj więcej w OKO.press:

Przeczytaj także: