Krótko i na temat: najnowsze wiadomości z Polski i ze świata
Witaj w sekcji depeszowej OKO.press. W krótkiej formie przeczytasz tutaj o najnowszych i najważniejszych informacjach z Polski i ze świata, wybranych i opisanych przez zespół redakcyjny
14:14 15-03-2025
Częściowe zwycięstwo ekologii: minister Siekierski zniszczy mniej torfowisk
Komisja Europejska odrzuciła plan polskiego rządu, który zakładał, że tylko najlepiej zachowane torfowiska będą podlegały ochronie
Co się wydarzyło
Centrum Ochrony Mokradeł poinformowało w piątek 14 marca 2025 o ważnym kroku w stronę ochrony torfowisk w Polsce. Komisja Europejska nie zaakceptowała propozycji polskiego rządu dotyczącej ograniczenia obowiązywania tzw. normy GAEC2 tylko do najlepiej zachowanych torfowisk, czyli gleb o 60 proc. zawartości materii organicznej.
Normy GAEC to praktyki dobrej kultury rolnej, których spełnienie jest warunkiem otrzymania przez rolnika unijnych płatności bezpośrednich w pełnej wysokości. Celem normy GAEC2 jest wspieranie naturalnej retencji wody w krajobrazie rolniczym i ograniczanie emisji dwutlenku węgla przez ograniczenie gospodarki rolnej na torfowiskach i obszarach podmokłych. W sumie norm GAEC jest siedem i obejmują m. in. zakaz wypalania gruntów ornych czy ustanowienie stref wyłączonych z użytkowania nawozów azotowych w pobliżu wód.
Jaki jest kontekst
Dlaczego zapis normy GAEC2 zakwestionowany przez KE był szkodliwy? Zdaniem Naukowców – w tym Centrum Ochrony Mokradeł, Ogólnopolskiego Towarzystwa Ochrony Ptaków i Państwowej Rady Ochrony Przyrody – torfowiska z 60-proc. udziałem materii organicznej to najlepiej zachowane, ale także bardzo już nieliczne takie tereny w Polsce. Ochrona należy im się bezwzględnie, chociażby ze względu na ich rolę w naturalnej retencji wody.
Niemniej tak wyśrubowany poziom obowiązywania normy sprawiłby, że zdegradowane torfowiska z mniejszą zawartością materii organicznej – niemniej wciąż cenne i możliwe do odtworzenia – uległyby presji gospodarki rolnej i praktycznie nieodwracalnemu osuszeniu. Tymczasem Polska od dekad boryka się z suszą, która w tym roku prawdopodobnie osiągnie katastrofalne rozmiary po niemal bezśnieżnej zimie.
"Taki zapis [pozostawiłby] poza jakąkolwiek ochroną większość osuszonych i użytkowanych rolniczo torfowisk. (…) W związku z brakiem akceptacji ze strony KE, Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi obniżyło to kryterium do 40 proc. zawartości materii organicznej, zwiększając tym samym areał gruntów objętych normą ze 140 tys. ha do ok. 400 tys. hektarów” – pisze w swoich mediach społecznościowych Centrum Ochrony Mokradeł.
Jednak według naukowców rozszerzenie kryteriów stosowania normy GAEC2 to tylko połowiczny sukces.
“Uznajemy to rozwiązanie za kompromisowe, choć wciąż daleko mu do podejścia zastosowanego w Danii lub Niemczech, gdzie ochroną w ramach normy GAEC2 objęto gleby organiczne odpowiednio od 12,5 proc. i 15 proc. zawartości materii organicznej” – pisze Centrum Ochrony Mokradeł.
“Pożądany poziom normy GAEC2 w Polsce to ok. 15-20 proc., aczkolwiek pierwotny plan rządowy zakładał 30 proc. – co i tak jest lepsze niż poziom ostatecznie przyjęty w rozporządzeniu” – mówi OKO.press prof. Wiktor Kotowski biolog i współzałożyciel Centrum Ochrony Mokradeł.
Pierwotnie uchwałę w sprawie stępienia wymogów normy GAEC 2 przyjął 30 października tzw. Komitet Monitorujący, ministerialne ciało zajmujące się wprowadzaniem standardów unijnej polityki rolnej w Polsce.
Sprawa szybko trafiła do urzędników unijnej centrali, która miała upomnieć ministerstwo rolnictwa, że zmiana normy GAEC 2 stoi w całkowitej sprzeczności z przyjętym w połowie 2024 roku rozporządzeniem w sprawie odbudowy zasobów przyrodniczych (tzw. Nature Restoration Law, NRL). Rząd Donalda Tuska zagłosował przeciwko przyjęciu rozporządzenia.
Rozporządzenie ministra rolnictwa i rozwoju wsi wchodzi w życie w sobotę, 15 marca.