Krótko i na temat: najnowsze wiadomości z Polski i ze świata

Co się wydarzyło

Liczba potwierdzonych śmiertelnych ofiar fali protestów w Iranie przekroczyła 5 tys. osób. Informację przekazała Amerykańska Agencja Informacyjna Aktywistów Praw Człowieka (Human Rights Activists News Agency – HRANA).

Przypomnijmy, że blokada internetu utrudnia szacowanie prawdziwej skali przemocy. Wcześniej w sieci pojawiały się niezweryfikowane informacje mówiące nawet o 20 tys. zabitych, ale historie te były oparte na pojedynczych, anonimowych źródłach.

Agencja HRANA choć działa w USA, to swoje dane zbiera od lokalnych aktywistów. Z uzyskanych przez nią informacji wynika, że spośród zabitych:

• 4716 osób to demonstranci,
• 203 – funkcjonariusze sił zbrojnych,
• 43 – dzieci,
• 40 – przypadkowi cywile.

Jak informowała HRANA, podane przez agencję dane należy traktować jako wartości minimalne, a nie szacunki pełnej skali przemocy i represji. „Dane te odzwierciedlają wyłącznie przypadki, które zostały niezależnie zweryfikowane na podstawie pierwotnych źródeł, co jest procesem wymagającym dodatkowego czasu, zwłaszcza biorąc pod uwagę liczbę spraw do zweryfikowania oraz blokadę internetu, która utrudnia przepływ informacji” – tłumaczył zespół prawny organizacji.

Dwa dni wcześniej, w środę 21 stycznia władze Iranu podały własne statystyki. Reżim nie zaprzecza, że na ulicach doszło do rozlewu krwi. Przywódca kraju Ali Chamenei przyznał, że niektórzy zginęli w nieludzki, brutalny sposób. Tyle że to nie wina służb i decyzji politycznych, ale Amerykanów, którzy podżegają do akcji wywrotowych i próbują obalić władze w Teheranie.

Według reżimu w trakcie demonstracji, trwających od 28 grudnia 2025, zginęło 3 117 osób, z czego prawie 700 osób to rzekomi „terroryści”.

Jaki jest kontekst

W czwartek 22 stycznia prezydent Donald Trump przekazał dziennikarzom, że w stronę Iranu zmierza amerykańska armada, „tak na wszelki wypadek”. „Mamy duże siły zmierzające w stronę Iranu. Wolałbym, żeby nic się nie stało, ale bardzo dokładnie ich obserwujemy” – mówił prezydent USA.

Trump już wcześniej groził Teheranowi interwencją, zawsze w przypadku dalszego rozlewu krwi.

Irański minister spraw zagranicznych Abbas Aragczi na łamach Wall Street Journal ostrzegał, że „Iran nie zawaha się odpowiedzieć zbrojnie z całą mocą, jeśli ponownie zostanie zaatakowany”.

Władze w Teheranie utrzymują, że bunt, który rozpoczął się 28 grudnia od protestu sklepikarzy, zakończył się. Demonstracje zostały wywołane przede wszystkim fatalną sytuacją gospodarczą kraju i szybko słabnącą irańską walutą. Niezadowolenie społeczne szybko rozprzestrzeniło się po całym kraju, z czasem przyjmując charakter polityczny.

Za główną przyczynę stłumienia protestów przyjmuje się brutalność reżimu. Obok co najmniej 5 tys. ofiar śmiertelnych, ponad 26 tys. osób trafiło do aresztów.

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło

Prezydent USA Donald Trump w wywiadzie dla telewizji Fox News stwierdził, że Stany Zjednoczone nigdy nie potrzebowały wojsk NATO, a żołnierze Sojuszu Północnoatlantyckiego unikali walki.

„Nigdy naprawdę o nic ich nie prosiliśmy. Powiedzą, że wysłali wojska do Afganistanu i rzeczywiście tak zrobili, ale pozostawali nieco z tyłu, z dala od linii frontu” – ocenił Donald Trump.

Na te słowa stanowczo zareagowali przywódcy krajów, które w 2001 roku, po atakach terrorystycznych na World Trade Center i Pentagon, odpowiedziały na wezwanie Amerykanów do wspólnej inwazji na Afganistan.

Premier Wielkiej Brytanii Keir Starmer oskarżył Trumpa o „umniejszanie” poświęcenia poległych brytyjskich żołnierzy. Stwierdził, że prezydent USA popełnił błąd, a Wielka Brytania jest dumna ze swoich sił zbrojnych. Minister obrony John Healey powiedział, że polegli w wojnie powinni „być pamiętani jako bohaterowie, którzy oddali życie w służbie naszego narodu”.

W podobnym tonie zareagował wicepremier i szef MON Władysław Kosiniak-Kamysz. We wpisie na portalu X przypomniał, że za obronę bezpieczeństwa międzynarodowego polskie wojsko jest gotowe zapłacić najwyższą cenę.

„Ta ofiara nigdy nie zostanie zapomniana i nie może być umniejszana. Polska to wiarygodny i sprawdzony sojusznik i nic tego nie zmieni” – napisał minister obrony.

Premier Donald Tusk przypomniał, że niegdyś amerykańskie przywództwo we wspólnocie transatlantyckiej opierało się na wzajemnym zaufaniu, wspólnych wartościach i interesach, a nie na dominacji i przymusie. „Dlatego zostało zaakceptowane przez nas wszystkich. Nie straćmy tego, drodzy przyjaciele” – apelował szef polskiego rządu.

Za to szef MSZ Radosław Sikorski, nawiązując do spotkania Karola Nawrockiego z Donaldem Trumpem w Davos, napisał, że „zwierzchnik sił zbrojnych na pewno upomni się o honor naszych żołnierzy”.

Jaki jest kontekst

Donald Trump nie pierwszy raz z nonszalancją wypowiada się na temat europejskiego zaangażowania w NATO. Tym razem skłamał dwukrotnie. Po pierwsze twierdząc, że USA nie mogą liczyć na wsparcie sojuszników, choć w 2001 roku, gdu USA jako pierwszy kraj w historii NATO uruchomiły procedury zapisane w art. 5 Traktatu Waszyngtońskiego, wiele państw ruszyło z Amerykanami do ataku na Bliski Wschód. Żołnierze NATO nie tylko brali udział w inwazji na Afganistan (a potem Irak), ale brali też udział w misji stabilizacyjnej.

W ciągu 20 lat inwazji w Afganstanie zginęło w sumie 3 486 żołnierzy NATO, z czego 2 461 stanowili żołnierze amerykańscy. Najwięcej ofiar wśród Europejczyków ponieśli brytyjczycy – zginęło aż 457 żołnierzy. Za to w przeliczeniu na liczbę mieszkańców największą ofiarę ponieśli Duńczycy – stracili 44 osoby. Bilans ofiar uzupełniają: 89 Francuzów, 54 Niemców, 53 Włochów i 44 Polaków. Najtragiczniejszym dniem w historii polskich misji zagranicznych był 21 grudnia 2011, gdy podczas wybuchu miny-pułapki w Ghazni życie straciło pięciu polskich żołnierzy.

W sumie w Afganistanie i Iraku, w misjach u boku Amerykanów, zginęło 65 polskich żołnierzy.

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło

W piątek 23 stycznia mer Kijowa Witalij Kliczko zaapelował do mieszkańców ukraińskiej stolicy, żeby zaopatrzyli się w żywność i leki albo opuścili miasto, jeśli mają taką możliwość. Kliczko podkreślał, że sytuacja w Kijowie jest bardzo trudna i może się pogorszyć, bo Rosja codziennie atakuje infrastrukturę krytyczną kraju.

Prawie 60 proc. ukraińskiej stolicy pozostaje bez dostępu do energii elektrycznej. Mieszkańcy 1940 budynków żyją bez ogrzewania. Nad przywróceniem prądu dzień i noc pracuje 160 ekip. W ciągu ostatnich nocy temperatura wahała się od -19 do -7 stopni C.

W piątek 23 stycznia prezydent Warszawy Rafał Trzaskowski poinformował, że po rozmowie z merem Kijowa podjął decyzję o wysłaniu pomocy do Ukrainy. „Przede wszystkim potrzebne są generatory. Wszyscy widzimy zdjęcia z Kijowa pozamarzanych klatek schodowych, szpitali, które nie funkcjonują i ludzi, którzy opuszczają Kijów” – mówił Trzaskowski. Do stolicy Ukrainy wyjechało z Warszawy pięć pojazdów z 90 agregatami. Transport ma dotrzeć do Kijowa jeszcze dzisiaj.

Także polski rząd wesprze Ukraińców w przetrwaniu siarczystych mrozów. Decyzją premiera i kierownictwa MSWiA do Ukrainy pojedzie 379 generatorów prądów i 18 nagrzewni, którymi dysponuje Rządowa Agencja Rezerw Strategicznych.

Trwa też obywatelska zbiórka „Ciepło z Polski do Kijowa”. Pieniądze na zakup generatorów prądu wpłaciło już ponad 48 tys. osób, a uzbierana kwota przekroczyła 6 mln zł. Nowy cel to 10 mln zł. Wpłacać można TUTAJ.

Jaki jest kontekst

Wicepremier i minister energetyki Ukrainy Denys Szmyhal ocenia, że system energetyczny Ukrainy jest w jednym z najtrudniejszym momentów od początku wybuchu pełnoskalowej wojny.

Nieustanny ostrzał rosyjskich sił doprowadził do uszkodzeń urządzeń wytwórczych, zniszczenia sieci dystrybucyjnych i transformatorów, a ciągłe ataki na całą sieć energetyczną utrudniają skuteczne naprawy.

Służba Bezpieczeństwa Ukrainy kwalifikuje ataki Rosji na ukraiński sektor energetyczny jako zbrodnie przeciwko ludzkości. Od początku sezonu grzewczego odnotowano aż 256 ataków na infrastrukturę krytyczną.

O sytuacji mieszkańców Kijowa pisała więcej w OKO.press Krystyna Garbicz:

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło

„Ten chaos, to bezhołowie, w sensie dosłownym, ten bałagan, z którym mamy do czynienia, ta demokracja szlachecka musi się wreszcie skończyć. To jest Polska 2050, a nie Polska 1670” – mówił w Sejmie były marszałek Sejmu Szymon Hołownia.

Polska 2050 przechodzi wizerunkowy kryzys. Ostatnie sondaże nie dają nadziei na przekroczenie progu wyborczego. Partia ma obecnie średnie sondażowe poparcie około 2 proc. Co więcej, wciąż nie wyłoniono przewodniczącego. Nadal pozostaje nim Szymon Hołownia, ponieważ internetowe głosowanie skończyło się kompromitacją.

O stanowisko przewodniczącej w partii ubiegają się ministra funduszy i rozwoju Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz oraz ministra klimatu Paulina Hennig-Kloska – obie kandydatki pełnią funkcje w rządzie. Pełczyńska-Nałęcz proponowała Hennig-Klosce wspólne przewodniczenie partii. Ta jednak odmówiła.

Natomiast sam Szymon Hołownia – który zrezygnował z ubiegania się o reelekcję – apeluje do swoich kolegów i koleżanek o opanowanie chaosu. Podkreślił, że obecna sytuacja zagraża partii, koalicji i przyszłości Polski.

„Zaproponowałem obu kandydatkom, by spotkały się u mnie i zawarły porozumienie” – mówił w rozmowie z dziennikarzami w Sejmie. „Mam nadzieję, że w tej trudnej, kryzysowej sytuacji zechcą posklejać partię poprzez przyjęcie współprzewodniczenia” – podkreślił.

„Liczę, że wtedy wygaśnie wyniszczająca dziś walka frakcji, która dla ugrupowania jest wręcz śmiertelna” – dodał i stwierdził, że jego propozycja nie spotkała się z odpowiedzią.

„Przeprowadzenie w tej chwili wyborów i doprowadzenie do tego, że wygra jedna frakcja jest w mojej ocenie zaproszeniem do katastrofy tego ruchu” – tłumaczył w Sejmie lider Polski 2050.

„Widzę, jak te granice są przekraczane. Nie ma we mnie zgody na to, żeby robić takie rzeczy z partią, którą zakładałem i, która wciąż nosi moje imię”.

„Bałagan oczywiście jest i bardzo dobrze by było, jakby jednym ze sprzątających był Szymon Hołownia” – powiedział w Sejmie dziennikarzom OKO.press Norbert Pietrzykowski z Polski 2050. „Tak naprawdę to jest jego partia i powinien wrócić, ale i pokazać ten kierunek, w którym mamy zmierzać” – dodał.

Z kolei Paweł Śliz powiedział nam, że wszystko zależy od Rady Krajowej i to ona podejmie decyzję, czy Hołownia będzie mógł wystartować na szefa partii.

Jaki jest kontekst

W piątek media, w tym dziennikarze portalu Onet, opisali korespondencję z zamkniętego czatu bliskiego otoczenia Hołowni. Z rozmów wynika, że dwie ministry z rządu, Marta Cienkowska oraz Adriana Porowska, uczestniczyły w rozmowach o zablokowaniu wyborów nowego przewodniczącego Polski 2050.

Według tych informacji na jednym z internetowych komunikatorów utworzono grupę o nazwie „2026”, do której zaproszono kilkunastu najbardziej zaufanych i lojalnych wobec Szymona Hołowni posłów i ministrów Polski 2050. W rozmowach miał uczestniczyć również sam lider ugrupowania. W grupie – według medialnych doniesień – nie było żadnego z kandydatów startujących w wyborach.

Bartosz Romowicz z Polski 2050 napisał w czwartek na platformie X o „próbie puczu” w klubie Polski 2050.

„Aleksandra Leo poza swoimi uprawnieniami usiłowała wybrać za plecami Pawła Śliza reprezentację klubu w Radzie Krajowej. W czasie kiedy Paweł Śliz zajmuje się bardzo smutnymi rodzinnymi sprawami. Bezrozumne i bezduszne. Nie do takiej polityki szliśmy” – napisał Romowicz.

Leo poinformowała dziennikarzy w Sejmie, że została odwołana z funkcji wiceprzewodniczącej prezydium. „Nie widzę tutaj logiki, ponieważ jeszcze wczoraj przewodniczący Śliz prosił, żebym poprowadziła posiedzenie klubu pod jego nieobecność. Zastąpiłam go również podczas konwentu seniorów przed głosowaniami, a dzisiaj się dowiaduję, że już wczoraj zostałam odwołana z funkcji przewodniczącej” – mówiła Leo .

„Nie trzeba było tego robić wtedy, kiedy mnie nie ma. Kiedy musiałem zająć się swoją rodziną” – skomentował w rozmowie z OKO.press szef klubu parlamentarnego Paweł Śliz.

W poniedziałek wieczorem 19 stycznia Rada Krajowa Polski 2050 zadecydowała, że do 31 stycznia zostanie powtórzona II tura wyborów na nowego szefa partii.

Hołownia, pytany o te doniesienia w piątek w Sejmie przekazał, że „on, w przeciwieństwie do niektórych, nie ma w zwyczaju komentowania prywatnej korespondencji, a jeżeli ktoś ma taką potrzebę, to znaczy, że reprezentuje standardy inne od tych, które on stara się w swoim życiu stosować”.

O tym, jakie dylematy stoją przed partią i jakie są możliwe scenariusze dalszego rozwoju wydarzeń pisaliśmy tutaj:

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło

Organizacje społeczne apelują do rządu, żeby ten nie zwlekał z wykonaniem wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej ws. uznawania małżeństw jednopłciowych zawartych za granicą.

„To nie jest tylko sprawa techniczna. To test na sprawność państwa i na realne przywiązanie do zasady praworządności” – komentuje Przemek Walas z Kampanii Przeciw Homofobii.

22 stycznia 2026 przedstawiciele KPH i i Stowarzyszenia Miłość nie wyklucza spotkali się w tej sprawie z ministrem cyfryzacji Krzysztofem Gawkowskim. Jak przekazali, według wicepremiera Gawkowskiego dostosowanie systemów teleinformatycznych potrwa kilka miesięcy. Dziś na drodze do transkrypcji zagranicznych aktów małżeństw stoją bowiem m.in. bariery techniczne, które uniemożliwiają urzędnikom wpisanie w dokumenty osób tej samej płci.

W opublikowanym 16 marca rozporządzeniu resort cyfryzacji proponuje zmianę określeń „kobieta” i „mężczyzna” w odpisie aktów małżeństwa na neutralne płciowo nazwy takie jak: pierwszy małżonek i drugi małżonek.

W Sejmie Krzysztof Gawkowski podkreślał determinację swojego resortu do wdrożenia wyroku. „Godność obywatela nie może zależeć od rubryki w systemie, a państwo nie może chować się za technicznymi wymówkami. To jest po prostu nieuczciwe w stosunku do obywateli. Nie możemy wprowadzić sytuacji selektywnego wybierania: ty jesteś lepszy, ty jesteś gorszy. Za granicą jesteś małżeństwem i w Polsce masz prawo być małżeństwem” – mówił polityk Lewicy.

Jaki jest kontekst

Wyrok TSUE zapadł 25 listopada 2025 roku. Od tego czasu polski rząd mocuje się z wykonaniem orzeczenia. Obok resortu cyfryzacji kluczowe jest stanowisko MSWiA zarządzanego przez Marcina Kierwińskiego. Z naszych informacji wynika, że kierownictwo resortu nie chce wydawać rozporządzeń, ale naciska na ustawowe rozwiązanie tematu, a dokładnie nowelizację ustawy o aktach stanu cywilnego. Dlaczego? Ma chodzić o zawężenie stosowania wyroku do przypadków, w których pary jednopłciowe nie tylko zawarły ślub za granicą, ale żyły tam dłuższy czas. Bardziej konserwatyne skrzydło rządu chciałoby w ten sposób ukrócić „turystykę ślubną” obywateli, którzy rozwijają życie rodzinne w kraju, a nie w którymś z państw członkowskich dopuszczających równość małżeńską. Prawnicy wskazują, że taka specjalna ścieżka transkrypcji, wykluczająca część par, mogłaby zostać odebrana jako systemowa dyskryminacja. Wiadomo też, że każde ustawowe rozwiązanie musiałoby znaleźć przychylność prezydenta. A Karol Nawrocki nie podpisze żadnego dokumentu, który przyznaje równe prawa osobom LGBT+. W tej sprawie możemy więc spodziewać się kolejnych tarć na poziomie rządu.

Pisaliśmy o tym szczegółowo w OKO.press:

Przeczytaj także:

Komisja Kodyfikacyjna Prawa Rodzinnego, działająca przy Ministerstwie Sprawiedliwości, jeszcze przed opublikowaniem projektu rozporządzenia resortu cyfryzacji wskazała na konieczność wprowadzenia do oficjalnego obiegu dokumentów neutralnych płciowo określeń tj. pierwszy małżonek, drugi małżonek – dokładnie tak, jak chce to zrobić gabinet Gawkowskiego.

Jak twierdzi komisja, odpowiednia implementacja wyroku powinna dokonać się w czterech krokach – unikając forsowanego przez MSWiA projektu nowelizacji ustawy, którą musiałby podpisać prezydent Karol Nawrocki (wiadomo, że nie podpisze).

• Pierwszym krokiem jest dokonany już projekt rozporządzenia Ministerstwa Cyfryzacji.
• Następnie trzeba by wprowadzić zmiany w systemie teleinformatycznym, w którym prowadzony jest rejestr stanu cywilnego, bowiem ten dziś wymaga wprowadzenia numeru PESEL, w którym zakodowana jest płeć. Na konieczność poprawek w tym zakresie uwagę zwrócił też resort cyfryzacji
• Komisja wskazuje, że MSWiA powinno wydać stanowisko dla kierowników urzędów stanu cywilnego z wytycznymi dotyczącymi sposobu załatwiania wniosku o transkrypcję zagranicznego aktu małżeństwa dwóch osób tej sameł płci.

Wprowadzenie przepisów umożliwiających wznowienie postępowań dla par, które pobrały się za granicą, a którym urzędy, przed wyrokiem TSUE, odmówiły wydania transkrypcji aktu małżeństwa.

Komisja wskazuje też, że przepisy powinny być stosowane jednakowo, tak dla par, które wyjechały, wzięły ślub i wróciły, jak i par, które prowadziły życie za granicą.

„Ewentualna próba różnicowania położenia małżonków tej samej płci (w zależności od okoliczności towarzyszących zawarciu związku małżeńskiego za granicą) skutkująca odmową dokonywania transkrypcji części z nich rodzić będzie zarzut dyskryminacyjnego charakteru takiej praktyki, niezgodnego z konstytucyjną zasadą równości i zakazu dyskryminacji (art. 32 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP)" – wskazuje komisja.

Przeczytaj także: