Krótko i na temat: najnowsze wiadomości z Polski i ze świata

Co się wydarzyło

„Biorąc pod uwagę, że wasz kraj zdecydował się nie przyznać mi Pokojowej Nagrody Nobla za powstrzymanie ośmiu wojen i więcej, nie czuję już obowiązku myślenia wyłącznie o pokoju, choć zawsze będzie on najważniejszy. Mogę teraz myśleć o tym, co jest dobre i właściwe dla Stanów Zjednoczonych Ameryki” – napisał Donald Trump w liście skierowanym do norweskiego premiera. Dodał też, że dąży do „całkowitej kontroli nad Grenlandią”.

Treść pisma udostępnił w mediach społecznościowych Nick Schifrin, dziennikarz amerykańskiej stacji telewizyjnej PBS News.

Informacje potwierdził redakcji Politico premier Norwegii Jonas Gahr Støre.

Støre powiedział norweskiemu dziennikowi VG, że list Trumpa był odpowiedzią na krótką wiadomość wcześniej wysłaną tego samego dnia do prezydenta USA. Premier Norwegii działał w imieniu własnym oraz prezydenta Finlandii Alexandra Stubba. Obaj nordyccy przywódcy wezwali Trumpa do deeskalacji napięć i zaproponowali trójstronną rozmowę telefoniczną.

Nagroda nie jest przyznawana przez rząd Norwegii. Jej przyznawaniem zajmuje się niezależna komisja.

Trump napisał w liście też, że „Dania nie jest w stanie ochronić tego terytorium (Grenlandii, przyp. red.) przed Rosją ani Chinami. Dlaczego więc w ogóle miałaby mieć ‘prawo własności’? Nie istnieją żadne pisemne dokumenty, jest tylko fakt, że setki lat temu dopłynęła tam jakaś łódź. A przecież my również dopływaliśmy tam łodziami”.

Donald Trump jednak zapomniał, że Stany Zjednoczone uznały duńską suwerenność nad Grenlandią w ramach porozumienia z początku XX wieku, związanego ze sprzedażą przez Danię Wysp Dziewiczych USA. W zamian Waszyngton zobowiązał się nie kwestionować duńskich praw do Grenlandii.

„Zrobiłem dla NATO więcej niż jakakolwiek inna osoba od momentu jego powstania. Teraz NATO powinno zrobić coś dla Stanów Zjednoczonych. Świat nie będzie bezpieczny, dopóki nie będziemy mieć pełnej i całkowitej kontroli nad Grenlandią” – napisał Trump

Jaki jest kontekst

W weekend Trump ogłosił, że od 1 lutego nałoży cła na państwa europejskie, które sprzeciwią się jego planom przejęcia Grenlandii. To skłoniło przewodniczącego Rady Europejskiej António Costę do zwołania nadzwyczajnego szczytu unijnych przywódców jeszcze w tym tygodniu.

W niedzielę 18 stycznia premier Norwegii oświadczył na konferencji prasowej, że jego kraj nie da się zastraszyć ani przymusić do zmiany stanowiska w sprawie Grenlandii i kwestii suwerenności. Podkreślił, że sprawy bezpieczeństwa i nienaruszalności granic nie mogą być rozgrywane poprzez naciski handlowe.

Odnosząc się do zapowiedzi Donalda Trumpa o cłach wobec ośmiu europejskich państw wspierających Grenlandię, zaznaczył, że Norwegia nie zaakceptuje sytuacji, w której instrumenty gospodarcze stają się narzędziem politycznej presji w fundamentalnych sprawach.

Trump od miesięcy intensywnie zabiegał o Pokojową Nagrodę Nobla, którą w 2009 roku otrzymał były prezydent USA Barack Obama. Wielokrotnie twierdził też, że doprowadził do zakończenia co najmniej ośmiu konfliktów zbrojnych, choć te deklaracje są podważane przez organizacje weryfikujące fakty.

Ostatecznie nagrodę przyznano wenezuelskiej liderce opozycji Marii Corinie Machado. W zeszłym tygodniu wręczyła ona Trumpowi swój medal, jednak Komitet Noblowski podkreślił później, że choć sam medal może zmieniać właścicieli, to wyróżnienia nie da się formalnie przekazać innej osobie.

Aż 73 proc. Amerykanów jest przeciwnych przejęciu Grenlandii przez USA siłą – wynika z sondażu przeprowadzonego przez YouGov 15 stycznia.

87 proc. wyborców Demokratów jest przeciwnych wykorzystaniu siły do przejęcia Grenlandii. Tak samo 73 proc. wyborców niezależnych i 60 proc. wyborców Republikanów. Zaledwie 15 proc. wyborców Partii Republikańskiej poparłoby takie rozwiązanie.

Czytaj więcej tekstów OKO.press

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło

W Brukseli odbędzie się nadzwyczajne spotkanie ambasadorów państw UE, zwołane po groźbach prezydenta USA Donalda Trumpa. Chodzi o możliwość podniesienia ceł wobec ośmiu europejskich krajów, które wysłały wojska na Grenlandię. O planowanym spotkaniu poinformowała cypryjska prezydencja, która obecnie przewodniczy Radzie Unii Europejskiej.

Kilka krajów europejskich – w tym Dania, której Grenlandia jest terytorium autonomicznym – oświadczyło, że „są zjednoczone” przeciwko zapowiedzi Trumpa o uderzeniu w nie cłami w wysokości do 25 proc.

„Groźby celne podważają relacje transatlantyckie i niosą ryzyko niebezpiecznej spirali spadkowej”, ostrzegły we wspólnym oświadczeniu Wielka Brytania, Dania, Finlandia, Francja, Niemcy, Holandia, Norwegia i Szwecja.

Nawet skrajnie prawicowa premier Włoch Giorgia Meloni, jedna z najbliższych sojuszniczek Trumpa w Europie, skrytykowała jego groźbę.

„Uważam, że nakładanie dziś nowych sankcji byłoby błędem” – powiedziała dziennikarzom Meloni podczas podróży do Seulu.

Przywódcy UE mają w czwartek 22 stycznia spotkać się na nadzwyczajnym szczycie w Brukseli, by ustalić, jak odpowiedzieć na presję ze strony USA. Na stole są co najmniej dwa scenariusze, a oba oznaczają realne konsekwencje gospodarcze.

Pierwszy to reaktywacja pakietu ceł na import z USA o wartości 93 mld euro. To rozwiązanie było przez ostatnie pół roku zawieszone, ale jeśli UE zdecyduje się je odmrozić, taryfy mogłyby wejść w życie automatycznie 6 lutego.

Druga opcja to tzw. Instrument Antyprzymusowy (ang. Anti-Coercion Instrument, ACI) czyli narzędzie, którego – jak podaje Reuters – Unia nigdy wcześniej nie uruchomiła. W praktyce może ono uderzyć w amerykańskie interesy szerzej niż same cła, np. ograniczyć dostęp do unijnych przetargów publicznych, inwestycji czy działalności bankowej, a także wprowadzić restrykcje w handlu usługami. To szczególnie wrażliwy obszar, bo więcej pieniędzy płynie z Europy do USA za usługi, niż odwrotnie, m.in. w usługach cyfrowych.

Źródła unijne przekazały dziennikarzom Reutersa, że większe poparcie jako ma na razie wariant taryfowy. W sprawie ACI sytuacja jest znacznie mniej jednoznaczna i stanowiska państw członkowskich się mocno różnią.

Przewodniczący Rady Europejskiej Antonio Costa podkreślił w mediach społecznościowych, że rozmowy z krajami UE pokazały „zdecydowane zaangażowanie” we wsparcie Danii i Grenlandii oraz gotowość do obrony przed jakąkolwiek formą przymusu.

Tymczasem duński minister spraw zagranicznych Lars Løkke Rasmussen, przebywający z wizytą w Oslo, przypomniał o środowym porozumieniu Danii, Grenlandii i USA w sprawie powołania wspólnej grupy roboczej. Jak zaznaczył, nie zamierza sprowadzać relacji z Waszyngtonem wyłącznie do osoby prezydenta.

Wątki unijnej próby dialogu z USA mają też wybrzmieć w Davos. To tam podczas Światowego Forum Ekonomicznego Donald Trump wygłosi w środę przemówienie otwierające wydarzenie, po raz pierwszy od sześciu lat.

Jaki jest kontekst

W sobotę Donald Trump zapowiedział, że od 1 lutego wprowadzi cła na osiem państw UE: Danię, Szwecję, Francję, Niemcy, Holandię i Finlandię, ale także na Wielką Brytanię i Norwegię, dopóki Stany Zjednoczone nie uzyskają zgody na zakup Grenlandii.

Trump i jego administracja argumentują, że przejęcie Grenlandii służyłoby „bezpieczeństwu narodowemu” USA. Twierdzą również, że Dania, mimo że jest sojusznikiem Stanów w NATO, nie byłaby w stanie obronić wyspy, gdyby Rosja lub Chiny kiedykolwiek próbowały dokonać inwazji.

Dania i kilku jej europejskich sojuszników z NATO odpowiedziało niedawnym wysłaniem niewielkich grup personelu wojskowego na Grenlandię w ramach ćwiczeń, na które zaproszono również USA. Wczoraj widziano niemieckich żołnierzy wsiadających do samolotu opuszczającego wyspę po zakończeniu misji rozpoznawczej.

W sobotę (17 stycznia) tysiące ludzi na Grenlandii i w Danii protestowało przeciwko amerykańskim dążeniom do kontroli nad arktyczną wyspą. Na czapkach wielu demonstrantów widniało hasło „Make America Go Away”, będące parodią sloganu Trumpa „Make America Great Again”.

Czytaj więcej tekstów OKO.press

Przeczytaj także:

Służby ratunkowe zwróciły się do wszystkich ocalałych o skontaktowanie się z rodzinami lub umieszczenie na portalach społecznościowych informacji, że żyją.

Co się stało?

Do zderzenia doszło około dziesięciu minut po odjeździe pociągu z Malagi do Madrytu o godzinie 18:40 czasu lokalnego w niedzielę. W miejscowości Adamuz koło Kordoby wagony pociągu wykoleiły się i zjechały na przeciwległy tor. Tam zderzyły się z nadjeżdżającym z naprzeciwka pociągiem z Madrytu do Huelvy.

Większość ofiar śmiertelnych i rannych znajdowała się w pierwszych wagonach tego pociągu.

Pociąg do Huelvy jechał w chwili zderzenia z prędkością około 200 km/h – podał El Pais. Nie jest jasne, do jakiej prędkości rozpędził się pociąg do Madrytu. Rzecznik włoskiej firmy kolejowej Ferrovie dello Stato powiedział agencji Reuters, że w wypadku brał udział pociąg Freccia 1000, który może osiągnąć prędkość 400 km/h.

Na prostym odcinku torów

Przyczyna wypadku nie jest jeszcze znana – powiedział dziennikarzom na konferencji prasowej na stacji Atocha w Madrycie hiszpański minister transportu Oscar Puente. Powiedział też, że to „naprawdę dziwne”, że pociąg wykoleił się na prostym odcinku torów. Ten odcinek torów został odnowiony w maju.

Iryo, prywatna spółka kolejowa obsługująca trasę z Malagi, poinformowała, że ​​w pociągu, który jako pierwszy się wykoleił, znajdowało się około 300 pasażerów, w drugim pociągu – obsługiwanym przez finansowaną przez państwo spółkę Renfe – około 100 pasażerów. Większość wracała po weekendzie do domu.

Wszystkie połączenia kolejowe między Madrytem a Andaluzją mają być zawieszone co najmniej przez cały poniedziałek.

Co się wydarzyło?

„Jako członkowie NATO jesteśmy zobowiązani do wzmacniania bezpieczeństwa Arktyki jako wspólnego interesu transatlantyckiego. Wcześniej skoordynowane duńskie ćwiczenia »Arctic Endurance« przeprowadzone wraz z sojusznikami stanowią odpowiedź na tę potrzebę. Nie stanowią one zagrożenia dla nikogo” – piszą 18 stycznia we wspólnym oświadczeniu osiem krajów NATO, wobec których wcześniej Donald Trump zapowiedział wprowadzenie ceł.

Oświadczenie opublikowane na stronie internetowej m.in. rządu niemieckiego.

„W pełni solidaryzujemy się z Królestwem Danii i mieszkańcami Grenlandii. Opierając się na procesie rozpoczętym w zeszłym tygodniu, jesteśmy gotowi do podjęcia dialogu w oparciu o zasady suwerenności i integralności terytorialnej, które zdecydowanie popieramy” – utrzymują sojusznicy i podkreślają:

„Groźby wprowadzenia ceł podważają stosunki transatlantyckie i grożą niebezpieczną spiralą wydarzeń. Będziemy nadal reagować w sposób zjednoczony i skoordynowany. Jesteśmy zdecydowani bronić naszej suwerenności”.

Jaki jest kontekst?

17 stycznia 2026 roku Trump zapowiedział nałożenie 10-procentowych ceł na import do USA wszelkich towarów z ośmiu wspomnianych krajów europejskich za ich stanowisko w sprawie Grenlandii.

Wcześniej na tle ambicji Trumpa o przejęciu/zakupie Grenlandii w celu, jak tłumaczy Trump, zapewnienia bezpieczeństwa USA, Dania, Niemcy, Francja, Wielka Brytania ogłosiły, że wyślą na wyspę swoich żołnierzy w ramach ćwiczeń. Symboliczna obecność europejskich żołnierzy na należącej do Danii wyspie ma w założeniu studzić zapędy administracji Donalda Trumpa do siłowej aneksji Grenlandii. Jak mówią sami Grenlandczycy, ich dom nie jest na sprzedaż.

Amerykańskie cła wobec „niepokornych państw” powinny obowiązywać od lutego 2026 roku, a od 1 czerwca powinny wzrosnąć do 25 proc. Jak mówił Trump cło będzie „płatne do czasu osiągnięcia porozumienia w sprawie całkowitego i całkowitego zakupu Grenlandii”.

Europejscy liderzy ostro zareagowali na zapowiedzi amerykańskiego prezydenta.

„Będziemy umieli zapewnić poszanowanie suwerenności europejskiej” – napisał na X prezydent Francji Emmanuel Macron. Nazwał groźby celne Trumpa „nie do przyjęcia”.

„Chiny i Rosja muszą mieć świetny dzień. To one czerpią korzyści z podziałów między sojusznikami. Jeśli bezpieczeństwo Grenlandii jest zagrożone, możemy zająć się tą kwestią w ramach NATO” – napisała na X Kaja Kallas, szefowa unijnej dyplomacji. I podkreśliła: „Cła grożą zubożeniem Europy i Stanów Zjednoczonych oraz podważają nasz wspólny dobrobyt. Nie możemy również pozwolić, aby nasz spór odwrócił naszą uwagę od podstawowego zadania, jakim jest pomoc w zakończeniu wojny Rosji przeciwko Ukrainie”.

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło?

W niedzielę, 18 stycznia, rano w Portugalii rozpoczęło się głosowanie w wyborach na prezydenta kraju. Jest 11 kandydatów ubiegających się o prawo do zastąpienia obecnego prezydenta Marcelo Rebelo de Sousa, który kończy drugą kadencję i według konstytucji nie może kandydować po raz trzeci.

Według piątkowego sondażu ośrodka badawczego Pitagorica wśród głównych kandydatów są:

• Antonio Jose Seguro, polityk socjalistów (PS) – 25,1 proc. poparcia;
• Andre Ventura, lider prawicowej partii Chega (CH) – 23 proc.;
• Joao Cotrim Figueiredo, poseł Europarlamentu, polityk Inicjatywy Liberalnej (IL) – 22,3 proc.;
• Henrique Gouveia e Melo, emerytowany admirał, startujący jako niezależny kandydat, który może mieć poparcie 11,6 proc. wyborców;
• Luis Marques Mendes, polityk rządzącej krajem centroprawicowej koalicji rządowej – Sojuszu Demokratycznego (AD) z poparciem 11,5 proc.

Jak podaje Reuters, według wcześniejszego sondażu przeprowadzonego przez Katolicki Uniwersytet w Lizbonie, opublikowanego przez wydawnictwo Publico w środę 14 stycznia prowadził Andre Ventura, skrajnie prawicowy, lider głównej partii opozycyjnej Chega – miał 24 proc. poparcia. Seguro miał wynik 23 proc., Cotrim de Figueiredo – 19 proc. Dwóch pozostałych kandydatów, w tym Luis Marques Mendes, ma uzyskać około 14 proc. głosów. (W sondażu Katolickiego Uniwersytetu wzięło udział 1770 wyborców, margines błędu wynosił 2,2 proc.).

Jaki jest kontekst?

Prawo do głosowania w niedzielnych wyborach ma 11 mln obywateli (z czego około 1,6 miliona mieszka poza granicami kraju). Będą mogli oddać swój głos w jednym z ponad 3 tys. lokali wyborczych. Głosowanie zakończy się o godzinie 19.00 czasu miejscowego. Biorąc pod uwagę sondaże, prawdopodobnie żaden z kandydatów nie uzyska ponad 50 proc. głosów. Druga tura zaplanowana jest na 8 lutego.

W ciągu pięciu dekad, które upłynęły od obalenia prawicowej dyktatury w Portugalii, druga tura wyborów prezydenckich odbyła się tylko raz – w 1986 roku.

Jak pisze Reuters, mimo że w niektórych sondażach Ventura prowadzi, to „analitycy wskazują na wysoki wskaźnik odrzucenia jego kandydatury – ponad 60 proc. wyborców we wszystkich ostatnich sondażach opinii publicznej”. Sugeruje to, że przegrałby w drugiej turze z każdym z czterech głównych kandydatów.

Według „Gazety Wyborczej” Ventura „zbudował swoją kampanię na ostrym, konfrontacyjnym przekazie, szczególnie wobec mniejszości romskiej”. Na jego wiecach pojawiały się transparenty z hasłami typu: „Cyganie muszą przestrzegać prawa”.

Według politologa Antonio Costa Pinto, z którym rozmawia agencja Reuters, już dotarcie do drugiej rundy będzie dla Ventury „samym zwycięstwem”, ponieważ „zapewni partii Chega większe wpływy w mniejszościowym rządzie centroprawicowym”.

Inny analityk polityczny, Jose Castello Branco z Katolickiego Uniwersytetu w Lizbonie uważa, że w tym „całkowicie otwartym wyścigu” jedno wydaje się pewne – że Ventura „umacnia swoją pozycję w portugalskim spektrum politycznym” jako lider opozycji.

Jak pisze Wyborcza, w tych wyborach prezydenckich nie chodzi tylko o nazwisko. Stawką jest kierunek tego państwa. GW: „Czy Portugalia – niemal 11-milionowy kraj, członek UE i strefy euro, wytwarzający około 1,6 proc. PKB Unii – pozostanie bastionem umiarkowania, czy dołączy do europejskiej fali radykalizacji. Czterdzieści lat po swojej najtrudniejszej próbie portugalska demokracja znów staje przed testem”.

Przeczytaj także:

Przeczytaj także: