Krótko i na temat: najnowsze wiadomości z Polski i ze świata

Co się wydarzyło

Prezydent Karol Nawrocki nie podpisał nowelizacji ustawy rozszerzającej system monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów SENT. Według odrzuconej przez prezydenta nowelizacji przepisów kontrolą miały zostać objęte kolejne branże, w tym m.in. firmy transportowe i produkujące beton budowlany.

„Powód jest prosty. Nie zgadzam się na obciążanie polskich przedsiębiorców kosztami walki z przestępczością podatkową” – tłumaczył swoją decyzję prezydent. Według Nawrockiego Polska potrzebuje deregulacji, zamiast dokładania nowych przepisów. Ma to zdaniem prezydenta utrudniać życie przedsiębiorcom.

Prezydent podpisał natomiast pięć innych ustaw. Jedna z nich uchwala utworzenie polskiego systemu rejestracji psów i kotów.

Jaki jest kontekst

SENT (System Elektronicznego Nadzoru Transportu) działa w Polsce od 2017 roku. Z jego pomocą Krajowa Administracja Skarbowa monitoruje drogowy i kolejowy przewóz „towarów wrażliwych”, takich jak paliwa, alkohol, tytoń, odpady.

Celem systemu jest ograniczenie szarej strefy, przemytu, walka z wyłudzeniami VAT i akcyzy. Przedsiębiorcy zgłaszają ilość i wagę przewożonego towaru poprzez system informatyczny PUESC (Platforma Usług Elektronicznych Skarbowo-Celnych). W ten sposób zmniejsza się przestrzeń na nieudokumentowaną sprzedaż i oszustwa podatkowe.

Nowelizacja zakładała objęcie systemem także transport betonu towarowego oraz mieszanek na bazie spoiw mineralnych. Nie obejmowała natomiast wyrobów z betonu, jak np. kostka brukowa. Ministerstwo Finansów zakładało, że zmiana przyniesie 1,2 mld zł dodatkowych dochodów podatkowych. W ostatnich miesiącach drobni przedsiębiorcy faktycznie oprotestowali zmiany w systemie. Według nich utrudniają one prowadzenie działalności. Pisał o tym w OKO.press Marcel Wandas. Zmiany wygenerowały też kłopoty w wypadku pomocy humanitarnej.

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło?

„Gazeta Wyborcza” opisuje kolejny wątek z aktu oskarżenia ws. afery Collegium Humanum.

Prokuratorzy badający sprawę uważają, że jeden z dyrektorów w Polskiej Komisji Akredytacyjnej, Artur G., we współpracy z nieżyjącym już księdzem, miał przyjmować wysokie łapówki – nawet po 50 tysięcy złotych – za wystawianie pozytywnych opinii uczelniom prywatnym, niezbędnych do uzyskania zgody Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego na uruchomienie nowych kierunków.

Według prokuratury pozytywne opinie załatwili u nich właściciele i rektorzy kilku prywatnych uczelni z Warszawy i Wrocławia, w tym Collegium Humanum, Wyższej Szkoły Stosunków Międzynarodowych i Amerykanistyki, Szkoły Głównej Krajowej, Wyższej Szkoły Nauk Pedagogicznych oraz Akademii Nauk Stosowanych – informuje „Wyborcza”.

Zarządzający uczelniami w zamian za łapówki mieli uzyskiwać wsparcie przy otwieraniu kierunków takich jak prawo, psychologia, pedagogika, zarządzanie czy bezpieczeństwo narodowe. Z zeznań wynika, że pojedyncze „załatwienie” pozytywnej opinii mogło kosztować około 50 tys. zł, a łączne kwoty przekazywane przez niektóre uczelnie sięgały setek tysięcy złotych.

Prokuratura zarzuca Arturowi G. przyjęcie co najmniej 650 tys. zł od przedstawicieli części uczelni oraz niemal miliona złotych od samego Collegium Humanum. Mężczyzna został zatrzymany w marcu 2024 r., a obecnie oczekuje na proces. Nie przyznaje się do winy i odmawia komentarza.

Jaki jest kontekst?

Polska Komisja Akredytacyjna (PKA) to państwowy organ odpowiedzialny za ocenę jakości kształcenia na uczelniach wyższych. Jej opinie mają kluczowe znaczenie przy uruchamianiu nowych kierunków studiów oraz podczas okresowych kontroli już prowadzonych programów. Członków Polskiej Komisji Akredytacyjnej powołuje minister właściwy dla szkolnictwa wyższego i nauki. On też nadaje ostateczne uprawnienia do prowadzenia danego kierunku studiów, ale robi to na podstawie opinii PKA.

Opisana przez „Gazetę Wyborczą” sprawa to kolejny wątek w aferze Collegium Humanum, która dotyczy handlu dyplomami MBA, korupcji oraz wykorzystywania wpływów w środowisku akademickim i politycznym.

Jeżeli zarzuty prokuratury się potwierdzą, może to oznaczać, że przez lata część prywatnych uczelni uzyskiwała akredytacje nie dzięki jakości kształcenia, lecz dzięki korupcyjnym powiązaniom. Śledztwo rzuca tym samym cień nie tylko na Collegium Humanum, ale także na system kontroli jakości szkolnictwa wyższego w Polsce.

Obecne kierownictwo Polskiej Komisji Akredytacyjnej zapewnia, że PKA współpracuje w tej sprawie ze służbami i organami państwa, a w obecnym składzie Polskiej Komisji Akredytacyjnej nie ma członków, którym postawiono zarzuty prokuratorskie.

PKA podkreśla także, że oskarżony Artur G. nie był członkiem komisji, a jedynie pracownikiem jej biura. Nie brał więc udziału w opiniowaniu kierunków. „Nie jest więc jasne, na ile Artur G. przesądzał o wynikach ocen komisji, a na ile tylko powoływał się na wpływy i na tej podstawie żądał pieniędzy” – zwraca uwagę „Wyborcza”.

W sprawie Collegium Humanum do sądów trafiły już dwa akty oskarżenia. W samym warszawskim postępowaniu oskarżonych jest 29 osób, którym zarzucono łącznie 67 przestępstw, m.in. korupcję, poświadczenie nieprawdy, oszustwa i pranie pieniędzy.

Szerszy kontekst afery Collegium Humanum, w tym funkcjonowanie w całej Europie Środkowo-Wschodniej międzynarodowej sieci prywatnych uczelni, pośredników i osób powiązanych z rosyjskimi środowiskami biznesowymi i politycznymi, oferujących szybkie zdobywanie stopni naukowych oraz dyplomów, na łamach OKO.press ujawniała Anna Mierzyńska.

Z jej ustaleń wynika, że m.in. rektor Collegium Humanum, Paweł C., współpracował z siecią zagranicznych uczelni i pośredników powiązanych z rosyjskim kapitałem i środowiskami prorosyjskimi. Wśród partnerów uczelni były szkoły finansowane przez rosyjskich biznesmenów, związane z rosyjskim Sberbankiem oraz osobami otwarcie sympatyzującymi z Kremlem i Władimirem Putinem.

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło?

Prokuratura Krajowa podała, że ubiega się o uchylenie immunitetu europosłowi Patrykowi Jakiemu. Wniosek w tej sprawie już trafił do przewodniczącej Parlamentu Europejskiego Roberty Metsoli.

„Zgromadzono materiał dowodowy uzasadniający dostatecznie podejrzenie popełnienia przez europosła Patryka Jakiego przestępstwa przekroczenia uprawnień i niedopełnienia obowiązków, jako funkcjonariusza publicznego – Sekretarza Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości, wykonującego stałe zastępstwo Ministra Sprawiedliwości w sprawach dotyczących Służby Więziennej” – czytamy w komunikacie Prokuratury.

Dalej PK tłumaczy, że „decyzje kadrowe podejmowane przez kierownictwo Centralnego Zarządu Służby Więziennej na polecenie (...) Patryka Jakiego wobec ustalonego funkcjonariusza Służby Więziennej zostały wydane bez spełnienia ustawowych przesłanek”.

„W konsekwencji decyzje te naruszały obowiązujące przepisy prawa, skutkując uzyskaniem przez funkcjonariusza Służby Więziennej korzyści osobistej w postaci nieuprawnionego awansu oraz korzyści majątkowej w postaci wyższego uposażenia. Działania te godziły jednocześnie w interes publiczny, podważając prawidłowe, zgodne z prawem i oparte na obiektywnych kryteriach funkcjonowanie polityki kadrowej Służby Więziennej” – czytamy w oświadczeniu.

Prokuratura wyjaśnia, że pociągnięcie europosła do odpowiedzialności karnej jest możliwe dopiero po uzyskaniu zgody Parlamentu Europejskiego. Aby móc postawić mu zarzuty, trzeba najpierw uchylić jego immunitet. Minister sprawiedliwości Waldemar Żurek zawnioskował również o zatrzymanie Patryka Jakiego i przymusowe doprowadzenie go do Prokuratury.

„Ten wniosek ma stanowić swoiste zabezpieczenie. Mamy już tego rodzaju doświadczenia, że osoby, które mają uchylony immunitet tylko w zakresie wyrażenia zgody na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej, stosują obstrukcję w ramach prowadzonych postępowań, co utrudnia, a czasami uniemożliwia przeprowadzenie czynności procesowych z ich udziałem” – mówiła podczas konferencji prasowej rzeczniczka Prokuratora Generalnego prok. Anna Adamiak.

Sprawę skomentował sam Jaki, który w mediach społecznościowych napisał: "To jest ośmieszanie państwa. Zarzut polega na tym, że miałem przekroczyć uprawnienia (słynny art. 231 k.k.), rzekomo awansując kogoś na zastępcę dyrektora jakiegoś biura (co jest ciągłą praktyką za każdych rządów), a zacytuję — nie było to ich zdaniem uzasadnione »ważnymi potrzebami służby«. Kropka. Czy oni są normalni? I z tego powodu chcą robić cyrk na całą Europę z zatrzymaniem.

Nie wiem, jakich będą musieli ustawić znów sędziów, aby coś tak absurdalnego przyklepali.

Władza, która nie umie rządzić, ośmiesza się takimi wnioskami o prześladowanie swojej konkurencji".

Jaki jest kontekst?

Od grudnia 2024 roku działa powołany przez prokuratora krajowego Dariusza Korneluka zespół w Prokuraturze Regionalnej w Poznaniu, który ma badać nieprawidłowości w funkcjonowaniu Służby Więziennej w latach 2015-2023. Prokuratorzy sprawdzają również działania ówczesnego kierownictwa resortu sprawiedliwości, które sprawowało nadzór nad tą służbą. Jak podaje Prokuratura Krajowa, zespół został powołany „w związku z licznymi zawiadomieniami o możliwości popełnienia przestępstwa złożonymi przez Dyrektora Służby Więziennej”.

Obecnie w ramach tego zespołu prowadzonych jest 15 postępowań.

Przeczytaj więcej w OKO.press

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło

Rosjanie przeprowadzili w nocy kolejny zmasowany atak powietrzny na ukraińską stolicę. Do ataku wykorzystali 73 pociski różnych typów oraz 656 dronów uderzeniowych.

Siły Powietrzne Ukrainy poinformowały, że głównym celem ataku był Kijów. Zaatakowano również Dnipro, Charków, Zaporoże, obwód poltawski i inne regiony. Ukraińskim Siłom obronnym udało się zestrzelić/zneutralizować 642 cele: 40 pocisków i 602 bezzałogowe statki powietrzne. Odnotowano uderzenia 30 pocisków balistycznych, 3 pocisków manewrujących oraz 33 bojowych bezzałogowych statków powietrznych w 38 lokalizacjach, a także upadki zestrzelonych (odłamki) bezzałogowych statków powietrznych w 15 lokalizacjach.

„W wyniku rosyjskiego ostrzału Ukrainy zginęło 13 osób, a ponad 100 zostało rannych. Największe zniszczenia infrastruktury cywilnej odnotowano w Kijowie, Dnieprze i Charkowie” – poinformował Ihor Kłymenko, minister spraw wewnętrznych Ukrainy.

W Kijowie były pożary i zniszczenia w siedmiu dzielnicach. W trzech dzielnicach występowały przerwy w dostawie prądu.

W dzielnicy Obołonskiej odłamki spadły na terenach otwartych — w obu przypadkach w pobliżu przedszkoli. W dzielnicy Podilskiej w wyniku trafienia rakietą w dziewięciopiętrowy budynek mieszkalny, doszło do częściowego zawalenia się górnych pięter. Pod gruzami mogą znajdować się ludzie. Trwają działania ratownicze. W dzielnicy Hołosijiwskiej zniszczone zostały dwa piętra przychodni (w ogóle wskutek dzisiejszego ataku w mieście uszkodzono 4 placówki służby zdrowia). W dzielnicy Sołomjanskiej odłamki uderzyły w górne piętra 15-piętrowego budynku mieszkalnego, w 24-piętrowym budynku na wysokości 7–8 piętra wybuchł pożar.

„W stolicy rannych zostało 58 osób. Czterdzieścioro spośród nich, w tym dwoje dzieci, trafiło do szpitala. Cztery osoby zginęły” – napisał mer Kijowa Witalij Kłyczko w komunikacie. Wkrótce liczba rannych zwiększyła się do 65 osób. Wśród nich jest troje dzieci w wieku 3, 11 i 17 lat. 38 rannych trafiło do szpitala.

Atakowany był nie tylko Kijów.

W Dnieprze częściowo zniszczone zostały budynki mieszkalne, zakłady przemysłowe, remiza strażacka i garaże, a także zostały zniszczone samochody.

„W wyniku ataku wroga zginęło sześć osób, w tym jeden ratownik, a kolejnych 36 doznało obrażeń. Wróg zaatakował Dniepr w nocy. Podczas akcji jednostek Państwowej Służby ds. Sytuacji Nadzwyczajnych okupanci przeprowadzili kolejny atak, w wyniku którego śmierć poniósł ratownik” – przekazała służba prasowa instytucji ratowniczej.

W tym momencie wiemy już o przynajmniej dziewięciu ofiarach śmiertelnych ataku na Dniepr, w tym trzyletnie dziecko.

W szpitalach przebywa 22 osoby. Cztery z nich są w stanie krytycznym.

Według danych Państwowej Służby Ratowniczej pod gruzami zawalonego czteropiętrowego budynku w Dniprze mogą znajdować się ludzie. Trwa akcja poszukiwawczo-ratownicza. Prezydent Wołodymyr Zełenski poinformował, że los 6 osób pozostaje nieznany.

Pod ostrzałem też były inne miejscowości obwodu dnipropetrowskiego. Tam również są zniszczenia oraz ranni.

W obwodzie charkowskim Rosjanie uszkodzili wielopiętrowe i prywatne budynki mieszkalne. Płonęły również budynki gospodarcze, garaże, samochody i inne obiekty cywilne w Charkowie oraz w gminach obwodu charkowskiego. Co najmniej 14 osób odniosło obrażenia.

Są też zniszczenia i ranni w Sumach, Zaporożu, obwodzie połtawskim, czernihowskim.

Jaki jest kontekst

„Zmasowany atak i całkowicie jasne oświadczenie ze strony Rosji: jeśli Ukraina nie będzie chroniona przed atakami rakiet balistycznych i innych rodzajów rakiet, ataki te będą trwały nadal. Europa potrzebuje własnego systemu obrony przeciwrakietowej, aby ta wojna mogła wreszcie się zakończyć. Konieczna jest również pomoc Stanów Zjednoczonych w dostawach rakiet do systemów Patriot. Liczymy na wsparcie naszych partnerów i na skuteczne reakcje na dzisiejszy atak” – napisał w mediach społecznościowych prezydent Ukrainy.

W zeszłym tygodniu Zełenski wysłał pilny list do Stanów Zjednoczonych z prośbą o dostarczenie pocisków przechwytujących do systemów Patriot lub udzielenie licencji na ich wspólną produkcję w Ukrainie. Podkreślił, że w kraju brakuje środków do zestrzelenia pocisków balistycznych, zwłaszcza w kontekście niedawnych intensywnych ostrzałów. Rosja chce wykorzystać tę sytuację.

Powtarzające się duże ataki powietrzne na Kijów utrudniają życie mieszkańców stolicy Ukrainy od wielu miesięcy. Jednocześnie na froncie Rosjanie mierzą się z bardzo trudną sytuacją. W maju Rosjanie zajęli najmniej ukraińskiego terytorium od października 2023 roku. Skąd te problemy?

„Na brak rosyjskich postępów na froncie ma wpływ wiele czynników, z których prawdopodobnie do najważniejszych należą: skuteczność ukraińskiej taktyki »ściany dronów« na linii styczności wojsk; wprowadzenie do walki nowej generacji bezzałogowców średniego zasięgu zarówno własnej produkcji, jak i pochodzących z importu, które skutecznie atakują rosyjską logistykę i uniemożliwiają koncentrację wojsk na głębokość do 30 kilometrów; straty przekraczające zdolności bieżących uzupełnień, ukraińskie fortyfikacje i na kilku odcinkach frontu dogodne do obrony ukształtowanie terenu” – pisał 19 maja w OKO.press płk Piotr Lewandowski w w cotygodniowym podsumowaniu sytuacji na froncie.

Jednocześnie Ukraina kontynuuje ataki powietrzne na cele strategiczne w głębi Rosji. A to uderza w rosyjską gospodarkę i utrudnia Rosji prowadzenie wojny.

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło

„W związku z decyzjami prezydenta Ukrainy honorującymi UPA i kolaboranta niemieckich nazistów” były ambasador Polski w Ukrainie Bartosz Cichocki zwrócił przyznane mu w 2022 roku odznaczenie – poinformował PAP.

„W piśmie towarzyszącym zwróconemu odznaczeniu podkreśliłem jednocześnie, że «każdy Ukrainiec walczący z najeźdźcą, kłamstwem historycznym i korupcją może liczyć na moje wsparcie»” – napisał w oświadczeniu były ambasador.

Cichocki był ambasadorem w latach 2019-2023. Zasłynął tym, że jako jedyny ambasador kraju Unii Europejskiej nie opuścił placówki w lutym 2020 po pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę.

Ukraińcy odznaczyli go dwukrotnie. W czerwcu 2022 roku prezydent Wołodymyr Zełenski wręczył Cichockiemu Order „Za zasługi” II klasy. W grudniu tego samego roku ówczesny naczelny dowódca Sił Zbrojnych Ukrainy gen. Wałerij Załużny odznaczył go ukraińskim Krzyżem Zasługi.

Jaki jest kontekst

27 maja 2026 prezydent Wołodymyr Zełenski nadał elitarnej jednostce – Samodzielnemu Centrum Operacji Specjalnych „Północ” – imię Bohaterów Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA). Oburzony tym prezydent Karol Nawrocki ogłosił, że odbierze Zełenskiemu order Orła Białego, który przyznał mu Andrzej Duda w 2023 roku.

O reakcję Piotr Pacewicz z OKO.press poprosił byłego prezydenta RP Aleksandra Kwaśniewskiego. Na pytanie, dlaczego Zełenski nazwał wojskową jednostkę imieniem UPA, Kwaśniewski odpowiedział:

„W grę wchodzą zapewne jego polityczne kalkulacje, układanie się z własnymi narodowcami, szukanie poparcia w ukraińskiej polityce.

Pamiętajmy też, że dla Ukraińców UPA jest symbolem walki o niepodległość i dławionych aspiracji narodowych przez Związek Radziecki a wcześniej II Rzeczpospolitą czy Austro-Węgry. Gloryfikują Banderę czy UPA, zapominając o zbrodniach, jakie inspirowali i popełnili. Tragedia Wołynia jest spychana w niepamięć, zwłaszcza we wschodniej Ukrainie, skąd pochodzi Zełenski, prezydent mógł nie docenić tego, jakie to ma znaczenie dla Polaków”.

Kwaśniewski mówi też: „Fatalne jest to, że jak mówiłem w naszej rozmowie o zbiórce „Pomóżmy Ukraińcom”, każdy błąd czy lapsus Ukrainy grozi reakcją naszych nacjonalistów i możemy się w Polsce utopić się w cynicznej grze ugrupowań politycznych, które sięgają po kartę antyukraińską. A Ukraina obok Europy i obrony demokracji przed autorytaryzmem będzie głównym tematem kampanii wyborczej.

Nie możemy sobie pozwolić na to, by, zamiast budować relacje polsko-ukraińskie na wielkim wydarzeniu, jakim była pomoc udzielona uchodźcom ukraińskim, skupiać się na krwawej, dramatycznej, zbrodniczej przeszłości. Tak do pojednania nie dojdzie. To jest zapraszanie do konfliktu na wiele lat, który będzie źle służył obu stronom”.

Według byłego prezydenta odbieranie teraz Zełenskiemu orderu byłoby błędem. Co zatem powinno się wydarzyć?

„Strona ukraińska powinna wykonać jakiś gest, wydać stanowisko, które by łagodziło sytuację. Z kolei strona polska powinna powiedzieć, co trzeba, ale unikać eskalacji konfliktu. Jeśli to się nie uda, politykę polsko-ukraińską będą prowadzili radykałowie po obu stronach granicy. Ze stratą dla obu naszych krajów, dla Europy i z korzyścią dla Rosji, która jest zachwycona tym, co się dzieje” – powiedział w OKO.press Kwaśniewski.

Przeczytaj także: