Krótko i na temat: najnowsze wiadomości z Polski i ze świata

Co się wydarzyło

Były minister spraw zagranicznych Węgier i jeden z najbliższych współpracowników Viktora Orbána, Péter Szijjártó, ogłosił w środę 15 lipca 2026, że zrezygnował z zasiadania w parlamencie. Obejmie stanowisko kierownicze w chińskim gigancie produkującym auta elektryczne, firmie BYD.

Szijjártó poinformował na Facebooku, że przyjął „niezwykle prestiżową ofertę” od firmy i zostanie „dyrektorem odpowiedzialnym za relacje zewnętrzne grupy i rozwój nowych linii biznesowych”. Według informacji portalu Telex w nowej pracy Szijjártó „będzie podróżował więcej niż jako minister spraw zagranicznych”.

„Dzięki temu wyborcy Fideszu z perspektywy czasu mogą zrozumieć, czyje interesy reprezentował były minister spraw zagranicznych upadłego rządu Orbána, gdy inwestował miliardy w akumulatory i motoryzację” – skomentował premier Péter Magyar. Dodał:„Całkowity rozpad byłej partii rządzącej, Fideszu, postępuje w coraz szybszym tempie”.

„Inwestycje BYD w Szegedzie, Budapeszcie, Komáromie i Fót również otrzymały miliardowe wsparcie od państwa za kadencji Pétera Szijjártó” – przypomina portal hvg.

Według węgierskich mediów Viktor Orbán wiedział o decyzji Szijjártó. „Omawiali ją osobiście dwukrotnie w ostatnich tygodniach”. Przejście Szijjártó do BYD Orbán nazwał „transferem lata”.

Jaki jest kontekst

Péter Szijjártó zasiadał w węgierskim od 2002 roku. Był między innymi osobistym rzecznikiem premiera Viktora Orbána. A później przez 12 lat ministrem spraw zagranicznych i handlu zagranicznego.

W grudniu 2021 roku rząd rosyjski odznaczył go Orderem Przyjaźni za rozwój stosunków dwustronnych z Rosją, który odebrał w Moskwie z rąk ministra spraw zagranicznych Rosji Siergieja Ławrowa.

Szijjártó był gorącym orędownikiem chińskich samochodów elektrycznych. Kiedy Unia Europejska planowała nałożyć na nie cła, powiedział: „Węgry są dobrym przykładem tego, jak cywilizowana współpraca Wschód-Zachód może przynieść poważne korzyści gospodarcze. Uważam, że jeśli chcemy poprawić drastycznie pogarszającą się konkurencyjność Unii Europejskiej, nie możemy tego robić, traktując Chiny jako rywala i nie budując chińsko-europejskiej współpracy, lecz kreując swego rodzaju europejsko-chińską konfrontację”.

Ale wsparcie Szijjártó dla chińskich producentów aut to nie tylko słowa. Szijjártó otwierał chińskie fabryki w węgierskich miastach. A nawet wspierał chińskie firmy miliardami forintów. Jeszcze tydzień przed opuszczeniem stanowiska, po przegranych wyborach, przyznał dotacje 12 firmom, w tym chińskiemu producentowi części do samochodów i chińskiej firmie produkującej ciężkie maszyny.

Głośny był skandal wokół chińskiej fabryki akumulatorów w miejscowości Debreczyn, która była przez lata bastionem Fideszu. Budowę fabryki firmy CATL – największego na świecie producenta baterii litowo-jonowych do pojazdów elektrycznych – ogłosił właśnie Szijjártó. Nazwał ją największą inwestycją w historii Węgier.

„Mimo wielkich nadziei fabryka okazała się jednak źródłem kolejnych kłopotów dla ekipy Orbana. Według śledztwa portalu Direkt36 na tym widowiskowym projekcie najwięcej zarobił stary przyjaciel szefa węgierskiej dyplomacji – Szilárda Benkő” – pisałyśmy z Pauliną Pacułą w korespondencji z Debreczyna w czasie kampanii wyborczej w 2026 roku.

„Ale korupcja to nie wszystko. Okazało się, że zarządzający fabryką nie dbają o bezpieczeństwo pracowników. W marcu 2026 kandydat Partii Tisza do parlamentu okręgu Hajdú-Bihar, Zsolt Tárkányi, opublikował film, w którym kobieta pracująca w fabryce opowiada, że w połowie lutego uległa zatruciu w fabryce, po tym jak – jak twierdzi – zmuszono ją do wykonywania prac, do których nie miała kwalifikacji”. W kwietniowych wyborach Fidesz przegrał w dotychczasowym bastionie, większość głosów zdobyła Tisza.

W kwietniu 2026 roku organizacja China Labor Watch ujawniła, że część osób pracujących przy budowie fabryki BYD w węgierskiej Szegedzie była zmuszana do pracy w ekstremalnych warunkach. W czerwcu jeden z pracowników zginął. Sprawa trafiła do Komisji Europejskiej. Firma jest też podejrzewana o skażenie gleby.

Wspieranie chińskiego przemysłu było elementem strategii Fideszu. Orbán starał się równoważyć inwestycje niemieckie i chińskie na Węgrzech. Zwłaszcza w ostatnim roku rządów opierał się na współpracy z chińskim biznesem. Chińczycy dawali nadzieję na stworzenie nowych miejsc pracy i rozruszanie węgierskiej gospodarki, która pogrążała się w kryzysie.

Po przegranych wyborach środowisko Orbána rozpada się. Szijjártó jest kolejnym politykiem Fideszu, który porzucił karierę polityczną. Wcześniej

Natomiast była polityczka Fideszu i była pełnomocniczka rządu ds. kosmosu Orsolya Ferencz ogłosiła, że będzie tworzyć nową partię.

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło?

Ograniczenie obejmie wyłącznie osoby, które wystąpią o ochronę po wejściu nowych przepisów w życie. Ukraińcy już objęci ochroną czasową w UE zachowają dotychczasowe prawa.

Zmiana dotyczy przede wszystkim mężczyzn zdolnych do służby wojskowej. Aby otrzymać ochronę, będą musieli okazać dokument potwierdzający legalny wyjazd z Ukrainy. Może to być paszport ze stemplem ukraińskiej straży granicznej albo zaświadczenie o zwolnieniu z obowiązków wojskowych bądź o ich wypełnieniu.

Bez takiego dowodu nowo przybyła osoba nie zostanie automatycznie objęta prawem pobytu i pracy ani dostępem do mieszkania, opieki medycznej i pomocy społecznej wynikającymi z unijnego mechanizmu.

Zmianę wprowadzono na prośbę władz w Kijowie. Ukraina potrzebuje kolejnych żołnierzy do obrony przed rosyjską inwazją. Państwa UE zgodziły się jednocześnie przedłużyć ochronę czasową ukraińskich uchodźców i uchodźczyń spoza grupy mężczyzn objętych obowiązkiem wojskowym do 4 marca 2028 roku. Rada UE ma formalnie przyjąć decyzję w najbliższych tygodniach.

Jaki jest kontekst?

Ukraina wprowadziła stan wojenny 24 lutego 2022 roku, w dniu rozpoczęcia pełnoskalowej rosyjskiej inwazji. Mężczyźni w wieku od 25 do 60 lat, którzy mogą zostać powołani do wojska, z reguły nie mogą opuszczać kraju (przepisy przewidują jednak wyjątki).

Około 1,17 mln dorosłych ukraińskich mężczyzn korzysta obecnie z ochrony czasowej w UE, podaje portal Politico Europe. W 2023 roku ukraińskie media szacowały, że do państw Unii wyjechało około 650 tys. mężczyzn w wieku poborowym.

Unijny mechanizm ochrony uruchomiono w marcu 2022 roku. Zapewnia uchodźcom prawo do legalnego pobytu, pracy, edukacji, opieki medycznej i świadczeń. Na koniec maja 2026 roku korzystało z niego 4,38 mln osób. Dotychczasowe zasady miały wygasnąć 4 marca 2027 roku.

W Polsce zakres pomocy ograniczyła tzw. ustawa wygaszająca, obowiązująca od 5 marca 2026 roku. Uchodźcy zachowali prawo pobytu i pracy, ale dostęp do części opieki medycznej, pomocy mieszkaniowej i świadczenia 800+ uzależniono od aktywności zawodowej.

Wyjątki przewidziano m.in. dla dzieci, kobiet w ciąży i osób w ośrodkach zbiorowego zakwaterowania, aczkolwiek nie wszystkich. Pomocy pozbawi0na została część osób starszych, chorych i opiekujących się dziećmi ze szczególnymi potrzebami.

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło?

Prezes PiS Jarosław Kaczyński wystąpił w środę na wspólnej konferencji z Markiem Wochem, byłym kandydatem na prezydenta w 2025 roku. Ogłoszono, że między politykami doszło do porozumienia „w celu wspólnego wystąpienia formacji prawicowych w Senacie”.

„Forma tego wystąpienia, czy to będzie bezpośredni sojusz, czy jakiś komitet społeczny, który jakby zainicjuje te wspólne działanie, nie jest w tej chwili jeszcze przesądzona. Tutaj potrzebne są szersze rozmowy (...) Natomiast na pewno musimy się zjednoczyć po to, żeby Senat przestał być miejscem, gdzie dominuje lewica i lewicowi liberałowie” – wyjaśniał Jarosław Kaczyński.

„Pan Tusk, pan Kosiniak-Kamysz, pan Czarzasty i pan Szymon Hołownia dogadują się w tzw. pakcie centrowo-lewicowym (...) logiczną jest ta decyzja, żeby na prawej stronie wszystkie środowiska, które zrozumiały to, co się zadziało w '23 roku, dochodziły do porozumień” – mówił Marek Woch.

Jaki jest kontekst?

Marek Woch to lider Ogólnopolskiej Federacji Bezpartyjni i Samorządowcy (jest to pewnego rodzaju odprysk środowiska Bezpartyjnych Samorządowców), który w 2025 roku startował w wyborach prezydenckich. Woch spośród 13 kandydatów w pierwszej turze zajął 13 miejsce i wyścig zakończył z wynikiem 18 tysięcy głosów, co przełożyło się na 0,09% poparcia.

Po wyborach prezydenckich Marek Woch zaczął zawiązywać sojusze z rozmaitymi środowiskami skrajnej prawicy i prorosyjskimi stowarzyszeniami, o czym na łamach OKO.press pisała Anna Mierzyńska. Zawarł także pakt z Grzegorzem Braunem w sprawie potencjalnego wspólnego startu w 2027 roku.

Przeczytaj także:

To pierwsze tego rodzaju ogłoszenie współpracy Prawa i Sprawiedliwości w ramach tzw. prawicowego paktu senackiego. Najważniejszymi składowymi takiej ewentualnej koalicji były oczywiście dwie Konfederacje — Konfederacja Wolność i Niepodległość Sławomira Mentzena i Krzysztofa Bosaka oraz Konfederacja Korony Polskiej Grzegorza Brauna. Jak na razie nie ma jasnych deklaracji co do takiej współpracy. Największy znak zapytania dotyczy oczywiście formacji samego Brauna, z którym koalicję już kiedyś publicznie wykluczał Jarosław Kaczyński. Politycy Konfederacji WiN nie mówią paktowi senackiemu nie, ale stawiają warunki, m.in. taki, by patronem takiego porozumienia był prezydent Karol Nawrocki.

Sławomir Mentzen zdążył już skomentować ogłoszenie o pakcie Woch-Kaczyński.

„Kaczyński załatwił PiS-owi pakt senacki z Markiem Wochem.

To fantastyczna wiadomość, widać, że PiS jest w stanie przyciągnąć bardzo wpływowych ludzi.

W kolejnym kroku Kaczyński załatwi PiS-owi używaną oponę do Stara. Albo choinkę o zapachu kokosowym do malucha :)” – napisał lider Konfederacji na Twitterze (X).

Głos zabrał także wicepremier Władysław Kosiniak-Kamysz:

„Ostrzegam przed tymi oportunistami w przebraniu. Prawda wychodzi na jaw. Dziś PiS ma twarz Brauna.

Marek Woch, który jeszcze niedawno budował „gaśnicowy front” z Braunem teraz ogłasza start do Senatu z PiSem. To kolejny krok w budowie sojuszu radykałów. PiS = Braun”.

Przeczytaj teksty OKO.press na podobny temat:

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło?

„Warszawski Szpital Południowy nie zawsze prawidłowo prowadził działalność leczniczą” – stwierdziła Najwyższa Izba Kontroli w raporcie na temat Szpitala Południowego. Kontrola objęła lata 2022-2025 i rozpoczęła się jeszcze we wrześniu 2025 roku, czyli na wiele miesięcy przed wybuchem afery w szpitalu po publikacjach Portalu Zero.

NIK nie oceniła Szpitala Południowego ani pozytywnie ani negatywnie, choć zastrzeżeń miała wiele. W zamian wydała ocenę opisową. Czego dotyczyły zastrzeżenia?

Po pierwsze, kontrolerze stwierdzili, że w szpitalu dochodziło do leczenia pacjentów prywatnych w godzinach opłacanych przez NFZ. Dwóch lekarzy realizowało prywatne wizyty nie tylko w należących do szpitala pomieszczeniach, ale też na publicznym sprzęcie oraz w godzinach opłacanych w ramach kontraktu z NFZ.

Co z „salonikiem VIP” opisywanym przez Portal Zero? Raport NIK bezpośrednio się do niego nie odnosi, jednak opisuje pokój oznaczony jako B+1/074, który znajduje się w wydzielonej części jednego z oddziałów. Dostęp do niego możliwy był jedynie po wpisaniu kodu i użyciu karty. Oficjalnie opisany był jako „pokój łóżkowy”, tymczasem NIK stwierdził, że nie było z nim żadnych łóżek, były za to fotele, telewizor, stół, kozetka i aneks kuchenny i z dużym prawdopodobieństwem to właśnie był ów salonik dla VIP-ów.

Dział techniczny szpitala poinformował kontrolerów NIK, że ten specjalny pokój w praktyce wykorzystywany był przez pacjentów komercyjnych.

Przeczytaj także:

Co z płacami w szpitalu? NIK nie opisuje szczegółowo kwestii wysokich kontraktów, w tym tego podpisanego przez szpital z Dawidem Kacprzykiem, od którego cała afera w mediach się zaczęła. Pisze za to o premii w wysokości 532 tys. zł, która miała zostać nienależnie przyznana lekarzowi na kontrakcie. Jak pisze NIK, 30 września 2025 roku szpital wezwał lekarza do zwrotu tych środków, jednak te nie wróciły i na tym tle powstał spór.

Można się jedynie domyślać, że ów spór może dotyczyć dr. Emila Jędrzejewskiego, czyli tzw. sygnalisty, który był w konflikcie z Dawidem Kacprzykiem i to on w Kanale Zero opowiadał o wstrząsających praktykach w Szpitalu Południowym. Media informowały, że Jędrzejewski rzeczywiście jest w sporze ze szpitalem, który żąda od niego zwrotu około 0,5 mln zł, lekarz zaś uważa, że to szpital jest mu winien ponad 1 mln zł.

Co jeszcze raportuje NIK? Zdaniem Izby w Szpitalu Południowym nierzetelnie sporządzano dokumentację medyczną, która była niekompletna. Zastrzeżenia dotyczyły też gospodarowania sprzętem medycznym — poszukiwano na przykład wanny porodowej, która ostatecznie odnalazła się w okolicy Zakładu Badań Pośmiertnych.

Do tego stwierdzono nadmierne obciążenie personelu szpitala, co stwarzało ryzyko dla pacjentów. Według raportu jeden z lekarzy przepracował w marcu 2023 roku łącznie ponad 304 godziny, a jedna z pielęgniarek pracująca jednocześnie w kilku komórkach szpitala – 249 godzin.

Dodatkowo wiele było nieścisłości dotyczących personelu medycznego. Na niektórych oddziałach pracowało znacznie mniej osób, niż szpital zgłaszał do NFZ, a różnice były duże. Przykładowo na Oddziale Chirurgii Ogólnej i Proktologicznej w marcu 2023 r. nie pracowało 57 pracowników medycznych ze 104 zgłoszonych do NFZ.

Były też sytuacje odwrotne, kiedy do NFZ nie zgłoszono lekarzy i pielęgniarek, którzy faktycznie pracowali na oddziałach. Przykładowo na Oddziale Chorób Wewnętrznych i Geriatrii w marcu 2023 roku pracowało 17 osób niezgłoszonych do NFZ.

Zarzuty NIK dotyczyły również tego, że pacjenci planowi było rejestrowani przez SOR, stan niektórych pomieszczeń był niewłaściwy, dopatrzono się też nieprawidłowości w ewidencji i przeglądach sprzętu.

Przeczytaj także:

Jaki jest kontekst?

Omawiana kontrola NIK rozpoczęła się jeszcze przed wybuchem afery w Szpitalu Południowym, jednak po medialnych publikacjach wiele innych organów rozpoczęło własne kontrole.

Kontrolę wszczął NFZ, nieprawidłowości analizuje Naczelna Izba Lekarska oraz Państwowa Inspekcja Pracy.

Prokuratura 22 czerwca wszczęła dwa odrębne postępowania w związku z aferą w Szpitalu Południowym. Pierwsze dotyczy lekarza Dawida Kacprzyka w związku z tym, że miał doprowadzić do niekorzystnego rozporządzenia mieniem szpitala na kwotę 558 tys. zł. Drugie — warszawskiego ratusza.

Dodatkowo prezydent Warszawy Rafał Trzaskowski odwołał radę nadzorcza Warszawskiego Szpitala Południowego oraz jego zarząd. Zaś 3 lipca w związku z sytuacją w Szpitalu Południowym dwie wiceprezydentki Warszawy – Renata Kaznowska i Aldona Machnowska-Góra – podały się do dymisji.

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło

15 lipca prezydent Warszawy Rafał Trzaskowski ogłosił nazwiska nowych wiceprezydentek. Obie są wieloletnimi urzędniczkami, a nie polityczkami Koalicji Obywatelskiej.

Magdalena Młochowska, która w ratuszu pracuje od 2013 roku i do tej pory była dyrektorką ds. zielonej Warszawy, zajmie się polityką mieszkaniową. „To obszar, który dobrze znam, byłam dyrektorką biura polityki mieszkaniowej. To element polityki społecznej. Bo np. w TBS są placówki społeczno-wychowawcze, a rewitalizacja to lepszy zasób mieszkaniowy, ale i wysoka jakość przestrzeni publicznych” – mówiła Młochowska podczas konferencji prasowej.

Opiekę nad ochroną zdrowia przejmie Izabela Marcewicz-Jendrysik – dotychczasowa dyrektorka Narodowego Instytutu Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji. Jak mówiła, zgodziła się na objęcie nowej funkcji, bo jest „idealistką, która zawsze stawia interes pacjenta na pierwszym miejscu”.

„Spotykamy się w okolicznościach bardzo trudnych dla sfery zdrowia, nie tylko w Warszawie, ale i w ogólnopolskiej. Doczekaliśmy kryzysu. Paradoksalnie: to bardzo bolesne, czego doświadczamy, natomiast kryzys może być dźwignią do zmian, stymulacją do zatrzymania się i zredefiniowania priorytetów” – mówiła Marcewicz-Jendrysik.

Sam prezydent Warszawy swój wybór motywował wysokimi kompetencjami i doświadczeniem obu wiceprezydentek, które pracę zaczną wraz z końcem lipca. „Są związane z Warszawą, znają nasze priorytety, wiedzą, jak funkcjonuje ratusz. Pozwoli to przejść od razu do wytężonej pracy” – deklarował Trzaskowski. „Przed nami jeden cel: codzienną pracą służyć mieszkankom i mieszkańcom, odbudować zaufanie dla naszych polityk, dla warszawskiego systemu ochrony zdrowia” – dodał.

Trzaskowski poinformował też, że we wszystkich miejskich szpitalach, nie tylko w Szpitalu Południowym, prowadzone są audyty.

Jaki jest kontekst

3 lipca Rafał Trzaskowski nieoczekiwanie ogłosił, że dwie poprzednie wiceprezydentki złożyły dymisję. Renata Kaznowska, która w ratuszu pracowała od 30 lat, straciła stołek, bo nadzorowała obszar zdrowia. Co więcej, miała bronić Dawida Kacprzyka, młodego lekarza związanego z KO, od którego zaczęła się afera w Szpitalu Południowym, w konflikcie z byłym ordynatorem Emilem Jędrzejewskim, czyli sygnalistą portalu Zero. Za to Machnowska-Góra była członkinią rady nadzorczej w Szpitalu Południowym i choć praktycznie niczego nie nadzorowała, „dwie dymisje brzmią lepiej niż jedna”.

Decyzja miała więc wymiar polityczny: chodzi o uratowanie wizerunku samego prezydenta Warszawy, jak i całej partii. Jak pisała w OKO.press Agata Szczęśniak, Trzaskowski zrobił to, czego nie robi premier Donald Tusk.

„W sytuacji, gdy poszkodowani są ludzie (tu: pacjenci szpitala i wszyscy podatnicy, którzy, jak się okazało, sfinansowali Porsche Dawida Kacprzyka), dymisja polityka nie ma charakteru wyłącznie PR-owego. Po prostu za czyny lub zaniechania ponosi się polityczną odpowiedzialność. To oczekiwanie podstawowej sprawiedliwości, którego władze miasta nie zaspokajały. Nie zaspokajał go też Tusk i na razie wciąż tego nie robi, przenosząc odpowiedzialność za skandaliczne wydarzenia na lekarzy” – pisała nasza dziennikarka.

Przeczytaj także:

Jednym z głównych wątków afery w warszawskim Szpitalu Południowym było stworzenie nieformalnej ścieżki obsługi dla polityków i ich rodzin, obejmującej specjalny salonik VIP oraz dostęp do świadczeń medycznych bez kolejki. Sprawa doprowadziła do kontroli, śledztwa oraz zapowiedzi zmian organizacyjnych w stołecznych szpitalach.

Afera w Szpitalu Południowym wywołała również szerszą dyskusję dotyczącą funkcjonowaniu publicznej ochrony zdrowia. Chodzi m.in. o wysokie zarobki części lekarzy pracujących na kontraktach, łączenie kilku etatów, ograniczanie podaży nowych lekarzy oraz zasady finansowania świadczeń. Rząd przygotował przepisy, które mają umożliwić zbieranie danych o łącznych wynagrodzeniach lekarzy z różnych miejsc pracy oraz wprowadzić limity stawek godzinowych w publicznych placówkach.

Przeczytaj także: