Krótko i na temat: najnowsze wiadomości z Polski i ze świata

Co się wydarzyło

Łukasz Litewka zginął w wypadku drogowym. Z informacji podanych przez Śląską Policję wynika, że poseł Lewicy jechał na rowerze, gdy wjechał w niego kierowca pojazdu Mitsubishi Colt. Mężyczyzna miał nagle zjechać na przeciwległy pas, doprowadzając do czołowego zderzenia z rowerzystą.

Niektóre relacje mówią o tym, że kierowca zasłabł, inne – że zasnął. Śląska policja w rozmowie z portalem Onet poinformowała, że na miejscu wypadku wciąż trwają czynności, ale kierowca auta był trzeźwy.

Do zdarzenia doszło w czwartek 23 kwietnia ok. godz. 13:20 na ul. Kazimierzowskiej w Sosnowcu. Pomimo reanimacji Łukasza Litewki nie udało się uratować. Zgon stwierdzono o godz. 14:25.

„Nie jestem w stanie w to uwierzyć. Jak informują oficjalne profile odszedł od nas Łukasz Litewka, poseł, były sosnowiecki radny, a dla wielu przede wszystkim społecznik, który niósł pomoc potrzebującym. Serdeczne kondolencje dla bliskich i rodziny. Łączę się w bólu” – napisał na Facebooku prezydent Sosnowca, Arkadiusz Chęciński.

Posła żegnają też koledzy i koleżanki z klubu Lewicy.

"Dziś Polska straciła człowieka o wielkim, otwartym sercu i polityka oddanego walce o prawa najsłabszych. Łukasz był uosobieniem dobra. Nigdy nie przechodził obojętnie obok czyjejś krzywdy, zawsze był pierwszy w niesieniu pomocy, zawsze uważny na potrzeby innych, zawsze autentyczny.

Odszedł w sposób, z którym nie potrafimy się pogodzić. Zginął w tragicznym wypadku, jadąc na rowerze, został potrącony przez samochód. Łukaszu, dziękujemy Ci za Twoją pracę, energię, za Twoją ogromną wrażliwość i za to, że pokazywałeś nam, jak być lepszymi ludźmi. Twoja nieobecność pozostawi pustkę, której nic nie wypełni. Będziemy walczyć o Twoje dziedzictwo. Łączymy się w ogromnym bólu z Twoją rodziną oraz wszystkimi Bliskimi. Jesteśmy z Wami w tym niewyobrażalnie trudnym czasie" – napisali w oficjalnym komunikacie w mediach społecznościowych.

Jaki jest kontekst

W 2023 roku Łukasz Litewka dostał się do Sejmu hitem, bo z ostatniego miejsca na liście Lewicy. Wówczas 34-radny Sosnowca dostał 40 579 głosów, dwa razy więcej niż otwierający listy w okręgu Włodzimierz Czarzasty.

Głośno było wówczas o nietypowej kampanii Litewki – na plakatach wyborczych zamieszczał zdjęcia psów do adopcji z lokalnych schronisk. A jego hasłem było: „Ostatni na liście. Pierwszy w działaniu”. Litewka nie wydrukował w kampanii żadnej ulotki, nie organizował też spotkań. Pytany o swój program, upominał się o los koni pracujących przy szlaku na Morskie Oko.

Litewka, rocznik 1989, wychował się na Zagórzu, największym blokowisku w Sosnowcu. Jak podaje „Gazeta Wyborcza”, jego ojciec był górnikiem, mama sprzedawała warzywa na targowisku. Litewka wszedł do polityki – najpierw lokalnej – nagle, ku zaskoczeniu własnego otoczenia, które nigdy nie było rozpolitykowane.

Swoją karierę zaczynał od samorządu. Był radnym Lewicy w Sosnowcu od 2014 roku. Mieszkańcy znali go głównie z akcji społecznych.

Co się wydarzyło

Polski rząd złożył wniosek o uruchomienie czwartej transzy pieniędzy z Krajowego Planu Odbudowy już w grudniu 2025. Jednak wypłata 7,2 mld euro, ponad 30 mld złotych, była uzależnione od realizacji jednego z tzw. kamieni milowych. Chodziło o reformę Państwowej Inspekcji Pracy. Pierwszy warunek dotyczył nadania PIP uprawnień do wydawania decyzji administracyjnych zamieniających umowy cywilnoprawne w umowy o pracę. Drugi zakładał strukturalne wsparcie insytucji – zwiększenie zatrudnienia i budżetu PIP. Prace nad reformą w rządzie były burzliwe, ale w obawie przed utratą unijnych środków zakończyły się sukcesem. Ustawę podpisał nawet prezydent Karol Nawrocki (choć skierował ją do TK w trybie następczym).

Dziś Bruksela potwierdziła, że daje zielone światło na wypłatę pieniędzy Polsce. Potrzebne jest jeszcze formalne zatwierdzenie decyzji przez przedstawicieli państw członkowskich UE.

Środki z tej transzy mają iść na sfinansowanie inwestycji infrastrukturalnych, cyfryzację, modernizację sieci energetycznych oraz rozbudowę systemów wodno‑kanalizacyjnych.

Jaki jest kontekst

Był moment, gdy wydawało się, że wypłata kolejnych środków z KPO dla Polski jest zagrożona. Premier Donald Tusk uciął prace nad pierwszą wersją projektu reformy PIP przygotowanej przez resort Agnieszki Dziemianowicz-Bąk. Szef rządu tłumaczył, że przesadna władza dla urzędników wprowadzana reformą, byłaby destrukcyjna dla firm i oznaczałaby utratę pracy przez wielu ludzi.

Projekt nowelizacji ustawy o PIP nadaje jej kompetencje do przekształcania umów cywilnoprawnych w umowy o pracę. Zakłada, że odwołanie od decyzji inspektora będzie mogło być kierowane do okręgowego inspektora pracy, a następnie do powszechnego sądu pracy. Do czasu prawomocnego orzeczenia decyzja inspektora będzie wstrzymana. Projekt nie wprowadza więc rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji inspektora, jak zakładała pierwsza propozycja zmian w ustawie o PIP.

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło

Już oficjalnie: państwa członkowskie jednogłośnie zaakceptowały procedurę przyznania pożyczki dla Ukrainy w wysokości 90 mld euro.

„Podczas gdy Rosja nasila swoją agresję, my podwajamy nasze wsparcie dla dzielnego narodu ukraińskiego, umożliwiając Ukrainie obronę i wywierając presję na rosyjską gospodarkę wojenną” – komentowała szefowa Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen w drodze na spotkanie przywódców UE na Cyprze.

Pieniądze na obronność będą płynąć do Ukrainy co najmniej przez dwa lata. Prezydent Wołodymyr Zełenski wyraził nadzieję, że pierwsza transza europejskiego wsparcia trafi do Kijowa nawet w maju.

"Pożyczka wzmocni naszą armię, zwiększy odporność Ukrainy i pozwoli nam wywiązać się z naszych zobowiązań społecznych wobec Ukraińców” – napisał Zełenski na portalu X.

„Środki z pakietu europejskiego zostaną przeznaczone, między innymi, na produkcję broni, zakup niezbędnego uzbrojenia od partnerów, którego nie produkujemy jeszcze na Ukrainie, oraz przygotowanie naszego sektora energetycznego i infrastruktury krytycznej na nadchodzącą zimę” – zapowiedział.

90 mld euro popłynie do Kijowa dwoma strumieniami: 30 mld wesprze budżet państwa, 60 mld zostanie przeznaczone na wzmocnienie zdolności obronnych Ukrainy.

"Rosyjska gospodarka wojenna znajduje się pod coraz większą presją, podczas gdy Ukraina otrzymuje potężne wsparcie. Zapewnimy Ukrainie wszystko, czego potrzebuje, by utrzymać swoją pozycję, dopóki Putin nie zrozumie, że jego wojna prowadzi donikąd” – komentowała szefowa polityki zagrancznej UE Kaja Kallas.

Wraz z pożyczką europejscy przywódcy zaakceptowali też 20. pakiet sankcji wobec Rosji. Chodzi głównie o ograniczenie aktywności floty cieni i przygotowanie gruntu pod całkowity zakaz transportu rosyjskiej ropy drogą morską.

Jaki jest kontekst

Przez ostatniue cztery miesiące pakiet pomocy dla Ukrainy blokowały Węgry i Słowacja. Oba kraje oskarżały Ukrainę, że celowo opóźnia naprawę rurociągu „Przyjaźń”, którym do obu krajów płynie rosyjska ropa. Ustępujący premier Węgier Victor Orban wokół rzekomego szantażu Ukrainy zbudował dużą część kampanii wyborczej. Kampanii przegranej, co zmieniło też relacje między Budapesztem a Kijowem. Słowacja wycofała swój sprzeciw wobec uruchomienia pożyczki na cele wojenne natychmiast po potwierdzeniu przez operatorów rurociągu „Przyjaźń”, że z powrotem płynie nim rosyjska ropa transportowana przez terytorium Ukrainy. Węgry potrzebowały do tego decyzji politycznej.

Komisja Europejska zaciągnie pożyczkę dla Ukrainy na rynkach kapitałowych – będzie ona gwarantowana unijnym budżetem. Ukraina nie będzie zobowiązana do spłacania pożyczki aż do momentu otrzymania od Rosji reparacji wojennych. W wypadku, gdyby Ukraina reparacji nigdy nie otrzymała, pożyczka zostanie spłacona przez państwa UE z wyłączeniem Słowacji i Węgier. To również państwa członkowskie UE (także bez Węgier i Słowacji) będą spłacać na bieżąco raty odsetkowe.

Co sie wydarzyło

Każda ze spraw jest inna, ale w każdym przypadku europosłowie z komisji prawnej JURI opowiedzieli się za uchyleniem immunitetów polskim politykom. Teraz wnioski trafią na posiedzenie plenarne.

Głosowanie w tej sprawie odbędzie się najprawodpodobniej w przyszłym tygodniu w Strasburgu.

Jak wyjaśniał Krzysztof Śmiszek z Nowej Lewicy, „w przypadku pana Grzegorza Brauna nie tworzy żadnych wątpliwości, że blokowanie drogi podczas uroczystości w Jedwabnem, upamiętniającej masakrę polskich Żydów jest to coś, co nie mieści się w żadnych kategoriach debaty parlamentarnej czy rozmowy politycznej”.

Decyzja Komisji Prawnej w sprawie Daniela Obajtka dotyczy dwóch kwestii:

• składania fałszywych zeznań przed sądem dotyczących jego znajomości z dziennikarzem Piotrem Nisztorem,
• oraz wycofania ze sprzedaży na stacjach Orlenu jednego numeru tygodnika „Nie”.

Patryk Jaki jest oskarżony w sprawie cywilnej. Sprawę o zniesławienie wniósł przeciwko europosłowi PiS sędzia Igor Tuleya. Chodziło o zarzuty o powiązania sędziego z Platformą Obywatelską i świadome wydawanie zgody na inwigilację Pegasusem.

„Jeśli ktoś, polityk szczególnie, używa mocnych słów, oskarża sędziego o działania niezgodne z prawem albo zarzuca mu brak profesjonalizmu, to musi się liczyć z konsekwencjami” – tłumaczył Śmiszek, członek komisji JURI.

Za to sprawa Tomasza Buczka z Konfederacji dotyczy prywatnego aktu oskarżenia i naruszenia nietykalności cielesnej jednej z dziennikarek podczas demonstracji.

Jaki jest kontekst

Uchylenie immunitetu pozwala krajowym służbom na prowadzenie dochodzenia lub procesu sądowego. Rekordzistą jest niewątpliwie europoseł Grzegorz Braun. Uchylenie immunitetu jest bowiem realizowane odrębnie w każdym postępowaniu, a polityk skrajnej prawicy ma na swoim koncie wiele naruszeń prawa. Oczekiwanie na decyzję PE trwa jednak co najmniej kilka miesięcy, co sprawia, że śledztwa prowadzone wobec polityków – w tym Grzegorza Brauna – przedłużają się.

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło?

Sławomir Cenckiewicz złożył rezygnację ze stanowiska szefa BBN. W oświadczeniu opublikowanym na platformie X uzasadniał to „bezprawnymi działaniami rządu Donalda Tuska” i zapowiedział, że będzie wspierał Karola Nawrockiego „w całkiem nowej roli. Wydaje się całkiem prawdopodobne, że Cenckiewicz może w przyszłości objąć funkcję prezydenckiego doradcy. ”Prof. Sławomir Cenckiewicz wzmocni ofensywę Przemysława Czarnka przeciwko koalicji 13 grudnia" – podaje z kolei TV Republika.

Następcą Cenckiewicza w BBN ma zostać generał Andrzej Kowalski.

„Z drogi walki zejść nie zamierzam. Tym bardziej nie odchodzę w przekonaniu, że od teraz wszystko ulegnie nagle poprawie i rząd Tuska zacznie współpracować z Prezydentem RP i podległym mu BBN. Nie mam żadnych złudzeń, co do tego, że celem złych ludzi rządzących Polską jest delegitymizacja Prezydenta, ograniczenie jego kompetencji i ostatecznie – zniszczenie i „odwołanie” prezydentury Karola Nawrockiego.” – napisał m.in. Cenckiewicz w swym długim i utrzymanym w kwiecistym stylu oświadczeniu.

Pojawiły się tam również inne wątki o charakterze groźby. „Mam wiedzę i doświadczenie wyniesione z pełnionych urzędów i kampanii wyborczej 2024/2025 r., które pragnę przekazać prof. Czarnkowi jako kandydatowi na premiera RP. Powodzenie tej trudnej misji jest naszą racją stanu!” – oświadczył Cenckiewicz.

Rzecznik prezydenta Karola Nawrockiego Rafał Leśkiewicz potwierdził, że Sławomir Cenckiewicz będzie teraz przewodniczącym Rady Bezpieczeństwa i Obronności oraz doradcą prezydenta RP w sprawach bezpieczeństwa

Leśkiewicz pytany przez dziennikarzy o powody takiej decyzji odpowiedział: „Prof. Cenckiewicz podjął tę decyzję odpowiedzialnie, bo doskonale wie, że jako odpowiedzialny urzędnik RP nie może być pretekstem do bezprawnych działań rządzących wobec prezydenta i Kancelarii Prezydenta RP”.

Jaki jest kontekst?

Cenckiewicz nie ma uprawnień dostępu do informacji niejawnych. 15 kwietnia Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargi kasacyjne rządu w sprawie poświadczeń bezpieczeństwa Sławomira Cenckiewicza, a to oznacza, że ma on pełny dostęp do informacji niejawnych najwyższych kategorii, zarówno krajowych i międzynarodowych.

Uzasadnienie wyroku NSA nie będzie jawne, bo zawarte są w nim informacje wrażliwe, sam proces toczył się też w trybie tajnym.

Rzecznik Prasowy Ministra Koordynatora Służb Specjalnych Jacek Dobrzyński informował wtedy, że wyrok "zamyka etap sądowo-administracyjny sprawy”, ale nie oznacza wcale, że Sławomir Cenckiewicz automatycznie odzyskał dostęp do informacji niejawnych.

Przeczytaj także: