Co się wydarzyło?

Maciej Berek, wybrany 4 września na sędziego Trybunału Konstytucyjnego, złożył w środę (14 października) ślubowanie sędziowskie. Uroczystość odbyła się w Sejmie i nie wziął w niej udziału prezydent.

Uchwałę potwierdzającą wybór do TK Berkowi wręczył marszałek Sejmu Włodzimierz Czarzasty. W spotkaniu uczestniczyli także marszałek Senatu Małgorzata Kidawa-Błońska, przedstawiciele Prezydium Sejmu oraz inni sędziowie Trybunału wybrani w obecnej kadencji.

– Sędzia Trybunału Konstytucyjnego ma służyć narodowi, stać na straży konstytucji – powiedział Berek tuż przed złożeniem ślubowania. Ślubowanie złożył „wobec prezydenta”, choć bez jego faktycznej obecności.

To nie pierwszy raz, gdy sędzia składa ślubowanie bez obecności prezydenta. Podobne rozwiązanie zastosowało w kwietniu czworo innych sędziów TK wybranych przez Sejm w marcu, których prezydent nie zaprosił na zaprzysiężenie. Do tej pory nie mogą oni jednak wykonywać obowiązków orzeczniczych, ponieważ prezes Trybunału Bogdan Święczkowski nie uznaje takiej formy ślubowania.

Po uroczystości, w trakcie krótkiej wypowiedzi dla mediów, Berek zapewnił, że najważniejsze dla niego jest to, by Trybunał Konstytucyjny ponownie zaczął „spełniać swoją funkcję”.

– Sędziowie Trybunału Konstytucyjnego, szczególnie my, którzy tutaj jesteśmy, zrobimy wszystko, aby Trybunał jako organ państwa zaczął spełniać swoją funkcję. Tu nie chodzi o nazwisko moje, nie chodzi o nazwisko kogokolwiek z nas. Chodzi o to, że dziś Trybunał Konstytucyjny nie wykonuje funkcji – powiedział Berek.

Zaprzysiężeniu Berka towarzyszą protesty pod Trybunałem Konstytucyjnym. Siedziba Trybunału jest obstawiona przez policję. Berek będzie usiłował wejść do budynku w asyście służb.

Jaki jest kontekst?

Maciej Berek, były minister w rządzie Donalda Tuska, od ponad miesiąca czekał na możliwość rozpoczęcia pracy w Trybunale. Prezydent odmawiał przyjęcia od niego ślubowania, argumentując, że nie wykazał on spełnienia ustawowych wymagań dotyczących doświadczenia prawniczego. Według Kancelarii Prezydenta Berek nie przedstawił wystarczających dowodów potwierdzających wykonywanie zawodu radcy prawnego.

Berek odrzucał te zarzuty, przypominając, że już podczas postępowania w Sejmie dostarczył dokument Okręgowej Izby Radców Prawnych w Warszawie, poświadczający 17-letnią praktykę zawodową. Zastrzeżenia wobec jego kandydatury wiązały się również z wcześniejszym pełnieniem funkcji ministerialnej, zwłaszcza w kontekście deklaracji rządu o odpolitycznieniu TK po rządach PiS.

Spór o ślubowanie Macieja Berka wpisuje się w trwający od 2015 r. kryzys wokół Trybunału Konstytucyjnego, zapoczątkowany kontrowersjami dotyczącymi wyboru sędziów dublerów przez PiS, które doprowadziły do podważenia niezależności i prawidłowości funkcjonowania tej instytucji. Obecnie konflikt dotyczy m.in. obsadzania wakatów w TK – prezydent odmawia przyjmowania ślubowania od części sędziów wybranych przez Sejm, a władze Trybunału nie dopuszczają ich do orzekania.

Do kwestii tej odniosła się Komisja Wenecka w opinii opublikowanej 13 października. Eksperci Rady Europy wskazali, że wyłączną kompetencję do wyboru sędziów TK ma Sejm, natomiast udział prezydenta w ich ślubowaniu ma przede wszystkim charakter ceremonialny. Nie daje to prawa prezydentowi do ponownego sprawdzania kwalifikacji kandydatów, podważania decyzji parlamentu ani opóźniania objęcia przez nich urzędu. Komisja uznała, że w przypadku nieuzasadnionej odmowy lub zwłoki ze strony głowy państwa dopuszczalne jest złożenie przysięgi bez jej osobistej obecności, o ile zachowane zostaną wymagane formalności, w tym ustawowa treść ślubowania, jego udokumentowanie i przekazanie prezydentowi.

Komisja Wenecka podkreśliła również, że prezydent nie może według własnego uznania odrzucać kandydatur sędziów innych sądów. Choć w ich przypadku konstytucja przyznaje mu uprawnienie do powoływania na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, to decyzje odmowne nie powinny być arbitralne. Zdaniem ekspertów konieczne są mechanizmy pozwalające kontrolować takie rozstrzygnięcia przed sądem. Opinia Komisji ma charakter doradczy i nie jest prawnie wiążąca.

Przeczytaj także: