Co się wydarzyło?

Ministerstwo Kultury i Zarząd woj. mazowieckiego wracają do rozmów o przyszłości Muzeum Literatury w Warszawie. Zarząd województwa deklaruje, że chce utrzymania wspólnego prowadzenia Muzeum i zapowiada konkurs na nowego dyrektora.

„Marta Cienkowska, ministra kultury i dziedzictwa narodowego, ponowiła niedawno zaproszenie do rozmów z Marszałkiem Województwa Mazowieckiego na temat uzgodnienia warunków ewentualnego dalszego współprowadzenia Muzeum przez resort kultury i Województwo Mazowieckie oraz omówienia innych kwestii dotyczących Muzeum” – poinformował OKO.press rzecznik MKiDN Piotr Jędrzejowski.

Termin spotkania ustalono na 22 października.

To szansa na przełamanie trwającego od wielu miesięcy konfliktu, który doprowadził do wypowiedzenia przez ministerstwo umowy o współprowadzeniu Muzeum Literatury.

Spór wybuchł po powołaniu warszawskiej polityczki, radnej KO Beaty Michalec na dyrektorkę Muzeum Literatury przez władze Mazowsza mimo sprzeciwu ministerstwa. W lutym 2026 roku ministra Cienkowska zdecydowała o wycofaniu resortu ze współprowadzenia instytucji. Po rezygnacji Michalec ze stanowiska pod koniec czerwca ministerstwo zadeklarowało gotowość do nowych rozmów.

Na stole pozostają dwie przedstawione wcześniej przez MKiDN możliwości: wpisanie Muzeum Literatury do rejestru instytucji narodowych albo dalsze współprowadzenie go razem z samorządem Mazowsza, ale przy zachowaniu przez ministerstwo decydującego głosu, szczególnie w sprawach dotyczących wyboru dyrektora.

Ten drugi warunek był dotąd głównym punktem spornym między organizatorami.

Zarząd województwa mazowieckiego deklaruje obecnie, że także chce dalszego współprowadzenia Muzeum przez samorząd i państwo.

„Zarząd województwa mazowieckiego chciałby kontynuować współprowadzenie Muzeum Literatury na dotychczasowych zasadach, aby podkreślić rangę zbiorów o kluczowym znaczeniu dla polskiej kultury i dorobek merytoryczny instytucji” – odpowiedział OKO.press Urząd Marszałkowski.

Zarząd zwrócił się do ministerstwa o wycofanie wypowiedzenia umowy o wspólnym prowadzeniu Muzeum. Jak informuje urząd, między obiema stronami trwa korespondencja dotycząca przyszłości placówki, jej dalszego funkcjonowania oraz zasad prowadzenia.

Jeżeli ministerstwo nie cofnie wypowiedzenia, od przyszłego roku pełną odpowiedzialność za Muzeum przejmie samorząd województwa. Oznaczałoby to utratę przez instytucję około 6 mln zł rocznego finansowania z budżetu państwa, czyli blisko 40 proc. jej obecnego budżetu.

Jednocześnie Zarząd Województwa Mazowieckiego deklaruje, że nowy dyrektor Muzeum Literatury zostanie wybrany w konkursie.

Przeprowadzenia transparentnego konkursu domagają się wszystkie trzy związki zawodowe działające w Muzeum: NSZZ „Solidarność”, Inicjatywa Pracownicza oraz Związek Zawodowy Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza. W sierpniu ich przedstawiciele spotkali się z ministrą Cienkowską. Związkowcy apelują zarówno do ministerstwa, jak i do władz Mazowsza o porozumienie oraz zapewnienie Muzeum stabilnych warunków działania.

Jaki jest kontekst?

Rozmowy mają się odbyć w momencie poważnego kryzysu instytucji. Jak wcześniej opisywaliśmy w OKO.press, z Muzeum odchodzą pracownicy, spadła frekwencja, a brak porozumienia między organizatorami utrudnia przygotowanie długofalowego programu.

Urząd Marszałkowski podaje, że od początku roku z Muzeum z różnych powodów odeszło 16 osób. Pracownicy, z którymi rozmawiało OKO.press, zwracali uwagę, że w grupie pracowników merytorycznych i administracyjnych skala zmian jest proporcjonalnie większa.

Samorząd zapewnia, że bieżąca działalność odbywa się zgodnie z harmonogramem, a Muzeum przygotowuje następne projekty wystawiennicze i edukacyjne. Długofalowe plany programowe mają być powiązane z planowaną kompleksową rewaloryzacją i modernizacją głównej siedziby na warszawskim Starym Mieście.

Przyszłość tej inwestycji pozostaje jednak niepewna. Muzeum starało się o 91 mln zł z programu FEnIKS na remont siedziby i nową wystawę stałą. Wniosek przeszedł ocenę formalną i merytoryczną, ale w kwietniu 2026 roku nie otrzymał dofinansowania z powodu wyczerpania środków.

Spotkanie 22 października pokaże, czy ministerstwo i samorząd są w stanie uzgodnić nowy model współpracy.

Przeczytaj także: