Co się wydarzyło

Norweski Komitet Noblowski zdecydował się przyznać Pokojową Nagrodę Nobla pochodzącej z Indii południowoafrykańskiej prawniczce Navi Pillay. Przewodniczący komitetu Jørgen Watne Frydnes przekazał, że nagroda została przyznana za jej działania na rzecz pokoju i prawa międzynarodowego.

„Nowo nagrodzona laureatka pokoju Navi Pillay pociągała państwa i przywódców narodowych do odpowiedzialności oraz niosła nadzieję ofiarom przemocy i konfliktów. Navi Pillay jest jedną z wielkich obrończyń międzynarodowych zasad prawnych naszych czasów. Jej wybitna kariera przypomina nam o potrzebie wspierania, umacniania i rozszerzania globalnych rządów prawa. Zaangażowanie Navi Pillay na rzecz sprawiedliwości i godności człowieka stanowi źródło nadziei i inspiracji dla wszystkich, którzy dążą do stworzenia bardziej pokojowego świata”.

Urodzona w 1941 roku w Durbanie, w Republice Południowej Afryki Pillay przez dekady pełniła najważniejsze funkcje w południowoafrykańskim i globalnym systemie obrony prawa międzynarodowego, m.in:

• W 1995 roku była sędzią Sądu Najwyższego RPA,
• W latach 1999-2003 przewodniczyła Międzynarodowemu Trybunałowi Karnemu dla Rwandy
• W latach 2003-2008 była sędzią Międzynarodowego Trybunału Karnego,
• W latach 2008-2014 przewodniczyła biuru Wysokiego komisarza Narodów Zjednoczonych do spraw praw człowieka,
• W latach 2021-2025 była przewodniczącą Niezależnej Międzynarodowa Komisji Śledczej ONZ ds. Terytorium Palestyńskiego, w tym Wschodniej Jerozolimy, oraz Izraela.

W RPA była też zaangażowana w obronę ofiar systemu apartheidu. Obecnie pełni rolę sędziego w Międzynarodowym Trybunale Sprawiedliwości w sprawie ludobójstwa w Mjanmie.

Jaki jest kontekst

Ze słów przewodniczącego Frydnesa jasno wynika, że nagroda ma być z jednej strony uznaniem dla imponującej kariery laureatki, a z drugiej wzmocnieniem idei prawa międzynarodowego w trudnym czasie kryzysu systemu międzynarodowej sprawiedliwości.

W lutym 2025 roku tuż po objęciu stanowiska prezydenta USA, Donald Trump objął amerykańskimi sankcjami Międzynarodowy Trybunał Karny. Była to bezpośrednia odpowiedź na nakazy zatrzymania premiera Izraela Benjamina Netanjahu i byłego ministra obrony Izraela Joawa Galanta. USA nigdy nie ratyfikowali Statutu Rzymskiego, który ustanawiał MTK. Chroniąc swojego sojusznika przed sprawiedliwością i atakując MTK Amerykanie poszli krok dalej w podważaniu roli sądu i systemu odpowiedzialności za zbrodnie wojenne.

W lipcu 2024 roku komisja ONZ ds. Palestyny i Izraela pod przewodnictwem Pillay wydała raport, w którym stwierdzała, że zarówno Hamas, jak i Izrael dopuściły się od 7 października 2023 roku zbrodni wojennych. We wrześniu 2025 roku ta sama komisja, również pod przewodnictwem Pillay, opublikowała raport, w którym stwierdzała, że istnieją przesłanki, by uznać, że Izrael popełnia w Strefie Gazy ludobójstwo.

„Komisja uznaje, że Izrael jest odpowiedzialny za dokonanie ludobójstwa w Gazie. Jest jasne, że występuje intencja zniszczenia Palestyńczyków w Gazie przy pomocy działań, które spełniają kryteria wyłożone w Konwencji w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludobójstwa” – mówiła wówczas Pillay.

W swoim uzasadnieniu Komisja Noblowska nie wspominała bezpośrednio o Gazie i Izraelu. W świetle słów Frydnesa o zapobieganiu ludobójstwu i kryzysie prawa międzynarodowego wydaje się jednak jasne, że Pillay otrzymuje swoją nagrodę również za działania na rzecz pociągnięcia do odpowiedzialności odpowiedzialnych za zbrodnie popełnione przez Izrael w Strefie Gazy.

Przeczytaj także: