Krótko i na temat: najnowsze wiadomości z Polski i ze świata

Co się wydarzyło

24 sierpnia pod Urzędem Wojewódzkim w Warszawie cudzoziemcy, w większości z Ukrainy i Białorusi, zaprotestowali przeciwko utrudnianiu legalizacji pobytu w Polsce.

„W innych państwach kartę pobytu możesz dostać w dwa tygodnie, miesiąc. W Polsce czeka się trzy lata” – mówił podczas pikiety jeden z organizatorów wydarzenia. „Nie możemy nigdzie wyjechać, tracimy pracę, banki zamykają nam konta, nasze dzieci nie mogą pojechać na wycieczkę poza Polskę” – opowiadał. I pytał: „Dlaczego państwo nic z tym nie robi? Dlaczego państwo polskie jest bezradne albo tak beznadziejne w przestrzeganiu własnego prawa?”. Przypominał też, że „prawo jest dla wszystkich, nie tylko dla obywateli”.

„Jako ludzie spełniamy wszystkie swoje obowiązki. Płacimy podatki, przestrzegamy umowy społecznej, którą zawarliśmy z Polską. Jedyne, czego chcemy, to żeby Polska dała nam możliwość życia; nie przeszkadzała nam, w tym, co tu robimy, czyli po prostu mieszkamy” – mówił jeden z organizatorów.

A ponad 200 osób zebranych pod urzędem skandowało: „Gdzie moja karta”.

Jaki jest kontekst

Pikietę zorganizowała inicjatywa obywatelska Głos Migranta. Według danych przedstawionych na ich stronie internetowej, a których źródłem są urzędy wojewódzkie, na legalizację pobytu czeka się w Polsce średnio od 242 dni (województwo małopolskie) do 658 dni (woj. śląskie). To nawet 11 razy dłużej niż wskazuje ustawa.

Na decyzję wojewody czeka dziś prawie pół miliona osób (463 tys.), a większość z nich już od dawna legalnie w Polsce pracuje.

Powód zamieszania? Jak pisał w OKO.press Krzysztof Boczek, w 2024 roku w specustawie o pomocy obywatelom Ukrainy, w artykule 100d, rząd zawiesił bieg terminów urzędowych. Oficjalnie z powodu afery wizowej i rosnącej liczby składanych wniosków.

Obecnie zawieszenie trwać będzie do 4 marca 2027 roku. Składający papiery cudzoziemiec nie wie, jak długo jego sprawa będzie rozpatrywana.

Tymczasem już w maju 2025 roku, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że dalsze stosowanie art. 100d jest sprzeczne z art. 45 Konstytucji RP.

Organizatorzy demonstracji podkreślali, że nie proszą o przywileje, a jedynie respektowanie norm Kodeksu Postępowania Administracyjnego. Przypominają, że składki pracujących w Polsce cudzoziemców do ZUS wynoszą 21,5 mld zł rocznie, a tylko obywateli Ukrainy płacących te składki jest ponad 857 tysięcy.

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło

Generał Mirosław Różański chorował na szpiczaka mnogiego, zjadliwy rodzaj nowotworu krwi. Diagnozę usłyszał w 2021 roku, ale publicznie o chorobie opowiedział dopiero w czerwcu 2026.

„Uważałem, że jestem wręcz nieśmiertelny. Choroby mnie się nie imały, nigdy nie zwracałem na to uwagi. Gdy pojawiła się diagnoza, świat zadrżał, w mojej wyobraźni. Pamiętam to do dziś” – mówił senator w rozmowie z NewsMed.

„Szpiczak to choroba, która mocno angażuje najbliższe otoczenie, rodzinę. Pacjent musi się podporządkować szeregowi wymagań i ograniczeń, które dla mnie były trudne do wyobrażenia. Wiem, że spada moja odporność, że muszę uważać, w jakim miejscu przebywam” – tłumaczył.

„Uważam, że osoby aktywne zawodowo jak ja, parlamentarzysta, powinny mówić o tym wprost, że można być chorym i dalej być aktywnym; można starać się dzielić swoją wiedzą, pomocą. Staram się tak robić” – mówił.

Gen. Różański zmarł w wieku 63 lat.

Jaki jest kontekst

W wojsku służył od 1986 roku. Dowodził m.in. 17. Wielkopolską Brygadą Zmechanizowaną i 11. Dywizją Kawalerii Pancernej. Służył także podczas misji w Afganistanie i Iraku. W latach 2012-2013 gen. Różański był szefem Departamentu Strategii i Planowania Obronnego MON, a także pełnomocnikiem MON ds. reformy systemu zarządzania, kierowania i dowodzenia Siłami Zbrojnymi.W 2015 roku został mianowany Dowódcą Generalnym Rodzajów Sił Zbrojnych.

Zrezygnował pod koniec 2016 roku w związku z konfliktem z ówczesnym szefem MON Antonim Macierewiczem. Jego dymisję prezydent Andrzej Duda podpisał w 2017 roku. Po zakończeniu zawodowej służby wojskowej założył Fundację Stratpoints.

„W trakcie służby wyróżniony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Wojskowym Krzyżem Zasługi z Mieczami, Krzyżem Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej, Medalem za Zasługi dla Obronności Kraju, Medalem Siły Zbrojne w Służbie Ojczyźnie, Gwiazdą Iraku, Medalem Honorowym Międzynarodowej Dywizji Centrum Południe” – wyliczała jego fundacja.

W 2023 roku uzyskał mandat senatora z ramienia Trzeciej Drogi, jako przedstawiciel Polski 2050.

„Umarł Mirek Różański. Żołnierz. Dzielnie walczył z chorobą. Pracowaliśmy razem od 2019, gdy dołączył do mojej kampanii wyborczej jako główny ekspert od spraw bezpieczeństwa i Sił Zbrojnych. W 2023 ze wsparciem Polski 2050 został Senatorem i szefem senackiej Komisji Obrony Narodowej. Parę miesięcy temu nasze polityczne drogi się rozeszły, ale to bez znaczenia dla rzeczy dużo bardziej istotnych” – napisał na portalu X wicemarszałek Sejmu, były lider Polski 2050 Szymon Hołownia. „Mirek jako generał (a z tym bywa różnie) nie płynął z prądem. A co najważniejsze: był takim dowódcą, pod którym żołnierze chcieli służyć, wiedząc, że zawsze będzie wobec nich fair, że nie będzie rozkazywał im ryzykować niczego, czego nie zaryzykuje sam”.

„Odszedł odważny i uczciwy człowiek, który służył Polsce. Rodzinie i Bliskim składam wyrazy głębokiego współczucia” – napisała w serwisie X marszałkini Senatu Małgorzata Kidawa-Błońska.

W poniedziałek 24 sierpnia podczas ceremonii podpisania umowy ramowej na dostawę przenośnych przeciwlotniczych zestawów rakietowych Piorun w Skarżysku-Kamiennej, szef MON Władysław Kosiniak-Kamysz wspomniał gen. Różańskiego w swoim przemówieniu. „Żołnierz, dowódca, odważny człowiek, zaangażowany i bezkompromisowy. Zaangażowany w sprawy Wojska Polskiego, każdego z żołnierzy Wojska Polskiego, rozwoju sił zbrojnych, rozwoju różnego rodzaju działalności związanej z geopolityką, polityką międzynarodową – jako szef Komisji Obrony Narodowej” – mówił wicepremier.

Co się wydarzyło?

— Dzisiaj Hubert B. usłyszał zarzut tego, że w dniu 22 sierpnia umyślnie naruszył zasady bezpieczeństwa w ruchu drogowym — poinformował rzecznik Prokuratury Okręgowej w Krakowie Mariusz Boroń.

Prokuratura twierdzi, że młody kierowca jechał za szybko; stracił panowanie nad pojazdem i wjechał na chodnik, śmiertelnie potrącając dwoje 32-latków, kobietę i mężczyznę. Rodzina spacerowała po mieście z małym dzieckiem. 8-miesięczny chłopiec z pomocą lekarzy nadal walczy o życie w szpitalu.

Prokuratura postawiła Hubertowi B. zarzut spowodowania wypadku komunikacyjnego, którego następstwem jest śmierć dwóch osób. To przestępstwo z art. 177 § 2 Kodeksu karnego, za które grozi do ośmiu lat więzienia.

Prokuratura zawnioskowała o tymczasowy areszt dla kierowcy. Aktualizacja: Sąd, po przesłuchaniu mężczyzny, zdecydował o tymczasowym, trzymiesięcznym areszcie dla Huberta B.

Kierowca: nie jechałem za szybko

Oskarżony kierowca nie przyznał się do winy. Jak przekazał dziennikarzom prokurator Mariusz Boroń, Hubert B. twierdzi, że nie jechał za szybko (choć nie pamięta, ile dokładnie miał na liczniku), a panowanie nad kupionym zaledwie miesiąc wcześniej autem stracił, ponieważ nawierzchnia drogi była nierówna.

Hubert B. pochodzi z województwa mazowieckiego. Był trzeźwy, nie był pod wpływem narkotyków, w aucie wiózł troje pasażerów, w wieku od 27 do 28 lat.

Radio Kraków ustaliło, że w związku z sobotnią tragedią pełniący funkcję prezydenta miasta Stanisław Kracik nakazał urzędnikom przygotować projekt zmian na ulicy Solnej, który pozwoli uspokoić ruch samochodów w tym miejscu.

Jaki jest kontekst?

Rejon ulicy Solnej na krakowskim Podgórzu, gdzie doszło do wypadku, od kilku lat jest na radarach lokalnych aktywistów i radnych dzielnicowych. Ci drudzy już w 2024 roku apelowali o uspokojenie ruchu w tym rejonie – ale bez efektu. „W związku z notorycznym przekraczaniem dopuszczalnej prędkości przez poruszające się tą drogą pojazdy samochodowe, należałoby wymusić ich spowolnienie poprzez zamontowanie minironda tzw. naleśnikowego oraz wyspowych przejść dla pieszych, które to elementy znacząco spowolniłyby ruch pojazdów na ulicy Zabłocie, w jej odcinku pomiędzy ulicą Solną a ul. Zabłocie 19” — pisał radny Rafał Zawiślak do prezydenta Krakowa. Miasto wówczas uznało, że do zmiany zasad ruchu w tym rejonie wystarczających przesłanek nie ma.

Dziś Zawiślak (radny Krakowa) pisze: „Nie możemy za każdym razem czekać na tragedię, żeby zagrożenie stało się dla urzędu „wystarczająco poważne”. Do tragedii nie potrzeba większości. Wystarczy jeden kierowca” – wskazuje.

„Nie chcemy bać się chodzić po chodnikach. Nie chcemy bać się spacerować z dziećmi. Nie chcemy bać się o naszych seniorów i rodziny. Nie chcemy dłużej słyszeć, że się nie da, że nie ma zgody, nie ma woli albo pieniędzy” – piszą organizatorzy wtorkowego protestu przy ul. Solnej, który nazwali „Niemym krzykiem o bezpieczny Kraków”.

Chcą zmian w rejonie ulicy Solnej i w całym mieście. Powołując się na dane z policyjnego systemu SEWiK za 2025 r. Kraków miał najwięcej wypadków drogowych ze wszystkich miast wojewódzkich w Polsce – 941, o ponad 100 więcej niż Łódź i o ponad 250 więcej niż Warszawa. I choć na drogach zginęło sześć osób (w Warszawie 28, w Łodzi 14), to odnotowano aż 284 ciężko ranne w wypadkach, co stanowi drugi najgorszy wynik w kraju.

Do wypadku w Krakowie doszło w sobotę, 22 sierpnia, ok. 18. Jak informowaliśmy w OKO.press, kierowca Volkswagena wjechał w rodzinę spacerującą chodnikiem, zabijając dwoje dorosłych. Ich dziecko trafiło do szpitala w stanie ciężkim.

Przeczytaj więcej w OKO.press:

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło?

W czerwcu 2026 roku urodziło się w Polsce około 20 tys. dzieci — wynika ze wstępnych szacunków GUS, przytoczonych przez „Rzeczpospolitą”. To tyle samo co w czerwcu 2025 roku. Co więcej, suma urodzeń z ostatnich 12 miesięcy wyniosła 237,2 tys., niemal tyle samo co w styczniu, kiedy urodziło się 237,3 tys dzieci. To pierwszy od 2017 roku dłuższy okres, w którym wskaźnik urodzeń praktycznie przestał maleć.

Jeżeli obecny poziom się utrzyma, średnia liczba dzieci przypadająca na kobietę może wzrosnąć z rekordowo niskiego 1,07 w 2025 roku do około 1,11–1,12. Wynikałoby to jednak częściowo z dalszego zmniejszania się liczby kobiet w wieku największej płodności, a nie ze wzrostu liczby urodzeń.

Skala stabilizacji pozostaje więc bardzo daleka od poziomu zastępowalności pokoleń, wynoszącego 2,1. Od zatrzymania spadku liczby urodzeń do zażegnania kryzysu demograficznego droga jest więc jeszcze daleka – i być może niemożliwa do zrealizowania np. bez zwiększonej imigracji.

Jaki jest kontekst?

Jeszcze jesienią 2017 roku 12-miesięczna liczba urodzeń przekraczała 400 tys. Potem sukcesywnie spadała, przyspieszając po pandemii i rosyjskiej inwazji na Ukrainę.

„Jest to w pewnej mierze efekt starzejącego się wyżu demograficznego z lat 80. Spadała jednak także dzietność, a ta jest z natury odporna na różnice w strukturze wieku. W 2017 r. wyniosła 1,45. W 2020 r. było to już 1,38. Rok 2025 zakończyliśmy z wynikiem 1,07. Na świecie nie ma wielu państw w gorszej sytuacji” — pisze „Rzeczpospolita”.

Obecne wyhamowanie spadku liczby urodzin może wynikać z nałożenia się kilku zjawisk: niższej inflacji, stabilizacji po kolejnych kryzysach, wolniejszego wzrostu cen mieszkań i finansowania in vitro. Ale nie tylko.

Za niską dzietnością stoją również coraz mniej liczne roczniki kobiet, odkładanie rodzicielstwa, niestabilność pracy, problemy mieszkaniowe, nierówny podział opieki i trudności w tworzeniu trwałych związków. Spadku urodzeń wśród kobiet przed trzydziestką nie rekompensują późniejsze narodziny.

Niemniej, jak wskazywała w rozmowie z OKO.press prof. Irena E. Kotowska, demografka i członkini Rządowej Rady Ludnościowej, skupienie się tylko na liczbie urodzeń może prowadzić na manowce. — Trzeba dyskutować o tym, jakie będą jakościowe cechy zasobu ludnościowego, którym dysponujemy, a nie skupiać się na tym, ile nas będzie — mówiła pod koniec zeszłego roku prof. Kotowska.

Przeczytaj także:

Polska nadal szybko traci ludność. W pierwszym półroczu zmarło 210,5 tys. osób, a urodziło się 115 tys.; ubytek naturalny wyniósł więc 95,5 tys. Pod koniec czerwca kraj liczył 37,243 mln mieszkańców, o 159 tys. mniej niż rok wcześniej. GUS podaje także, że saldo migracji zagranicznych w I półroczu 2026 roku było dodatnie, ale bez określenia dokładnej wartości.

Publikujemy list polskiego PEN Clubu z okazji Święta Niepodległości Ukrainy do prezesa ukraińskiego PEN Clubu Wołodymyra Jermołenki.

Szanowny Panie Prezesie, Drogi Volodymyrze,

W dniu Święta Niepodległości Ukrainy, w trzydziestą piątą rocznicę proklamowania Aktu Niepodległości 24 sierpnia 1991 roku, przesyłamy na Twoje ręce gratulacje i najserdeczniejsze myśli dla Ukraińskiego PEN oraz całego środowiska literackiego i intelektualnego niepodległej Ukrainy.

Ukraina daje dzisiaj świadectwo tego, jak wielką wartością jest niepodległość i przypomina, że nie jest nam ona ofiarowana raz na zawsze, a cena, jaką przychodzi za nią płacić, bywa wyjątkowo wysoka. W dramatycznym czasie wojny literatura pełni szczególnie ważną rolę. Ukraińscy pisarze, tłumacze, dziennikarze i uczeni, wśród których liczni zamienili pióro na karabin, codziennie udowadniają, że niepodległe słowo jest fundamentem wolnego społeczeństwa.

Głęboko poruszają nas wiadomości o rosnącej liczbie zabitych, także wśród pisarzy, którzy giną zarówno jako żołnierze, jak i osoby cywilne. Dramatyczne są doniesienia o zniszczeniach instytucji kultury.

Z okazji Święta Niepodległości w imieniu Polskiego PEN Clubu składamy Tobie i całemu środowisku Ukraińskiego PEN serdeczne życzenia, aby nie opuszczały Was twórcza energia i wiara w moc Waszego działania. Zapewniamy o naszej solidarności i niezmiennym wsparciu.

Wierzymy głęboko, że

w której twórcom i czytelnikom nic już nie będzie zagrażać.

Z serdecznymi pozdrowieniami –

Prezeska Magdalena Heydel wraz z Zarządem Polskiego PEN Clubu

24 sierpnia 2026 roku

Przeczytaj także: