Krótko i na temat: najnowsze wiadomości z Polski i ze świata

Co się wydarzyło

Irańska marynarka wojenna odpowiedziała na ultimatum Trumpa. „Cieśnina Ormuz nigdy nie powróci do dawnego stanu, zwłaszcza dla Ameryki i Izraela” – zadeklarowały siły Korpusu Strażników Rewolucji Islamskiej. Iran zapowiedział, że finalizuje przygotowania operacyjne do planu „zaprowadzenia nowego porządku w Zatoce Perskiej”.

Prezydent USA 5 kwietnia zagroził, że w ciągu 48 godzin zbombarduje infrastrukturę energetyczną i mosty, jeśli Iran nie otworzy cieśniny Ormuz, przez którą przepływa ok. 20 proc. światowych dostaw ropy i jedna trzecia światowej produkcji nawozów.

Jak podaje amerykański portal Axios, choć negocjacje ws. warunków 45-dniowego zawieszenia broni, które mogłoby doprowadzić do końca wojny na Bliskim Wschodzie, wciąż trwają, to szanse na osiągnięcie choć częściowego porozumienia w najbliższych godzinach, są niewielkie. Regionalni mediatorzy, szczególnie Pakistan, mają jednak robić wszystko, żeby nie doprowadzić do eskalacji konfliktu i kolejnych akcji odwetowych. Przekonują Iran, który oficjalnie trzyma twardą linię, że to ostatni moment, żeby zapobiec ogromnym zniszczeniom kraju. Jednak Irańczycy nawet w kuluarowych rozmowach nie chcą zgodzić się na odblokowanie szlaku handlowego w zamian za tymczasowe zawieszenie broni. A w oficjalnych komunikatach dodają, że nie będą się kłaniać przed żadnymi groźbami.

I na bombardowania odpowiedzią druzgocącym odwetem.

Sam Trump, w wywiadzie dla portalu Axios, powiedział, że na porozumienie są spore szanse, ale „jeśli do niego nie dojdą, to wszystko tam zniszczy”.

Z informacji amerykańskich mediów wynika, że negocjacyjny plan minimum zakłada odblokowanie Cieśniny Ormuz i rozwiązanie kwestii wysokowzbogaconego Uranu – albo poprzez jego wywóz, albo rozcieńczenie.

W poniedziałek 6 kwietnia wczesnym popołudniem rzecznik irańskiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych przekazał, że

Mogłoby to bowiem skutkować przegrupowaniem sił Izraela i USA, a więc kolejnymi atakami.

Jaki jest kontekst

Trump grozi zbombardowaniem irańskiej infrastuktury cywilnej od 21 marca. Ostatecznie, argumentując to dobrymi rozmowami z irańskimi władzami, przesunął termin ultimatum na 6 kwietnia. Dzień przed jego upływem zapowiedział, że Iran ma ostatnie 48 godzin na porozumienie. Zablokowanie Cieśniny Ormuz doprowadziło bowiem do wzrostu cen paliw w Stanach Zjednoczonych, co przekłada się na słabnące poparcie dla Republikanów i samego Białego Domu. Sfrutrowany prezydent USA raz grozi eskalacją, chwilę poźniej zwiastuje szybkie porozumienie.

Jak informował The New York Times, irańczycy mają pracować nad planem opodatkowania statków przepływających przez cieśninę Ormuz. W ten sposób Iran chciałby ugruntować „niezależność, kontrolę i nadzór” nad jednym z ważniejszych kanałów handlowych na świecie.

Należność miałaby być uiszczana z pominięciem tradycyjnego systemu finansowego – w chińskich juanach lub kryptowalutach. Armatorzy planujący przeprawienie się przez cieśninę mieliby kontaktować się z firmą brokerską powiązaną z Korpuse Strażników Rewolucji Islamskiej (IRGC).

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło

Po nadzwyczajnym posiedzeniu Rady Obrony premier Węgier ogłosił, że węgierski odcinek gazociągu TurkStream zostanie objęty wzmocnionym monitoringiem wojskowym i ochroną. W niedzielę 5 kwietnia 2026 władze serbskie poinformowały, że w pobliżu gazociągu, przez który Rosja dostarcza gaz do Serbii i Węgier, znaleziono ładunki wybuchowe. Orbán nazwał to próbą sabotażu. Zasugerował też, że odpowiedzialni za to mogą być Ukraińcy.

Na Ukraińców wskazał minister spraw zagraniacznych i handlu Węgier Péter Szijjártó: „Udaremniony zamach terrorystyczny na gazociąg TurkStream wpisuje się w serię ataków ze strony Ukrainy, do których doszło w ostatnich tygodniach”.

Szef węgierskiej dyplomacji porównuje serbski incydent do wysadzenia Nord Stream 2.

„We wrześniu 2022 roku doszło do eksplozji gazociągu Nord Stream. Początkowo obwiniano Rosjan – choć zniszczenie własnego gazociągu nie miało sensu – potem okazało się, że to Ukraińcy”.

„Ostrzegł, że Ukraina od dawna dąży do odcięcia Europy od taniej rosyjskiej energii, ignorując konsekwencje dla Europejczyków, w tym zakłócenia w dostawach i rosnące ceny energii. Wskazał na wstrzymanie tranzytu gazu przez Ukrainę, wstrzymanie dostaw rurociągiem naftowym „Przyjaźń” oraz powtarzające się ataki dronów na gazociąg TurkStream” – przekazał rzecznik węgierskiego MSZ.

Minister nazwał próbę sabotażu „bardzo poważnym atakiem na naszą suwerenność”. Rurociąg ma być chroniony przez węgierskie wojsko.

Na te spodziewane oskarżenia zareagowała Ukraina. „Kategorycznie odrzucamy próby fałszywego powiązania Ukrainy z incydentem z materiałami wybuchowymi znalezionymi w pobliżu gazociągu Turkstream w Serbii. Ukraina nie ma z tym nic wspólnego. Najprawdopodobniej jest to rosyjska operacja pod fałszywą flagą, będąca częścią poważnej ingerencji Moskwy w wybory na Węgrzech” – oświadczył rzecznik ukraińskiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych, Heorhij Tychyj.

Jaki jest kontekst

Na zdjęciu powyżej billboard z portretem węgierskiego premiera Viktora Orbána i napisem „Zjednoczmy się przeciwko wojnie” oraz uszkodzony plakat z portretem prezydenta Ukrainy Wołodymyra Zełenskiego i węgierskiego lidera opozycji Petera Magyara z napisem „ Są niebezpieczni”. Plakaty sfotografowano w 3. dzielnicy Budapesztu 27 marca 2026 r. (fot. ATTILA KISBENEDEK / AFP)

W rozmowie z Natalią Sawką z OKO.press ekspertka Ośrodka Studiów Wschodnich opowiadała o kampanii wyborczej przed wyborami, które mają się odbyć na Węgrzech 12 kwietnia 2026:

„W kampaniach prowadzonych przez Fidesz wizerunek Zełenskiego pojawia się często jako symbol zewnętrznego nacisku lub potencjalnego zagrożenia, wobec którego rząd musi „bronić” interesów Węgier. To klasyczny zabieg: łatwiej mobilizować wyborców poprzez wskazanie wyraźnego „zewnętrznego aktora” niż poprzez eksponowanie własnego lidera.

Praktycznie cała kampania Fideszu jest w tej chwili oparta na motywie wrogiego nastawienia wobec Ukrainy.

W stolicy Węgier wyraźnie widać, że wizerunek Zełenskiego jest w tej kampanii intensywnie wykorzystywany. Ale to tylko część strategii, bo obok tego pojawiają się bezpośrednie ataki na lidera opozycji Pétera Magyara i próby ustawienia go po jednej stronie z Unią Europejską i Ukrainą, czyli w roli negatywnych graczy”.

Ważnym motywem jest rurociąg „Przyjaźń”, o którym wspomniał szef węgierskiego MSZ:

„Rurociąg przestał funkcjonować po rosyjskich atakach z 27 stycznia. W efekcie Węgry i Słowacja mają ograniczony dostęp do rosyjskiej ropy.

Strona ukraińska tłumaczy to poważnymi problemami technicznymi i trudnościami z naprawą infrastruktury. Z kolei strona węgierska twierdzi, że wszystko działa, a problemem jest brak politycznej woli po stronie Kijowa. W domyśle pojawia się więc narracja o celowym działaniu Ukrainy i utrudnianiu Węgrom dostępu do taniej rosyjskiej ropy”.

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło

W niedzielę 5 kwietnia 2026 prezydent Stanów Zjednoczonych napisał na swojej platformie Truth Social:

„Wtorek będzie w Iranie dniem elektrowni i dniem mostów w jednym. Nie będzie nic podobnego!!! Otwórzcie tę cholerną cieśninę, wy szaleni dranie [Open the Fuckin' Strait, you crazy bastards], albo będziecie żyć w piekle – PO PROSTU PATRZCIE! Chwała Allahowi. Prezydent DONALD J. TRUMP”.

Trump powtórzył te groźby w wywiadzie dla stacji Fox News: „Jeśli nie zawrą porozumienia, i to szybko, rozważam wysadzenie wszystkiego w powietrze i przejęcie ropy”.

„Zobaczycie, jak mosty i elektrownie będą się walić w całym kraju” – ostrzega Trump. Prezydent USA najwyraźniej nie przejmuje się tym, że jego celem miałyby być cele cywilne.

Jednocześnie Trump twierdzi, że trwają negocjacje z Iranem, a on wierzy, iż istnieje „duża szansa” na zawarcie porozumienia do poniedziałku.

Irańskie władze zaprzeczają jednak tym twierdzeniom. W sobotę 4 kwietnia rzecznik centralnego dowództwa irańskiej armii oświadczył, że „iluzja pokonania Islamskiej Republiki Iranu zamieniła się w bagno”, w którym pogrążą się Stany Zjednoczone.

Odpowiedź Iranu na groźby

Trump „uciekł się do wulgaryzmów i bzdur z czystej desperacji i gniewu” – stwierdził Seyyed Mehdi Tabatabaei, zastępca ds. komunikacji w kancelarii prezydenta Iranu.

Irański urzędnik oświadczył, że Iran otworzy Cieśninę Ormuz dopiero po otrzymaniu odszkodowania za szkody wojenne, wypłaconego w ramach „nowego systemu prawnego” opartego na opłatach tranzytowych.

Zareagowała też irańska misja przy ONZ. „Gdyby sumienie Organizacji Narodów Zjednoczonych było żywe, nie milczałoby w obliczu jawnej i bezwstydnej groźby ze strony wojowniczego prezydenta Stanów Zjednoczonych, który zamierza uderzyć w infrastrukturę cywilną. Trump dąży do wciągnięcia regionu w niekończącą się wojnę” – stwierdziła misja na platformie X.

„Jest to bezpośrednie i publiczne podżeganie do terroryzowania ludności cywilnej oraz wyraźny dowód zamiaru popełnienia zbrodni wojennej” – stwierdzono.

Jaki jest kontekst

Trump ma na myśli Cieśninę Ormuz, przez którą przepływa ok. 20 proc. światowych dostaw ropy i jedna trzecia światowej produkcji nawozów. Zablokowanie Cieśniny przez Iran spowodowało wzrost cen paliw nawet w Stanach Zjednoczonych, mimo że USA polegają głównie na własnej produkcji ropy.

Już 21 marca Trump groził bombardowaniem irańskich elektrowni. Dwa dni później oświadczył, że między USA a Iranem odbyły się produktywne rozmowy, w związku z czym odracza bombardowanie o pięć dni. 27 marca Trump ponownie przesunął termin ataków o 10 na 6 kwietnia, uzasadniając to prośbami irańskiego rządu.

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło

W sąsiadującej z Węgrami Serbii odkryto materiały wybuchowe w pobliżu rurociągu Balkan Stream, który łączy oba kraje i transportuje gaz ziemny z Rosji.

„Właśnie rozmawiałem z prezydentem Aleksandarem Vučiciem” – poinformował Orbán Viktor na platformach społecznościowych w niedzielne popołudnie 5 kwietnia 2026.

„Śledztwo jest w toku. Zwołałem na dzisiejsze popołudnie nadzwyczajną radę obrony” – dodał Orbán.

Rano prezydent Serbii poinformował, że wojsko i policja odkryły „dwie duże paczki materiałów wybuchowych z detonatorami” w Kanjizie w północnej Serbii. Ładunki znajdowały się w plecakach „kilkaset metrów od gazociągu”.

Vučić nie ujawnił, kogo podejrzewają służby ani jaki motyw może stać za podłożeniem materiałów wybuchowych. Wspomniał jednak o „pewnych śladach”.

Lider opozycji i największy konkurent Orbána Péter Magyar domaga się od premiera zaproszenia na posiedzenie Rady Obrony.

„Niezależnie od tego, kto zorganizował tę prowokację, z jej skutkami będzie musiał się zmierzyć rząd Tiszy [prowadząca w sondażach partia opozycyjna].

Wzywam Viktora Orbána, aby przynajmniej w czasie świąt zaprzestał siania paniki i wywoływania zamieszek, tak jak planują to jego rosyjscy doradcy. Chcę też jasno powiedzieć, że nie będzie w stanie zapobiec wyborom w najbliższą niedzielę. Nie będzie w stanie powstrzymać milionów Węgrów przed położeniem kresu najbardziej skorumpowanym dwóm dekadom w historii naszego kraju” – napisał Magyar na platformie X.

Jaki jest kontekst

Węgierscy dziennikarze i komentatorzy widzą tu związek z nadchodzącymi wyborami parlamentarnymi. Węgrzy będą wybierać nowe władze za tydzień – 12 kwietnia. W sondażach prowadzi opozycyjna partia Tisza.

Zwołanie Rady Obrony przez Orbán skomentował m.in. dziennikarz śledczy Szabolcs Panyi:

„To, czego wszyscy się obawialiśmy, właśnie się dzieje: András Rácz, ekspert ds. Węgier i Rosji, napisał trzy dni temu o potencjalnym, wspieranym przez Rosję ataku pod fałszywą flagą w Serbii, wymierzonym w gazociąg do Węgier. Ta sama informacja dotarła już do wielu dziennikarzy, w tym do mnie, kilka tygodni wcześniej, ze źródeł powiązanych z węgierskimi kręgami rządowymi.

Teraz Viktor Orbán ogłosił, że prezydent Serbii Aleksandar Vučić poinformował go o «materiałach wybuchowych o niszczycielskiej mocy» znalezionych na gazociągu łączącym oba kraje. Orbán i jego machina propagandowa już nagłaśniają tę wiadomość wszędzie, a premier zwołuje posiedzenie swojego gabinetu bezpieczeństwa”.

Według dziennikarza węgierski rząd może wykorzystać „atak na gazociąg”, by ogłosić stan wyjątkowy, „co znacząco wpłynie na kampanię wyborczą – którą obecnie przegrywa – i potencjalnie zakłóci organizację wyborów 12 kwietnia”.

Szabolcs Panyi przypomina, że Orbán od miesięcy oskarża opozycyjną Tiszę o bycie „ukraińską agenturą”. „Jego propaganda wkrótce połączy serbską fałszywą flagę zarówno z Ukrainą, jak i z partią Tisza, nie mam co do tego wątpliwości”.

„Sytuacja może wkrótce stać się bardzo poważna” – ostrzega Szabolcs Panyi.

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło

Pięć krajów Unii Europejskiej wezwało do wprowadzenia podatku od nadzwyczajnych zysków przedsiębiorstw energetycznych w reakcji na rosnące ceny paliw spowodowane wojną w Iranie. Ministrowie finansów Niemiec, Włoch, Hiszpanii, Portugalii i Austrii wystosowali do Komisji Europejskiej list, do którego w sobotę 4 kwietnia 2026 dotarł Reuters.

„Umożliwiłoby to sfinansowanie tymczasowej pomocy, zwłaszcza dla konsumentów, oraz ograniczenie rosnącej inflacji, bez dodatkowego obciążania budżetów publicznych” — napisali ministrowie.

„Byłby to również wyraźny sygnał, że ci, którzy czerpią korzyści z konsekwencji wojny, muszą się dołożyć do złagodzenia obciążeń ponoszonych przez ogół społeczeństwa” — dodali.

Ministrowie nie podali szczegółów rozwiązania, które proponują. Nie wymienili też firm, które miałby objąć nowyb podatek.

Jaki jest kontekst

Ceny paliw w Europie drastycznie wzrosły po ataku Stanów Zjednoczonych i Izraela na Iran. Aby chronić konsumentów, polski rząd wprowadził ostatnio maksymalne ceny paliw na stacjach benzynowych. Podobnie radzą sobie inne kraje, m.in. Chorwacja i Węgry.

„Możliwe też, że ten kryzys potrwa bardzo długo i musimy przygotować się na sytuację poważnej utraty stabilności i wzrostu cen na litrze nie o złotówkę czy dwa, ale na przykład do wartości dwucyfrowych” – ocenia w rozmowie z Marcelem Wandasem z OKO.press Dominik Brodacki, szef działu energetyki Polityki Insight.

Jednocześnie kryzys pompuje zyski koncernów paliwowych. „Według wyliczeń organizacji Transport&Environment europejskie koncerny paliwowe w czasie kryzysu mogą liczyć na nawet 24 mld euro dodatkowego zysku. Do 30 marca ich nadmiarowy zysk wyniósł 1,3 mld euro” – pisze Marcel Wandas.

„Koncerny naftowe mają wszelkie powody, by utrzymywać Europę w uzależnieniu od paliw kopalnych, ponieważ to one czerpią korzyści z gwałtownych wzrostów cen. Kraje UE powinny wprowadzić podatek od nadzwyczajnych zysków i zainwestować uzyskane środki w elektryfikację oraz odnawialne źródła energii, co w końcu pozwoli przerwać ten błędny cykl” – przekonuje Daniel Quiggin z Transport&Environment.

Przeczytaj także:

Za opodatkowaniem firm energetycznych opowiada się Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz. Ministra funduszy i polityki regionalnej pisała na platformie X:

„Jak najszybciej musimy być gotowi do wprowadzenia podatku od nadmiernych marż koncernów paliwowych, żeby w ten sposób systemowo chronić Polaków przed windowaniem cen.

Nie może być tak, że w czasie kryzysu państwo wykłada pieniądze z budżetu, żeby obniżyć ceny paliwa, a wielkie koncerny w tym samym czasie podnoszą marże i zarabiają jeszcze więcej, zwiększając je proporcjonalnie do wzrostu cen (tak właśnie zazwyczaj robią).

Koncerny paliwowe nie mogą żerować na Polakach w trudnych czasach. Opodatkujmy ich marże tak, żeby nie rosły kosztem ludzi”.

O nadzwyczajnym podatku wspominał też premier Donald Tusk.