Krótko i na temat: najnowsze wiadomości z Polski i ze świata

Co się wydarzyło?

Radny Rzeszowa Jacek Strojny zapowiedział w poniedziałek (25 maja), że złoży wniosek o przeprowadzenie referendum w sprawie odwołania prezydenta miasta Konrada Fijołka – poinformował Polsat News.

Samorządowiec i lider miejskiego ruchu „Razem dla Rzeszowa” ogłosił decyzję w mediach społecznościowych. Zapowiedź pojawiła się dzień po referendum w Krakowie, w którym mieszkańcy odwołali prezydenta Aleksandra Miszalskiego z Koalicji Obywatelskiej.

„Drodzy Mieszkańcy Rzeszowa. Informuję, że w związku z pogarszającym się stanem finansów Miasta, bezprecedensową próbą przepchnięcia zamiany po zaniżonej wartości działek miejskich, utajnieniem planu ogólnego, licznymi kontrowersjami wokół kluczowych inwestycji miejskich oraz wieloma innymi grzechami wobec Miasta i jego Mieszkańców nadszedł czas na odwołanie najgorszego po 1990 r. prezydenta” — napisał Strojny.

Radny zapowiedział, że przedstawi Radzie Miasta Rzeszowa wniosek o referendum wraz z uzasadnieniem. Strojny zwrócił się też do innych radnych o poparcie inicjatywy.

Wsparcie kolegów z rady będzie Strojnemu niezbędne, gdyż – jak przypomina Polskie Radio Rzeszów – aby wniosek referendalny mógł zostać złożony, potrzeba siedmiu podpisów radnych. Opozycyjny ruch „Razem dla Rzeszowa” ma w radzie miasta tylko czterech przedstawicieli.

Fijołek ocenił, że inicjatywa radnego ma charakter osobisty i wynika z porażki Strojnego w wyborach samorządowych w 2024 roku, podał portal Rzeszów News. Strojny ubiegał się wtedy o prezydenturę Rzeszowa, ale odpadł w pierwszej turze z wynikiem 20,61 proc.

Do drugiej tury weszli Fijołek, który w pierwszym głosowaniu zdobył 37,92 proc., oraz kandydat PiS Waldemar Szumny z wynikiem 24,23 proc. W dogrywce zwyciężył Fijołek, uzyskując 54,90 proc. głosów.

Jaki jest kontekst?

Zapowiedź z Rzeszowa wpisuje się w polityczny efekt referendum w Krakowie. W niedzielnym głosowaniu za odwołaniem prezydenta Aleksandra Miszalskiego opowiedziała się wymagana liczba mieszkańców.

Przeczytaj także:

Frekwencja w referendum odwoławczym wyniosła 29,99 proc, z czego prawie 98 proc. opowiedziało się przeciw Miszalskiemu. Do ważności głosowania wystarczało 26,98 proc. mieszkańców. Po stwierdzeniu ważności referendum przez Miejską Komisję Wyborczą Miszalski straci urząd. Razem z prezydentem odwołani zostają też wiceprezydenci. Kraków ma 90 dni na wybór nowego włodarza.

Rada Miasta pozostaje na urzędzie, bo w głosowaniu dotyczącym jej odwołania frekwencja wyniosła 29,7 proc., poniżej wymaganego progu 30,6 proc.

Według sondażu exit poll Ogólnopolskiej Grupy Badawczej dla Polsat News najczęściej wskazywanym powodem głosowania za odwołaniem Miszalskiego było wprowadzenie w mieście Strefy Czystego Transportu. Tę decyzję jako powód głosownia za odwołaniem prezydenta – który objął władzę dopiero w 2024 roku – wskazało 28 proc. badanych.

Drugim istotnym powodem było wysokie zadłużenie miasta. Część mieszkańców wskazywała też na zarządzanie spółkami miejskimi, nepotyzm i obsadzanie stanowisk osobami związanymi z otoczeniem prezydenta.

Prezes PiS Jarosław Kaczyński zapowiedział już, że referendum w Krakowie to „dopiero początek”. PiS-owskie media nazwały odwołanego Miszalskiego „krakowskim Tuskiem”, sugerując – za liderami partii – że ewentualne referenda skierowane przeciwko prezydentom miast związanym z Koalicją Obywatelską będą przygotowaniem do zwycięskich wyborów parlamentarnych w przyszłym roku.

Co się wydarzyło

Turecka policja wtargnęła wczoraj w Ankarze do siedziby Republikańskiej Partii Ludowej (CHP, Cumhuriyet Halk Partisi), największej partii opozycyjnej. To wynik wyroku sądowego z zeszłego tygodnia, w którym sąd uznał wyniki wyborów na przewodniczącego partii z 2023 roku za przeprowadzone wadliwie, a więc nieważne. W związku z wyrokiem miejsce obecnego lidera Özgür Özel ma zająć jego poprzednik Kemal Kılıçdaroğlu. Partia kategorycznie odrzuca te oskrażenia i stoi na stanowisku, że jest obiektem politycznych prześladowań.

W niedzielę gubernator prowincji Ankara zarządził eksmisję partii z jej obecnej siedziby. To zarządzenie wykonywała wczoraj policja. Partia zbudowała prowizoryczną barykadę, przez którą przebili się policjanci. W budynku zapanował chaos i wystrzelono sporo gazu łzawiącego. Ostatecznie jednak nikomu nie stało się nic poważnego.

Özel opublikował w sieci nagranie z budynku, na którym mówił, że partia jest właśnie atakowana. Po interwencji razem z członkami partii i jej zwolennikami przemaszerował około 6 km w stronę tureckiego parlamentu.

„Dopóki nie wyswobodzimy się z tej okupacji, nasza siedziba jest tutaj” – mówił tam do zwolenników. I zapowiedział, że w tej sytuacji nowy partyjny kongres powinien zostać zwołany jak najszybciej. Z kolei Kılıçdaroğlu, zgodnie z wyrokiem sądowym nowy lider partii, chce, by kongres odbył się „w odpowiednim czasie”.

Jaki jest kontekst

Kolejne wybory parlamentarne i prezydenckie w Turcji mają odbyć się dopiero w 2028 roku. Turecki prezydent Recep Tayyip Erdoğan ewidentnie myśli już jednak o zapewnieniu dalszej władzy swojej partii AKP.

CHP za kadencji Özgüra Özela na stanowisku przewodniczącego znacząco poprawiła pozycję w sondażach dotyczących kolejnych wyborów parlamentatnych. Obecnie średnia sondażowa daje partii około 33 proc. wskazań i pozycję lidera, przed rządzącą AKP. W 2023 roku AKP zdobyła 35,6 proc. głosów, a CHP 25,3 proc. Liderujący wówczas w CHP Kılıçdaroğlu jest symbolem ówczesnej porażki. Przegrał też wybory prezydenckie, choć prowadził w sondażach dotyczących drugiej tury przez niemal dwa lata. Od tego czasu był mało aktywny politycznie. Nie jest więc popularny w partii, a dla rządzących jest łatwiejszym przeciwnikiem.

To najgłośniejszy przypadek ataku państwa na opozycję od marca 2025 roku. Wówczas władze zaaresztowały popularnego burmistrza Stambułu Ekrema İmamoğlu. Polityk ten miał być kandydatem partii na prezydenta w 2028 roku.

Za czasów rządów Erdoğana (nieprzerwanie przy władzy od 2003 roku, od 2014 jako prezydent) Turcja znacznie pogorszyła stan demokracji w kraju. Według oceny organizacji Varieties of Democracy prezydentura Erdoğana to najgorszy czas dla demokracji w kraju od kilku lat po przewrocie wojskowym z 1980 roku.

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło?

"Z informacji przedstawianych w uzasadnieniach wniosków o przedłużenie obowiązywania powyższego rozwiązania w ciągu ostatniego roku wynika, że uzasadnieniem dla dalszego utrzymywania ww. przepisów w mocy jest w opinii MSWiA pozostawanie zagrożenia stwarzanego przez instrumentalizację migracji na wysokim poziomie. (...) Skoro jednak zastosowano środek tak dalece ograniczający konstytucyjne prawa jednostek, ten zaś po roku obowiązywania nie doprowadził do opanowania sytuacji kryzysowej, to warto rozważyć, czy nie należałoby zastąpić go innym instrumentem, obojętnym lub przynajmniej mniej dotkliwym z punktu widzenia prawa cudzoziemców do ubiegania się o ochronę międzynarodową na terytorium RP. Zgodnie z moją wiedzą, w ciągu ostatnich 12 miesięcy nie zostały podjęte żadne kroki w kierunku opracowania i przyjęcia takich regulacji" – pisze w piśmie do MSWiA Rzecznik Praw Obywatelskich, Marcin Wiącek.

Przypomina, że zawieszenie prawa do ochrony międzynarodowej miało być „czasowe”, co wskazuje na jego interwencyjny charakter. „Gdy jednak taka wyjątkowa sytuacja nie przemija pomimo stosowanego instrumentu, to musi powstać pytanie, czy jest to środek właściwy dla osiągnięcia założonego celu” – pisze RPO.

Przypomina także, że już w opinii z lutego 2025 r. wskazywał na zastrzeżenia dotyczące zgodności ustawy z Konstytucją RP i aktami prawa międzynarodowego. „Zastrzeżenia te zachowują aktualność”.

W maju 2026 r. Sejm po raz siódmy przedłużył zawieszenie prawa do azylu, używając argumentu o skuteczności tego ograniczenia: „Kolejne przedłużenie wynika z wyraźnej skuteczności tego rozwiązania prawnego – brak możliwości złożenia wniosku o azyl przy granicy polsko-białoruskiej zniechęca migrantów do wybierania szlaku przez nasz kraj i zwalcza presję migracyjną. W ciągu ostatniego roku liczba prób nielegalnego przejścia przez granicę z Białorusią spada, a liczba udanych przejść za pierwszy kwartał tego roku wynosi zero. Naszym celem jest wygaszenie tego sztucznie stworzonego szlaku migracyjnego, i zapewnienie nienaruszalności polskich granic, w szczególności wobec działań hybrydowych wymierzonych w nasz kraj”.

Jaki jest kontekst?

Rząd zawiesił – czasowo i terytorialnie – prawo do azylu w marcu 2025 r. Z zawieszenia wyłączone są tzw. grupy wrażliwe, od których SG – teoretycznie – jest zobowiązana przyjąć wniosek.

Prawo przyjęto przy ogromnym sprzeciwie organizacji pozarządowych, zastrzeżeniach prawnych i konstytucyjnych ze strony RPO, RPD Biura Legislacyjnego Sejmu i Senatu, UNHCR.

Biuro Legislacyjne Senatu wskazywało na niezgodność ustawy pozwalającej na zawieszenie prawa do ochrony międzynarodowej z następującymi aktami:

• Konstytucja RP (art. 56, art. 31, art. 92 oraz art. 2)
• Konwencja Genewska (art. 33 ust. 1)
• Konwencja o prawach człowieka (art. 3)
• Karta praw podstawowych (art. 19 ust. 2)
• rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1359 z 14 maja 2024

Przeczytaj także:

Zawieszenie obowiązuje 60 dni, a jego przedłużenie musi zostać zaakceptowane przez Sejm. W maju 2026 r. Sejm po raz siódmy przedłużył obowiązywanie rozporządzenia.

Przeczytaj więcej w OKO.press:

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło?

Narodowe Muzeum „Czarnobyl” w Kijowie zostało poważnie uszkodzone w wyniku rosyjskiego ataku powietrznego we wczesnych godzinach po północy 24 maja. Informację przekazał Państwowy Rezerwat Historyczno-Architektoniczny „Starożytny Kijów”. „Narodowe Muzeum »Czarnobyl«, o którego otwarciu po remoncie pisaliśmy kilka dni temu, zostało niemal całkowicie zniszczone” — napisano w komunikacie.

Około 40 proc. przedmiotów z ekspozycji muzeum miało zostać nieodwołalnie utraconych.

Muzeum „Czarnobyl” otwarto 25 kwietnia 1992 roku z inicjatywy ukraińskiego MSW. Powstało w specjalnie zrekonstruowanym budynku dawnej wieży strażackiej z początku XX wieku, donoszą ukraińskie media. W latach 80. w tym oraz sąsiednim budynku działał Kijowski Obwodowy Zarząd Ochrony Przeciwpożarowej, którego strażacy brali udział w gaszeniu pożaru po katastrofie w Czarnobylskiej Elektrowni Jądrowej. W 1996 roku muzeum otrzymało status placówki o znaczeniu narodowym.

W ataku ucierpiały także inne zabytki i instytucje kultury w Kijowie. Według ukraińskich władz była to największa od początku pełnoskalowej wojny seria zniszczeń stołecznych instytucji kultury podczas jednego ataku. Ministerka kultury Tetiana Bereżna przekazała, że rosyjski atak uszkodził m.in. Narodowe Muzeum Sztuki Ukrainy, Operę Kijowską, Małą Operę, budynki Kijowskiej Szkoły Ekonomii oraz pomieszczenia Instytutu św. Tomasza z Akwinu przy klasztorze dominikanów. Niewielkie zniszczenia odnotowano także w budynku rządu Ukrainy oraz w Ministerstwie Spraw Zagranicznych.

Jaki jest kontekst?

W ataku zginęły cztery osoby, a około stu zostało rannych. Liczba poszkodowanych rosła w ciągu dnia — jeszcze rano ukraińskie władze informowały o 62 rannych.

Był to jeden z największych i najbardziej krwawych rosyjskich ataków na Ukrainę od początku pełnoskalowej inwazji. Trwał od około pierwszej w nocy do piątej nad ranem. Według ukraińskich sił powietrznych Rosja użyła około 600 dronów i 90 rakiet. W Kijowie największe zniszczenia odnotowano w dwóch prawobrzeżnych rejonach: szewczenkowskim i podilskim. Muzeum Czarnobyla znajduje się w tym drugim.

Podczas ataku na Ukrainę w nocy z 23 na 24 maja Rosja użyła hipersonicznego pocisku balistycznego Oriesznik – trafił on w miasto Biała Cerkiew. Oriesznik to pocisk balistyczny średniego zasięgu zdolny do przenoszenia ładunków konwencjonalnych lub jądrowych. Rosyjskie władze twierdzą, że może razić cele w całej Europie i jest trudny do przechwycenia przez współczesne systemy obrony powietrznej. Według rosyjskich deklaracji ma też niszczyć cele ukryte głęboko pod ziemią i poruszać się z prędkością wielokrotnie przekraczającą prędkość dźwięku. Rosyjska rakieta, która uderzyła w Białą Cerkiew, miała trafić w budynki społdzielni garażowej – nie ma informacji o zabitych.

Co się wydarzyło?

Prawo i Sprawiedliwość rozpoczęło polityczny atak na Koalicję Obywatelską. Po tym, jak w Krakowie prezydent KO przegral referendum odwoławcze i Aleksander Miszalski po raptem dwóch latach traci urząd, PiS przystąpił do działania. Ich plan jest prosty: chaos w samorządach i akcje referendalne w kraju, a potem wygranie wyborów parlamentarnych jesienią przyszłego roku.

Do Krakowa w poniedziałkowy poranek przyjechał sam Przemysław Czarnek, kandydat PiS na premiera. Partia Jarosława Kaczyńskiego jako pierwsza zwołała dziennikarzy na spotkanie i dziś nadaje medialny ton krakowskiemu referendum. KO bowiem milczy, Aleksander Miszalski odwołał poniedziałkowe spotkania i nie planuje rozmawiać z dziennikarzami. Podobnie całe środowisko lokalnej Koalicji Obwyatelskiej.

Przemysław Czarnek w Krakowie potwierdził też, że PiS będzie chciał powtórzyć krakowski scenariusz w innych miastach, w których rządzą włodarze z KO. „Zmiany nastąpią w Krakowie, a potem w innych miejscach. I nastąpią ostatecznie w Polsce” – ogłosił Czarnek. Wtórowała mu była premier Beata Szydło.

„To początek drogi, którą wszyscy powinniśmy podjać (...) Zły gospodarz został odwołany tutaj w Krakowie. Pora, by zły gospodarz naszej ojczyzny, Donald Tusk, również został odwołany. (...) To początek drogi do tego, by odzyskać demokrację w Polsce” – grzmiała polityczka.

PiS nie ogłosił w Krakowie nazwiska kandydata w wyborach. Te w stolicy Małopolski odbędą się najprawdopodobniej w drugiej połowie sierpnia. Czarnek, pytany o nazwisko osoby, którą poprze PiS w Krakowie powiedział tylko, że będzie to „ktoś, kto ma wielkie szanse na to, by zmienić rzeczywistość w Krakowie”.

„Jesteśmy otwarci na wszystkie możliwe kierunki współpracy tak, żeby Krakowem mógł rządzić PiS” – zadeklarował. I dodał, że nie wyklucza wspólnego prawicowego frontu. „Nasza otwartość na pokój na prawicy i współpracę na prawicy od dawna jest znana w całej Polsce, także tutaj w Krakowie. Powtarzam, wszystkie kierunki są otwarte, niczego dzisiaj nie przesądzamy” – mówił.

Ten scenariusz jest wydaje się jednak mało prawdopodobny. Konfederacja już ogłosiła swojego kandydata na prezydenta Krakowa i będzie raczej grała na budowanie własnej rozpoznawalności i popularności w mieście przed przyszłroocznymi wyborami parlamentarnymi.

Jaki jest kontekst?

Kraków odwołał prezydenta miasta, Aleksandra Miszalskiego. Niespełna 30 procent mieszkańców wzięło udział w referendum odwoławczym i tym samym wystawiło prezydentowi z KO czerwoną kartkę. Razem z nim odwołani zostają wiceprezydenci miasta (jest ich czworo). Kraków ma teraz 90 dni, by wybrać nowego włodarza miasta.

„Mieszkańcy Krakowa podjęli decyzję. Przyjmuję ją z szacunkiem. Dziękuję wszystkim Krakowiankom i Krakowianom za udział w referendum – zarówno tym, którzy mnie wspierali, jak i tym, którzy byli wobec mnie krytyczni. Demokracja samorządowa polega właśnie na tym, że to mieszkańcy mają ostatnie słowo” – napisał prezydent w mediach społecznościowych.

Rada Miasta pracować w niezmienionym składzie. Frekwencja była zbyt mała, żeby odwołać również radnych; zabrakło niespełna procenta głosów.

Kraków staje się dziś politycznym epicentrum. Na nieco ponad rok przed wyborami parlamentarnymi będzie musiał – – wybrać prezydenta, a chętkę na ten fotel i budowanie popularności przed wyborami do Sejmu i Senatu ma wielu. Prof. Marek Bankowicz w rozmowie z OKO.press wskazuje, że najbliższe tygodnie będą czasem politycznych napięć rangi ogólnokrajowej, bowiem wybory w Krakowie odbędą się na rok przed wyborami parlamentarnymi.

Przeczytaj więcej w OKO.press:

Przeczytaj także: