Krótko i na temat: najnowsze wiadomości z Polski i ze świata

W opublikowanym w niedzielę 31 maja 2026 artykule „Czy Nawrocki zabierze order Zełenskiemu? Kwaśniewski: głupotą na głupotę?” obszernie wypowiadał się prezydent RP (1995-2005 ) Aleksander Kwaśniewski, który po wyborach 1993 roku był przewodniczącym Komisji Konstytucyjnej Zgromadzenia Narodowego (aż do 5 grudnia 1995 r.

Przeczytaj także:

Zapytałem więc Aleksandra Kwaśniewskiego o to, jak doszło do powstania dziwnego zapisu w Konstytucji RP, że prezydent samodzielnie nadaje ordery, ale nie może ich odbierać bez kontrasygnaty premiera. Wygląda na przeoczenie, ale może był w tym jakiś zamysł?

Aleksander Kwaśniewski odpowiedział, że nie pamięta takich dyskusji przy pisaniu Konstytucji. „Zapewne wszyscy uznawali, że ordery Głowa Państwa nadaje z głową i wystarczą ewentualne zapisy w aktach prawnych niższego rzędu. Nikt nie pomyślał, że order się najpierw daje, a potem odbiera”.

Ryszard Kalisz: To nie było przeoczenie

W poniedziałek rano swoją odpowiedź przedstawił OKO.press Ryszard Kalisz, który po rezygnacji Aleksandra Kwaśniewskiego był jego przedstawicielem w Komisji Konstytucyjnej:

"W pracach Komisji Konstytucyjnej ZN nie było specjalnej dyskusji o prerogatywie wyłącznej Prezydenta nadawania orderów i odznaczeń. Obowiązywała wtedy już ustawa o orderach i odznaczenia z 1992 roku, w szczególności jej art. 36 dotyczący procedury odbierania [patrz niżej – red.]. Nie było to też przeoczenie.

Dlatego też potrzebna jest kontrasygnata Prezesa RM".

Innymi słowy Aleksander Kwaśniewski raczej bagatelizował brak konstytucyjnego zapisu o prerogatywie prezydenta odbierania orderów, a Ryszard Kalisz stwierdził, że było to przemyślaną decyzją.

Nie mamy narzędzi, by ustalić, jak było. Wersja Kalisza znajduje potwierdzenie w pomyśle Nawrockiego, który może stać się problemem dla polityki Polski wobec Ukrainy. Taka sytuacja – jak twierdzi Kwaśniewski – 30 lat temu mogła wydawać się nieprawdopodobna.

Jaki jest kontekst prawny

Art. 36 ustawy o orderach i odznaczenia stanowi, że "prezydent może podjąć decyzję o pozbawieniu orderu – po zasięgnięciu opinii Kapituły, w razie stwierdzenia, że:

1. nadanie orderu lub odznaczenia nastąpiło w wyniku wprowadzenia w błąd albo
2. odznaczony dopuścił się czynu, wskutek którego stał się niegodny orderu lub odznaczenia".

Inny jest zapis art. 144 par. 3 Konstytucji RP, który wymienia 30 prerogatyw prezydenta, czyli decyzji, które zostały „zwolnione z wymogu uzyskania kontrasygnaty premiera”. W tym katalogu

jest „nadawanie orderów i odznaczeń”, ale „pozbawiania” ich już nie ma.

Skoro nie ma, to należy wnosić, że pozbawianie należy do opisanych w par. 2 art. 144 „aktów urzędowych Prezydenta RP, które wymagają dla swojej ważności podpisu Prezesa Rady Ministrów, który przez podpisanie aktu ponosi odpowiedzialność przed Sejmem”.

Jaki jest kontekst polityczny

Prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski 27 maja 2026 nadał elitarnej jednostce – Samodzielnemu Centrum Operacji Specjalnych „Północ” – imię Bohaterów Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA). To wywołało w Polsce zdumienie, szok, oburzenie. Na fali narodowej krzywdy 29 maja prezydent Karol Nawrocki: „zaproponował, aby jednym z punktów posiedzeniu kapituły Orderu Orła Białego było odebranie Zełenskiemu Orderu”. Przyznał go prezydentowi Ukrainy Andrzej Duda 5 kwietnia 2023 roku.

Jest oczywiste, że Karol Nawrocki postanowił wykorzystać okazję, jaką stworzyła decyzja Zełenskiego, niezależnie od tego, że nie miała ona z pewnością na celu prowokowanie Polski czy obrażanie pamięci ofiar zbrodni wołyńskiej.

Należy się spodziewać, że po posiedzeniu Kapituły Orderu Orła Białego 8 czerwca 2026, „zasięgnąwszy opinii kapituły” Nawrocki ogłosi, że odbiera order Zełenskiemu. Prof. Michał Kleiber (Kanclerz Orderu),już zapowiedział poparcie nicjatywy prezydenta,, „bo decyzja prezydenta Zełenskiego była skandaliczna”.

Być może Nawrocki będzie argumentował, że ustawa pozwala mu na odebranie orderu, a konstytucja daje prerogatywę w kwestii orderów i odznaczeń, więc także odbierania. Naciągając w ten sposób zapis konstytucji, Nawrocki może uznać, że jego decyzja nie wymaga kontrasygnaty Donalda Tuska.

Jest jednak także możliwe, że prezydent kontrasygnatę potraktuje jako pułapkę zastawioną na Tuska. Premier z pewnością nie podpisze się pod radykalną decyzją wejścia w zwarcie z Ukrainą – i tym samym narazi się na zmasowany ogień prawicowej propagandy. Jak to ujął w poniedziałek 1 czerwca w TV Republika Radosław Fogiel, odmawiając podpisu Tusk „stanie po stronie morderców polskich kobiet i dzieci” [na Wołyniu].

Co się wydarzyło

W niedzielę 31 maja 2026 rano francuska marynarka wojenna zatrzymała na międzynarodowych wodach Atlantyku tankowiec Tagor. Należy on do rosyjskiej „floyty cieni”.

Prezydent Francji Emmanuel Macron podkreślił, że operacja została przeprowadzona „przy wsparciu kilku partnerów, w tym Wielkiej Brytanii, w ścisłym poszanowaniu prawa morskiego”.

W poniedziałek prefektura morska Atlantyku poinformowała, że tankowiec znajdował się ponad 400 mil morskich (740 km) na zachód od cypla Bretanii. Płynął z Murmańska w Rosji. „Operacja ta miała na celu sprawdzenie przynależności państwowej statku podejrzanego o pływanie pod fałszywą banderą. Po wejściu na pokład statku przez zespół inspekcyjny, kontrola dokumentów potwierdziła podejrzenia dotyczące nieprawidłowości w zakresie wywieszonej bandery. Zgodnie z prawem międzynarodowym i na wniosek prokuratora statek został przekierowany” – podano w oświadczeniu.

„Jest nie do przyjęcia, aby statki omijały międzynarodowe sankcje, naruszały prawo morskie i finansowały wojnę, którą Rosja prowadzi przeciwko Ukrainie od ponad 4 lat.

Te statki, które nie przestrzegają najbardziej podstawowych zasad żeglugi morskiej, stanowią również zagrożenie dla środowiska i bezpieczeństwa nas wszystkich” – napisał na portalu X Macron.

Jaki jest kontekst

Od wielu miesięcy Francja angażuje się w międzynarodową akcję zwalczania rosyjskiej „floty cieni”. Francuskie władze informowały wcześniej o przechwyceniu tankowców Grinch, Boracay i Deyna na Morzu Bałtyckim i Północnym, podejrzewanych o pływanie pod fałszywą banderą.

W takie akcje włącza się również Szwecja i Wielka Brytania. W marcu premier Wielkiej Brytanii Keir Starmer ogłosił, że wydał zezwolenie brytyjskim siłom zbrojnym na wejście na pokład statków należących do „floty cieni”.

Jak pisze „Financial Times”, statki-cienie „pojawiły się po raz pierwszy jako sposób na obejście sankcji na eksport ropy przez Iran, zwłaszcza po zaostrzeniu ograniczeń w 2010. Tankowce zaczęły przeprowadzać transfery ładunku między statkami na pełnym morzu, aby ukryć ich pochodzenie”. Udawało im się „zniknąć z radarów” i ukryć swoje ruchy przed organami regulacyjnymi. „Następnie, w 2022 r., stosowanie tych metod gwałtownie wzrosło, gdy Kreml próbował obejść sankcje nałożone w związku z pełnoskalową inwazją na Ukrainę. Obecnie ponad 1000 statków przewozi ropę rosyjską, irańską lub wenezuelską, co stanowi prawie jedną piątą światowej floty tankowców” – pisze FT.

Przy czym prawie dwie trzecie z tych statków to „starzejące się, często zardzewiałe tankowce, które ukrywają swoich prawdziwych właścicieli za niejasnymi firmami-przykrywkami i nie posiadają ubezpieczenia”.

W marcu francuski sąd po raz pierwszy skazał chińskiego kapitana tankowca „floty cieni” za nieprzestrzeganie poleceń władz, gdy siły specjalne weszły na pokład statku „Boracay”. Mężczyźnie zasądzono rok więzienia i karę 150 tys. euro.

Inne teksty na ten temat w OKO.press

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło?

Na Węgrzech doszło do otwartego starcia między nowym premierem Péterem Magyarem a prezydentem Tamásem Sulyokiem. Szef rządu domaga się odejścia głowy państwa, ale Sulyok w niedzielę zapowiedział, że pozostanie na urzędzie.

Magyar wyznaczył prezydentowi termin na dobrowolną rezygnację do końca maja. Po jego upływie zapowiedział, że w poniedziałek o godz. 8 pojawi się u Sulyoka razem z ministrem sprawiedliwości.

Sulyok odpowiedział w nagraniu opublikowanym na Facebooku. Stwierdził, że „godność urzędu głowy państwa wymaga od niego niezłomnego trwania”.

„Poszanowanie prawa wymaga niezłomności, lojalności wobec ojczyzny i szacunku dla narodu. Moja przysięga wiąże mnie w równym stopniu z całym węgierskim narodem politycznym, zarówno z większością, jak i mniejszością” – powiedział prezydent.

Jaki jest kontekst?

Magyar domaga się dymisji Sulyoka od kwietniowych wyborów, w których jego partia Tisza zdobyła większość umożliwiającą zmianę węgierskiej konstytucji. Premier zarzuca prezydentowi polityczną zależność od byłego premiera Viktora Orbána i zapowiada usunięcie z urzędów innych osób powiązanych z Orbanem.

Na Węgrzech prezydenta wybiera parlament. W lutym 2024 roku Sulyok został wybrany głosami posłów Fideszu, partii byłego premiera Viktora Orbána, po rezygnacji – w atmosferze skandalu – prezydentki Kataliny Novák.

Kadencja trwa do marca 2029 roku. Zgodnie z węgierską konstytucją prezydent może jednak zostać odwołany, jeśli nie przestrzega ustawy zasadniczej, celowo narusza prawa związane z urzędem albo popełnił przestępstwo pospolite.

Do rozpoczęcia procedury potrzeba większości dwóch trzecich głosów w jednoizbowym parlamencie węgierskim. Partia Magyara ma taką większość w obecnej kadencji parlamentu, niemniej ostateczna decyzja należy do Trybunału Konstytucyjnego. W jego 15-osobowym składzie zasiadają sędziowie powołani przez poprzednią większość parlamentarną, kierowaną przez Orbána.

Co się wydarzyło?

Świętowanie zwycięstwa Paris Saint-Germain w finale Ligi Mistrzów przerodziło się w wielu miejscach Francji w zamieszki, starcia z policją i akty wandalizmu. Według francuskiego MSW w całym kraju zatrzymano około 780 osób, z czego blisko 500 w samym Paryżu. Większość interwencji dotyczyła zakłócania porządku publicznego, niszczenia mienia, podpaleń i ataków na funkcjonariuszy.

Najpoważniejsze incydenty odnotowano w okolicach Pól Elizejskich oraz stadionu Parc des Princes, gdzie tysiące kibiców oglądały mecz na telebimach. Część uczestników świętowania rzucała petardy i fajerwerki w kierunku policjantów, podpalano samochody i kosze na śmieci, a także niszczono witryny sklepowe. Do rozpraszania agresywnych grup funkcjonariusze używali gazu łzawiącego.

Francuskie media i służby informowały również o licznych poszkodowanych. Rannych zostało co najmniej 57 policjantów, a w całym kraju odnotowano ponad 200 osób wymagających pomocy medycznej.

Władze były przygotowane na możliwe niepokoje po sukcesie PSG. Do zabezpieczenia obchodów skierowano około 22 tys. policjantów i żandarmów w całej Francji. Minister spraw wewnętrznych Laurent Nuñez przekonywał, że mimo skali incydentów większość kibiców świętowała pokojowo, a sytuację udało się opanować do niedzielnego poranka.

Pomimo nocnych zamieszek niedzielne oficjalne uroczystości z udziałem piłkarzy PSG, w tym spotkanie z prezydentem Francji i celebracje w centrum Paryża, odbywają się zgodnie z planem.

Przeczytaj teksty OKO.press na podobny temat:

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło?

W środę 27 maja ogłoszono utworzenie komitetu referendalnego w celu odwołania prezydenta Radomia Radosława Witkowskiego. Inicjatorami są Stowarzyszenie Lepszy Radom oraz Stowarzyszenie Bezpartyjnych Samorządowców, Stowarzyszenie Represjonowanych i Internowanych w Stanie Wojennym, Klub Inteligencji Katolickiej w Radomiu i stowarzyszenie Radomski Czerwiec 76.

Ogłaszając start zbiórki podpisów pod referendum odwoławczym, organizatorzy zaznaczali, że najważniejsze zarzuty wobec Witkowskiego to zadłużenie miasta, które według danych powtarzanych przez media lokalne wynosi obecnie prawie 1,5 miliarda złotych. Według komitetu prezydent nie jest zaangażowany w miejskie sprawy, nie przychodzi na sesje Rady Miasta, nieskutecznie pozyskuje środki na jego potrzeby i nie potrafi walczyć z rosnącym bezrobociem oraz wyludnianiem się Radomia.

Inicjatorzy referendum rozesłali wnioski o poparcie do ugrupowań, które są w radzie w opozycji wobec ugrupowania Witkowskiego. Jak podawała Gazeta Wyborcza, listy trafiły więc do PiS, Konfederacji, Konfederacji Korony Polskiej Grzegorza Brauna, ale także do Polski 2050, która oficjalnie należy do rządzącej miastem koalicji.

„Polska 2050 RP Radom ze zrozumieniem przyjmuje inicjatywę mieszkańców dotyczącą referendum odwoławczego wobec Prezydenta Radomia i Rady Miejskiej. Uważamy, że referendum będzie ważnym momentem demokratycznej oceny sposobu zarządzania miastem. Coraz więcej radomian otwarcie mówi dziś o zmęczeniu obecnym stylem rządzenia, rosnącymi kosztami życia w mieście i pogłębiającym się dystansem między władzą a mieszkańcami„ – napisali członkowie radomskiego koła Polski 2050. W liście zaznaczono jednak, że udzielają poparcia „demokratycznemu prawu mieszkańców do oceny władz miasta”. Nie popierają zaś odwołania Radosława Witkowskiego.

W sobotę odbyło się posiedzenie zarządu radomskiego okręgu Prawa i Sprawiedliwości. Podczas konferencji prasowej Marek Suski, szef radomskich struktur partii, ogłosił, że zarząd jednogłośnie podjął decyzję o poparciu referendum.

Jako powody, dla których PiS uważa obecnego prezydenta za godnego odwołania, Suski wymienił m.in. odbycie się w mieście potańcówki w klimacie PRL, która otwierała obchody 50. rocznicy Czerwca '76. „Po imprezie w sieci pojawiło się zdjęcie, na którym zastępczyni prezydenta Marta Michalska-Wilk pozuje z mężczyznami przebranymi za funkcjonariuszy MO i ZOMO (rekonstruktorzy z prywatnego Muzeum PRL)” – przypomina Interia.

Kolejnymi zarzutami wymienionymi podczas konferencji były m.in. nasadzenia drzew pod wiaduktem, gdzie nie dociera światło oraz setki tysięcy złotych zainwestowane w wielopoziomowy parking, który ze względu na wady konstrukcyjne jest w tej chwili rozbierany.

Marek Suski przekazał, że PiS zacznie zbierać podpisy w przyszłą sobotę.

Jaki jest kontekst?

Radosław Witkowski jest prezydentem Radomia od 2014 r. Wcześniej, w latach 2007-2014, był posłem PO. W Radzie Miejskiej Radomia większość mandatów ma będący zapleczem urzędującego prezydenta Radomski Pakt Samorządowy, w skład którego wchodzą Koalicja Obywatelska, PSL, Radomianie Razem oraz Polska 2050.

Po referendum w Krakowie, w którym w ostatnią niedzielę odwołano prezydenta Aleksandra Miszalskiego, PiS zapowiada, że identyczne inicjatywy obejmą inne miasta, w których rządzą włodarze związani z Koalicją Obywatelską.

Aby referendum mogło się odbyć, inicjatorzy muszą zebrać podpisy 10 proc. mieszkańców uprawnionych do głosowania w danej jednostce samorządu terytorialnego. W przypadku Radomia ta liczba to około 15 tysięcy.

By referendum było ważne, musi w nim wziąć udział co najmniej 3/5 liczby wyborców, którzy uczestniczyli w wyborach, w których organ odwoływany został wybrany, a większość głosujących musi opowiedzieć się za jego odwołaniem. Oznacza to, że frekwencja w referendum musiałby wynieść 25,6 proc., bo w II turze wyborów 2024 r. Witkowski wygrał z kandydatem PiS (54,6 do 45,4 proc.) przy frekwencji 42,66 proc.

Przeczytaj teksty OKO.press na podobny temat:

Przeczytaj także: