Krótko i na temat: najnowsze wiadomości z Polski i ze świata

Sejm przyjął część poprawek Senatu. Wśród nich jest m.in. przekazanie 3 mln zł odebranych Trybunałowi Konstytucyjnemu na program zakupu książek przez Bibliotekę Narodową. Inna senacka poprawka polega na przesunięciu ok. 5 mln zł na Europejskie Centrum Solidarności z budżetu m.in. IPN.

Ustawa budżetowa na 2026 rok zakłada, że wydatki państwa wyniosą 918,9 mld zł, a deficyt budżetowy – 271,7 mld zł. Dochody budżetu państwa zaplanowano na 647,2 mld zł. Wpływy z VAT mają wynieść 341,5 mld zł, 103,3 mld zł budżet ma uzyskać z akcyzy, 80,4 mld zł z podatku dochodowego od osób prawnych (CIT) oraz 32 mld zł z podatku dochodowego od osób fizycznych (PIT).

Wydatki na obronę narodową przekraczają 200 mld zł, co odpowiada 4,81 proc. PKB. Na ochronę zdrowia ma pójść 247,8 mld zł, co stanowi 6,81 proc. PKB – podaje PAP.

Relacja państwowego długu publicznego do PKB ukształtuje się na poziomie 53,8 proc. Pozostaje poniżej progu ostrożnościowego 55 proc. określonego w ustawie o finansach publicznych.

Przeczytaj także:

Jaki jest kontekst?

Ustawa budżetowa to jedyna ustawa, której prezydent nie może zawetować. Musi ją podpisać albo skierować do TK. Wtedy jednak rząd może wydawać pieniądze publiczne zgodnie z projektem.

Poprzednik Karola Nawrockiego Andrzej Duda podpisywał budżet obecnej koalicji rządowej, choć część przepisów wysyłał do TK w trybie kontroli następczej. W maju 2025, tuż przed wyborami prezydenckimi, TK Bogdana Święczkowskiego uznał, że cięcia wydatków na tenże Trybunał i Krajową Radę Sądownictwa są niekonstytucyjne. Rząd wyroku nie opublikował ze względu na wadliwe obsadzenie Trybunału.

Przeczytaj także:

Szczególność ustawy budżetowej polega też na tym, że jeśli parlament się z nią spóźni (nie uchwali go w ciągu czterech miesięcy od otrzymania projektu) prezydent zyskuje prawo do rozwiązania go i ogłoszenia wyborów. Budżet na 2026 r. został uchwalony na czas.

W PiS pojawiają się jednak pomysły, że jeśli prezydent wyśle ustawę do TK, można to uznać za niedotrzymanie konstytucyjnego terminu.

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło

Piątkowa rozmowa Donalda Tuska i Karola Nawrockiego trwała godzinę. Tuż po spotkaniu rzecznik prezydenta Rafał Leśkiewicz przekazał, że szef rządu i głowa państwa rozmawiali o warunkach pokoju w Ukrainie i kwestiach bezpieczeństwa.

Leśkiewicz stwierdził, że w tych sprawach nie ma konfliktu, a politycy „podkreślili zgodnie, że nic o Ukrainie bez Ukrainy”, a pokój musi być zawarty „na takich warunkach, na jakie zgodzi się Ukraina”.

„To spotkanie przebiegło w konstruktywnej, merytorycznej atmosferze. Obaj panowie określili też swoje zadania w zakresie uczestnictwa w negocjacjach dotyczących pokoju w Ukrainie” – dodał rzecznik prezydenta.

O bardzo dobrej, wciąż świątecznej atmosferze spotkania z prezydentem mówił też podczas konferencji prasowej premier Donald Tusk. „W sprawach bezpieczeństwa będziemy starali się kształtować z prezydentem Nawrockim jedną linię” – mówił ogólnie premier. „Uzgodniliśmy, że plan odbuowy Ukrainy i pokojowy będzie wymagał ratyfikacji, po to, żeby zbudować szeroki, narodowy konsensus wokół spraw bezpieczeństwa” – dodał Tusk.

Jaki jest kontekst

Otoczenie premiera informowało, że do ostatniego kontaktu Nawrockiego i Tuska doszło 12 września, po tym, jak rosyjskie drony wleciały w polską przestrzeń powietrzną. Wówczas zapowiadało się, że w sprawach bezpieczeństwa porozumienie i ścisła współpraca będą możliwe, ale kanały komunikacji wyciszono. Obydwu politykom gra na konflikt (raczej) służy, szczególnie w sprawach krajowych. Nawrocki ma być w oczach własnych wyborców tym, który dobija nieudolny rządu Tuska, a Tusk może pokazywać, że wrogi obóz polityczny szkodzi państwu i obywatelom – wszak prezydent wetuje wiele ustaw, na które czekają nie tylko wyborcy rządzącej koalicji. Także w polityce zagranicznej Tusk i Nawrocki reprezentują inne podejścia: prounijne versus protrumpowskie.

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło

W piątek 9 stycznia prezydent Karol Nawrocki poinformował, że podpisał dwanaście ustaw. Wśród nich: zmiany w kodeksie pracy i planach inwestycyjnych gmin, poprawa bezpieczeństwa Bałtyku, czy uporządkowanie spółdzielni mieszkaniowych. Prezydent podkreślił, że od początku kadencji podpisał w sumie 144 ustaw, które skierował na jego biurko Parlament. „Są granice, których przekroczyć jednak nie wolno” – dodał Nawrocki, informując o trzech kolejnych wetach.

Najważniejsze weto dotyczy nowelizacji ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną, która miała zapewnić skuteczne stosowanie w Polsce przepisów unijnego Aktu o usługach cyfrowych (DSA), dotyczącego m.in. blokowania nielegalnych treści w internecie.

Chodzi m.in. o groźby karalne, namowę do popełnienia samobójstwa, pochwalanie zachowań o charakterze pedofilskim, propagowanie ideologii totalitarnych, a także nawoływanie do nienawiści i znieważanie na tle różnic narodowościowych, etnicznych, rasowych, wyznaniowych – w tym treści zawierające mowę nienawiści.

Blokowaniu mogłyby podlegać też treści naruszające prawa autorskie lub odnoszące się do nielegalnej sprzedaży towarów i nielegalnego świadczenia usług.

Autorzy zablokowanych treści mogliby odwołać się od urzędniczej decyzji do sądu w ciągu 14 dni.

Nawrocki o cenzorskich zapędach rządu

W uzasadnieniu weta Karol Nawrocki podkreślił, że ustawa miała chronić dzieci przed zagrożeniami cyfrowymi, ale złe wrzutki legislacyjne rządu zepsuły cały projekt. Nawrockiemu nie podoba się przede wszystkim, że kontrolę nad blokowaniem treści mieliby „urzędnicy podlegli rządowi”, a nie niezależne sądy.

Według prezydenta przypomina to fabułę książki George'a Orwella „Rok 1984”.

„Miało ono stać się cynicznym parawanem, za którym ukryta zostanie realna intencja, czyli swoboda kontroli wypowiedzi” – dodał prezydent. I zaapelował do rządu o szybkie poprawki.

W odpowiedzi minister cyfryzacji Krzysztof Gawkowski, stwierdził, że prezydenckie weto nie jest obroną wolności słowa, ale „klauzulą bezpieczeństwa dla pedofilów i oszustów, którzy mogą czuć się w polskiej sieci bezkarni”.

„Ta ustawa stawiała obywateli na pierwszym miejscu: wzmacniała prawo do odwołania od decyzji platformy, dawała prawo do życia bez hejtu, oszustw i brudnych kampanii z zagranicy. Chroniła dzieci przed przemocą i pedofilami. Chroniła rodziny przed dezinformacją. Chroniła Polskę przed ruską propagandą. Chroniła wreszcie użytkowników przed algorytmami, które dziś decydują, co widzimy online. Wetując DSA Prezydent mówi: najpierw algorytmy, najpierw hejt, najpierw zło – dopiero potem obywatele. Wstyd!” – napisał Gawkowski.

Jaki jest kontekst

Prezydent zawetował też Ustawę o Narodowym Centrum Badań i Rozwoju (NCBR) oraz Ustawę dotycząca rynku ubezpieczeń. Podczas kilkumiesięcznej kadencji Karol Nawrocki sięgał po weto chętniej i częściej niż jego poprzednicy. W sumie zablokował w ten sposób już 23 ustawy.

O tej strategii opowiadały w Programie Politycznym Agata Szczęśniak i Dominika Sitnicka.

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło

3 stycznia 2026 w koszarach oddziału prewencji policji w Piasecznie pijany dowódca miał zgwałcić 22-letnią policjantkę.

Jak przekazał 9 stycznia w Sejmie szef MSWiA Marcin Kierwiński, do zdarzenia doszło o 3:30 w nocy. Wcześniej funkcjonariusze policji, wbrew wewnętrznym przepisom, spożywali na terenie placówki alkohol. Poszkodowana kobieta o gwałcie najpierw poinformowała kolegów, a ci zaalarmowali służby.

Jak podaje w najnowszym oświadczeniu Komenda Główna Policji, zgłoszenie w sprawie popełnienia przestępstwa wpłynęło do dyżurnego Odziału Prewencji Policji o godzinie 5:30. Dowódca, który dopuścił się gwałtu, zdążył opuścić jednostkę i udać się do domu. Został zatrzymany o godzinie 7:00, 40 minut po tym, jak po razy pierwszy przesłuchano policjantkę. Do formalnego zatrzymania podejrzanego doszło o godzinie 14.45, po zakończeniu czynności procesowych realizowanych z pokrzywdzoną.

41-letni mężczyzna usłyszał zarzut gwałtu i wymuszenia innej czynności seksualnej. Grozi mu od 2 do 15 lat pozbawienia wolności.

„Nie ma zamiatania pod dywan”

Komenda Główna podkreśla, że od samego początku, zarówno pokrzywdzonej, jak i rodzinie sprawcy udzielono pomocy psychologicznej. W jednostce trwają kontrole zarządzone przez komendantów głównego i stołecznego. Oddzielnie postępowania sprawdzające prowadzi inspektor wyznaczony przez MSWiA.

„Choć sprawca dotychczas nosił mundur, to jednak policja zawsze będzie stać po stronie ofiary, dlatego nie było żadnych wątpliwości i także postępowanie w związku z wydaleniem tego funkcjonariusza z naszej formacji zostało wszczęte w trybie pilnym” – zaznaczyła w oświadczeniu KGP.

„Nie ma zamiatania sprawy pod dywan i to jest bardzo dobra informacja przede wszystkim dla obywateli” – komentował sprawę w czwartek 8 grudnia na antenie Polsat News minister sprawiedliwości Waldemar Żurek.

„Bez względu na to, kto jakie stanowisko zajmuje, czy jest w mundurze, czy jest w służbach, czy jest Kowalskim, który popełnia przestępstwa – wszyscy jesteśmy równi wobec prawa” – dodał szef resortu sprawiedliwości.

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło

W nocy z czwartku 8 stycznia na piątek 9 stycznia mieliśmy do czynienia z intensyfikacją protestów w Iranie. Jednocześnie irańskie władze silnie ograniczały dostęp obywateli do Internetu, łączność wciąż jest ograniczona. Stąd nie mamy wciąż pełnego obrazu tego, co się wydarzyło.

Obrazy, które do nas docierają, są jednak niepokojące.

Wiemy na pewno, że przynajmniej w Teheranie mieliśmy do czynienia z największymi demonstracjami od początku protestów. Na ulice irańskiej stolicy wyszło najwięcej ludzi od protestów z przełomu 2022 i 2023 roku. Nie było jednak jednej demonstracji, ludzie gromadzili się w co najmniej kilku punktach w stolicy, wykrzykując antyrządowe hasła.

Najbardziej niepokojące doniesienia i zdjęcia pochodzą z miasta Fardis niedaleko Teheranu. Wciąż w pełni niezweryfikowane doniesienia mówią o kilkudziesięciu ofiarach śmiertelnych ataków służb bezpieczeństwa na protestujących. Na dokładniejsze informacje wciąż musimy jednak poczekać. Jeśli wiadomości o tych i wielu innych ofiarach się potwierdzą, może to wzmocnić siłę protestu.

Przemówienie przywódcy

Do protestów odniósł się dziś irański przywódca, Ali Chamenei. Jego reakcja jest zupełnie inna niż dotychczasowe słowa prezydenta kraju Masuda Pezeszkiana. Prezydent przyznawał, że rozumie frustracje wielu Irańczyków sytuacją gospodarczą. To jednak nie Pezeszkian jest kluczową postacią w irańskim systemie politycznym, a Chamenei. A przywódca w przemówieniu transmitowanym w państwowej telewizji postawił na potępienie o groźby.

Oskarżył protestujących o działanie w odpowiedzi na apel prezydenta USA, Donalda Trumpa i nazwał ich najemnikami.

„Wczoraj wieczorem w Teheranie grupa wandali i awanturników zniszczyła budynek należący do państwa, do ludu, tylko po to, by zadowolić prezydenta Stanów Zjednoczonych” – mówił Chamenei dziś w Teheranie. I zapowiedział ostrą odpowiedź na kolejne wystąpienia.

Iran odwołuje dziś wiele lotów przychodzących do kraju – m.in. z Turcji i Dubaju.

Jaki jest kontekst

Protesty rozpoczęły się pod koniec grudnia od strajków sklepikarzy w Teheranie. Zostały wywołane przede wszystkim fatalną sytuacją gospodarczą kraju i szybko słabnącą irańską walutą. Irańczycy w ostatnich latach przyzwyczaili się do stosunkowo wysokiej inflacji, ale rząd i bank centralny od dłuższego czasu nie są w stanie zapanowac nad sytuacją.

Niezadowolenie społeczne szybko rozprzestrzeniło się po całym kraju, a wśród protestujących widać przedstawicieli bardzo różnych grup i klas społecznych. W Iranie w ostatniej dekadzie spore protesty wybuchały trzykrotnie: w 2017, 2019 i 2022 roku. Żaden z nich nie przyniósł żadnych zmian w systemie politycznym kraju, choć niektóre demonstracje osiągały spore rozmiary. W każdym z tych przypadków były też ofiary śmiertelne, a aparat bezpieczeństwa ostatecznie był w stanie rozbić bunt.

Na dziś bardzo trudno przewidzieć, co stanie się dalej. Wieczór 8 stycznia i noc były jednak przełomowe w obecnej fali protestów.

Przeczytaj inne teksty na ten temat w OKO.press

Przeczytaj także: