Krótko i na temat: najnowsze wiadomości z Polski i ze świata

Co się wydarzyło?

Maszyny typu Szahed wycelowane były w obiekty infrastruktury i zakłady przemysłowe. Wiadomo o co najmniej 10 rannych osobach, w tym kilku ciężko. Mer miasta Serhij Nadał poinformował, że nie ma na razie informacji o zabitych ofiarach ataku. Było słychać ponad 20 wybuchów. Są trafienia w obiekty infrastruktury i obiekty przemysłowe" – przekazał w swoim komunikacie. W części ukraińskiego miasta nie ma prądu.

Atak na Tarnopol był częścią większej operacji dronowej. Wystrzelono ponad 400 dronów, Siły Zbrojne Ukrainy były w stanie unieszkodliwić przynajmniej 388 z nich.

Według wstępnych raportów do godziny 15:30 ukraińska obrona powietrzna zestrzeliła lub obezwładniła 388 rosyjskich dronów różnych typów nad północą, południem, centrum i zachodem kraju. Odnotowano trafienia 16 szturmowych bezzałogowych statków powietrznych w sześciu lokalizacjach, a odłamki zestrzelonych dronów spadły w 11 lokalizacjach" – przekazywała Ukraińska Prawda.

Jaki jest kontekst?

W ostatnich dniach prezydent USA Donald Trump sugerował, że pomiędzy Rosją a Ukrainą możliwy jest „malutki rozejm”. Mógłby obowiązywać on w rosyjski Dzień Zwycięstwa, czyli rocznicę zakończenia działań Armii Czerwonej podczas II Wojny Światowej. Prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski informował, że jego urzędnicy są w kontakcie z Amerykanami, a Kreml zapowiedział, że nie będzie rozmawiał o zawieszeniu broni bezpośrednio z Ukraińcami. Wciąż trwają ukraińskie uderzenia dronami i pociskami na cele w głębi Rosji – między innymi rafinerie.

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło?

Agencja Reutera twierdzi, że amerykański lider chciałby w ten sposób osłabić pozycję negocjacyjną Iranu i zmusić Teheran do przyjęcia łagodniejszego stanowiska negocjacyjnego.

Jednocześnie media cytują urzędnika z otoczenia Donalda Trumpa, który miał stwierdzić, że rozejm między USA a Iranem formalnie zakończył działania wojenne między oboma stronami. W ten sposób Waszyngton może też uzasadnić, że nie jest potrzebne pozwolenia ze strony Kongresu na przedłużenie działań militarnych w razie wznowienia ognia. Termin na jego uzyskanie mija dzisiaj. Według logiki Białego Domu nie będzie ono potrzebOne, jeśli kolejne ataki będą formalnie uważane za „nową” wojnę.

Iran miał z kolei uruchomić systemy obrony przeciwlotniczej i rozpocząć planowanie poważnej w skutkach odpowiedzi w przypadku wznowienia ataków. Reuters twierdzi, że Amerykanie przygotowują krótkie, ale intensywne uderzenie, po którym może nastąpić atak Izraela. Wysoki rangą urzędnik Zjednoczonych Emiratów Arabskich oświadczył w piątek, że w przypadku kolejnych ustaleń rozejmowych lub pokojowych Iranowi nie można ufać w kwestiach dotyczących Cieśniny Ormuz. Doradca prezydenta ZEA Anwar Gargash stwierdził, że przesmyk pomiędzy Zatoką Perską a Morzem Arabskim powinien pozostawać pod międzynarodową jurysdykcją, by umożliwić przywrócenie ruchu tankowców. Przez Cieśninę Ormuz przepływa około 20 proc. światowych ładunków ropy i gazu skroplonego LNG.

Jaki jest kontekst?

O braku postępów w negocjacjach i możliwym kolejnym uderzeniu Stanów Zjednoczonych na naszych łamach pisał Jakub Szymczak. Jak stwierdził, ewentualny atak nie będzie niespodzianką, a „stanowiska negocjacyjne USA i Iranu są nie do pogodzenia.”

"Było tak w zeszłym roku, było tak w lutym tego roku, przed rozmowami w Islamabadzie po zawieszeniu broni. I tak samo jest teraz.

Dalej obie strony uważają, że negocjują z pozycji siły. Amerykanie – bo są najsilniejszą armią świata i pomimo tego, że wojna nie przebiegła tak, jak wyobrażał to sobie Trump, to dalej mają możliwość zadania Iranowi poważnych ciosów. Iran – bo wytrzymał amerykańsko-izraelski atak, bo pomimo wielu trudności gospodarczych i politycznych system władzy Republiki Islamskiej na razie ustał.

Od momentu, gdy po błyskawicznych negocjacjach za pośrednictwem Pakistanu, wojna została wstrzymana 8 kwietnia, obie strony sugerowały, że pomimo ostrej retoryki, nie mają już chęci na dalszą wymianę ognia. Ta bowiem niesie za sobą spore koszty – polityczne, ekonomiczne, społeczne" – zauważa Szymczak.

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło?

Zapowiedział to rzecznik prezydenta, Rafał Leśkiewicz. Jak stwierdził, prace nad propozycjami zmian mają zakończyć się przed upływem prezydenckiej kadencji.

„To nie będą spotkania przy kawie i ciasteczkach, a konkretna, merytoryczna praca” – mówił Leśkiewicz. Jak zapowiedział, do zgromadzenia zaproszeni zostaną przedstawiciele klubów i kół poselskich, tak, by projekt ustawy zasadniczej mógł być wypracowany w ramach „pewnego konsensusu politycznego”. Jak dodawał, Pałac Prezydencki nie obawia się zderzenia ze sobą różnych wizji państwa.

„Właśnie o to chodzi, żeby się ścierały różne poglądy, różne opinie. Na początek burza mózgów, wypracowanie wspólnego projektu, który zostanie potem, oczywiście, formalnie procedowany przez polski parlament, zgodnie z zasadami. Referendum jeszcze jest potrzebne – to wszystko to są rzeczy, które są wpisane w ten kalendarz pracy” – mówił rzecznik. Do tej pory Karol Nawrocki powołał przy swoim urzędzie 14 różnych rad o charakterze pomocniczym i konsultacyjnym, a w najbliższych dniach, oprócz tej konstytucyjnej, powstać ma również Rada do spraw Polonii i Polaków za granicą.

Jaki jest kontekst?

Prezydent próbę zmiany konstytucji zapowiedział zaraz po zaprzysiężeniu:

„Przed nami, szanowny panie premierze, panie prezydencie, drodzy członkowie Zgromadzenia Narodowego. Także zadanie dla naszej przyszłości. Takie zadanie, które wymaga już teraz aktywności prezydenta Rzeczypospolitej i wszystkich stronnictw politycznych. Ja z uznaniem patrzę na twórców konstytucji z roku 1997, której jestem i będę strażnikiem konstytucji, która obowiązuje. Natomiast dzisiaj, drodzy państwo, po blisko 30 latach jesteśmy w zupełnie nowej sytuacji społecznej, sytuacji geopolitycznej. Przez te blisko 30 lat wydarzyło się tak wiele sporów kompetencyjnych” – mówił w orędziu przed Zgromadzeniem Narodowym.

W rozmowie z Kanałem Zero Nawrocki zaproponował między innymi przejście do systemu prezydenckiego, w którym to głowa państwa stoi na czele rządu i ma ostateczny głos w najważniejszych dla kraju sprawach. Jak stwierdził, nie upiera się przy tym, ale jego celem jest przeniesienie odpowiedzialności na jeden ośrodek władzy, by uniknąć paraliżu związanego z niezgodą pomiędzy rządem a prezydentem. „W toku kampanii wyborczej naród pokłada nadzieję w swoim prezydencie. Więc albo trzeba Polaków pozbawić prawa wyboru prezydenta i uznać, że mamy system kanclerski, albo zrobić system prezydencki” – mówił Nawrocki.

Zgodnie z art. 235 pkt 4. Konstytucji RP „Ustawę o zmianie Konstytucji uchwala Sejm większością co najmniej 2/3 głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów oraz Senat bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby senatorów”.

Obecna opozycja jest bardzo daleka od takiej większości w Sejmie i nic nie wskazuje na to, żeby w przewidywalnej przyszłości się do niej zbliżyła.

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło?

Układ z Argentyną, Brazylią, Paragwajem i Urugwajem wszedł w życie mimo zastrzeżeń rolników z kilku krajów – w tym Polski – i zaskarżenia umowy przez Parlament Europejski do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Ten sprawdzi zgodność umowy z unijnym prawem. Europarlamentarzyści mieli nadzieję, że odsunie to w czasie wprowadzenie umowy. Komisja zdecydowała jednak, że użyje jednego z przepisów Traktatu o funkcjonowaniu UE, stanowiącego, że przed wejściem w życie przepisów umowy międzynarodowej w życie można wprowadzić wstępną, tymczasową jej wersję. Niezależnie od protestów 9 stycznia 2026 na jej wprowadzenie zgodziła się większość państw członkowskich, poza Polską, Francją, Irlandią, Węgrami i Austrią. Orędowniczką połączenia dwóch rynków była szefowa KE, Ursula von der Leyen.

Warunki tymczasowej umowy są identyczne wobec tych zawartych w trwałym porozumieniu. Znosi ona cła na 91 proc. produktów w wymianie handlowej, w tym cła na samochody, ubrania, obuwie, wino i napoje alkoholowe. Mercosur zgodził się też na obniżenie lub zniesienie ceł na unijne produkty rolne – obecnie cła sięgają 55 proc.

Korzyści będzie liczył europejski przemysł, szczególnie ten samochodowy. Branża liczy na trzykrotny wzrost eksportu swoich modeli do krajów strefy Mercosur. Mogłoby to zrekompensować straty europejskich firm na chińskim rynku, gdzie przegrywają konkurencję z krajowymi producentami. Przeciwko umowie protestowali producenci żywności. Europejskie produkty będą musiały konkurować z tymi z Ameryki Południowej, gdzie koszty funkcjonowania gospodarstw są niższe – argumentowali rolnicy. Żywność z Ameryki Południowej importowana do UE będzie musiała spełnić europejskie normy bezpieczeństwa, a jej napływ do Europy ograniczają ujęte w umowie restrykcje. Określają one okresy przejściowe prowadzące do obniżenia cła do docelowego poziomu oraz kwoty ilościowe produktów dopuszczonych na rynek UE.

Najważniejsze z produktów objętych ograniczeniami to:

• wołowina: dopuszczonych 99 tys. ton rocznie z 6-letnim okresem przejściowym dojścia do niższego cła i końcowym cłem 7,5 proc. Roczna produkcja w UE wynosi 6 mln ton. W Polsce – 500 tysięcy ton.
• drób: 180 tys. ton po 5 latach, bez cła. Roczna produkcja mięsa drobiowego w UE to 13 mln ton. W Polsce – 3 mln ton.
• ser: 30 tys. ton, cło zdejmowane stopniowo przez 10 lat aż do osiągnięcia zera procent. Roczna produkcja w UE to 10 mln ton. W Polsce – niemal 1 mln ton.
• kukurydza i sorgo, czyli ważne składniki pasz: ilość 1 mln ton osiągnięta po 5 latach obowiązywania umowy, bez cła. W UE produkuje się 60 mln ton kukurydzy i ponad milion ton sorgo rocznie. Polska produkcja kukurydzy wynosi ok. 10 mln ton. Sorgo to wciąż nisza.

Mimo to minister rolnictwa Stefan Krajewski zapowiedział dalszy sprzeciw Polski wobec umowy. „Skarga do TSUE została złożona przez Parlament Europejski i jest rozpatrywana. Nie wykluczamy złożenia takiej skargi jako Polska, ale skargi nie składa minister rolnictwa. Tak jak minister rolnictwa nie jest odpowiedzialny za podpisanie bądź niepodpisanie umów międzynarodowych handlowych” – mówił kilka dni temu polityk PSL.

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło?

Janusz Kowalski złożył rezygnację członkostwa w klubie Parlamentarnym Prawa i Sprawiedliwości. Jeden z najbardziej rozpoznawalnych polityków prawicy wcześniej był członkiem Suwerennej Polski Zbigniewa Ziobry, wchłoniętej przez PiS. Jak podał rzecznik Prawa i Sprawiedliwości Rafał Bochenek, „konsekwencją tej decyzji – zgodnie ze statutem – jest także wystąpienie z partii PiS”.

„Dziś złożyłem rezygnację z członkostwa w klubie parlamentarnym Prawa i Sprawiedliwości. Serdecznie dziękuję Koleżankom i Kolegom z PiS za lata świetnej współpracy. Pozostanę posłem niezrzeszonym skupionym na pracy dla Polski” – przekazał Kowalski, który jeszcze kilka godzin wcześniej występował na sejmowej mównicy w imieniu klubu Prawa i Sprawiedliwości, krytykując ministrę klimatu Paulinę Hennig-Kloskę.

Według ustaleń Wirtualnej Polski rezygnacja Kowalskiego związana jest z aferą Zondacrypto. Portal donosi o spotkaniach posła z Przemysławem Kralem, byłym prezesem kryptowalutowego bankruta. Według informacji WP Kowalski rozmawiał z nim przynajmniej kilkukrotnie przy włączonych „zagłuszarkach” zakłócających pracę urządzeń nagrywających. Giełda kryptowalut upadła, pozostawiając klientów bez dostępu do ulokowanych tam środków. Jej szefostwo jest oskarżane o powiązania z prawicą. Firma sponsorowała konserwatywną konferencję CPAC w Rzeszowie z udziałem kandydującego wtedy na prezydenta Karola Nawrockiego, intensywnie reklamowała się w TV Republika, finansowała także Polski Komitet Olimpijski, kierowany przez kojarzonego z PiS prezesa Pawła Piesiewicza.

Przeczytaj także:

Jaki jest kontekst?

Kowalski posłem po raz pierwszy został w 2019 roku, a do Sejmu wszedł z list Solidarnej Polski Zbigniewa Ziobry. Kojarzony jest między innymi jako wiceminister aktywów państwowych i wiceszef resortu rolnictwa w rządzie PiS, a także zaciekły przeciwnik polityki transformacji energetycznej i ograniczania emisji dwutlenku węgla do atmosfery. W latach 2014-15 był też wiceprezydentem Opola.