Krótko i na temat: najnowsze wiadomości z Polski i ze świata

Co się wydarzyło?

O tym lider partii Tisza, która wygrała wybory parlamentarne na Węgrzech poinformował na Facebooku.

„Jak już mówiłem, nic nie trwa wiecznie. Państwo partyjne rozpada się na naszych oczach. Po półtora roku jutro będę gościem w mediach »publicznych«…” – napisał Magyar.

Według wpisu lider Tisy udzieli wywiadu w Radiu Kossuth w środę między 7:33 a 8:00 oraz na M1 od 8:10 do 8:37.

„Błyskawiczne skutki zmiany władzy doskonale ilustruje fakt, że międzynarodowa konferencja prasowa Pétera Magyara została transmitowana na żywo w poniedziałek po wyborach na kanale M1, który jak dotąd odnosił się do prezydenta Tisy wyłącznie w negatywnym kontekście” – pisze niezależny węgierski portal 444.

Podczas kampanii wyborczej Magyar nie udzielał wywiadów i nie uczestniczył w debacie przedwyborczej w mediach publicznych.

„Péter Magyar nie otrzymał zaproszenia do wystąpienia w mediach publicznych w trakcie kampanii, a ostatnie zaproszenie od telewizji publicznej M1 lub (publicznego) Radia Kossutha wpłynęło we wrześniu 2024 roku” – napisała Tisza w odpowiedzi na pytanie Telexu, węgierskiego niezależnego portalu, cytowała pod koniec marca Gazeta.pl.

Pomimo nierównych szans jego partia odniosła sukces. (W Polsce w wyborach parlamentarnych 2023 roku mieliśmy podobną sytuację).

Jaki jest kontekst?

Po zwycięstwie w wyborach na Węgrzech Péter Magyar, lider zwycięskiej partii Tisza, na międzynarodowej konferencji prasowej zapowiedział, że jego rząd zawiesi nadawanie programów informacyjnych w państwowych mediach – stacjach telewizyjnych i radiowych, dopóki nowa rada nadzorcza nie będzie w stanie zapewnić obiektywne zapewnić obiektywnego przekazu informacyjnego.

„Zatrzymanie propagandy finansowanej przez państwo” ma być jednym z pierwszych kroków nowego rządu – poinformował brytyjski dziennik „The Guardian”. Te plany wpisują się w zapowiedzi Magyara o odbudowie demokracji i wykorzenieniu korupcji.

Jak podaje PAP, przed wyborami na Węgrzech Międzynarodowy Instytut Prasy (International Press Institute – IPI) podkreślił w raporcie, że węgierski system regulacji mediów jest najbardziej upolityczniony w Unii Europejskiej. Według szacunków po 16 latach rządów Viktora Orbana władze bezpośrednio lub pośrednio kontrolują 80 proc. rynku mediów.

W poniedziałek, 13 kwietnia, Międzynarodowa organizacja Human Rights Watch (HRW) oświadczyła, że nowy rząd Węgier powinien natychmiast zawiesić działalność Urzędu Ochrony Suwerenności i uchylić ustawę, która go powołuje. Urząd został powołany w 2023 roku i ma szerokie uprawnienia do prowadzenia śledztw wobec m.in. dziennikarzy. Jak podkreśla HRW, Biuro „wielokrotnie nękało organizacje społeczeństwa obywatelskiego i media krytykujące rząd, w tym organizację antykorupcyjną Transparency International”.

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło?

Węgierski portal niezależny Telex opublikował analizę reakcji rynku kapitałowego po wyborach parlamentarnych na Węgrzech, w których zwyciężyła partia Tisza pod przywództwem Petera Magyara. Zdobyła 138 miejsc w parlamencie, czyli więcej niż stanowi większość konstytucyjna w kraju.

Inwestorzy zareagowali ogromnym optymizmem. W poniedziałek 13 kwietnia forint bardzo intensywnie się umacniał, a rentowność obligacji denominowanych w węgierskiej walucie spadała. „Reakcje rynku były widoczne dla wszystkich” – pisze Brückner Gergely, autor analizy.

Ze względu na umocnienie forinta tuż po wyborach średnie wynagrodzenia na Węgrzech ponownie wyprzedziły wynagrodzenia w trzech innych krajach UE – w Łotwie, Portugalii i Słowacji. Nie oznacza to, że 13 kwietnia płace na Węgrzech wzrosły, lecz forint umocnił się na tyle, że płace w przeliczeniu na euro okazały się wyższe niż w tych trzech krajach.

„Kurs forinta wobec euro spadł do 367,5 forintów z około 383 przed wyborami, podczas gdy dolar osłabł do 314 forintów. Inwestorzy bardzo pozytywnie ocenili zmianę polityczną” – pisze firma finansowa Akcenta CZ w swojej analizie, którą cytuje Telex.

Według analiz Akcenta CZ głównym powodem optymizmu na rynkach jest to, że zwrot polityczny znaczącą zwiększa szanse Węgier na dostęp do środków UE, które są zamrożone, a pod rządami Orbana, ze względu na łamanie zasad praworządności, ich odmrożenie było niemożliwe.

Jaki jest kontekst?

W grudniu 2023 roku na wniosek Komisji Europejskiej Rada UE podjęła decyzję o zamrożeniu dużej części środków unijnych dla Węgier z powodu systemowych problemów z niezależnością sądów i korupcją. Zablokowanych jest w sumie ok. 18 miliardów euro z funduszy spójności oraz Krajowego Planu Odbudowy.

Zamrożenie środków unijnych, ogromna korupcja oraz słaba polityka gospodarcza to jedne z przyczyn, które przesądziły o przegranej premiera Viktora Orbana, który rządził krajem 16 lat – pisała Agata Szczęśniak.

Rynki zareagowały optymizmem na zwycięstwo opozycyjnej Tiszy ze względu na to, że oczekują nie tylko napływu funduszy unijnych na Węgry, ale też lepszej współpracy na forum UE i polityki bardziej zgodnej z UE i NATO.

Tamás Móró, strateg inwestycyjny w Concorde Securities Ltd. w komentarzu dla portalu mówi, że dalsze wzmocnienie rynku mogłoby być możliwe dzięki zobowiązaniu nowego rządu do wejścia do strefy euro, bo m.in. obniżyłoby to koszty finansowania węgierskiego długu rządowego. W poniedziałek 13 kwietnia na międzynarodowej konferencji prasowej Péter Magyar jasno powiedział, że jego rząd wyznaczy datę wprowadzenia euro.

Odpowiadając na pytanie Bloomberga, Magyar powiedział, że ustalenie daty przystąpienia do strefy euro przyniosłoby gospodarce węgierskiej stabilizację. Wymaga to jednak najpierw przeglądu rzeczywistej sytuacji budżetowej i długu państwowego.

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło?

Według ukraińskich Sił Powietrznych w nocy z 13 na 14 kwietnia wojska rosyjskie wystrzeliły w kierunku Ukrainy cztery kierowane pociski oraz 129 bojowych bezzałogowych statków powietrznych. Udało się zestrzelić/zneutralizować rakietę oraz 114 dronów na północy, południu i wschodzie kraju.

Odnotowano uderzenia 12 dronów bojowych w ośmiu lokalizacjach, a także upadki zestrzelonych (odłamki) w 5 lokalizacjach. Informacje o pozostałych trzech pociskach są obecnie weryfikowane.

W wyniku ataków odnotowano kilka trafień na terenie portu w Izmaile w obwodzie odeskim. Tam został uszkodzony statek cywilny pływający pod banderą Panamy, nabrzeże oraz barka. Zostało uszkodzone również wyposażenie portowe. Zniszczono budynek warsztatu samochodowego. Tam wybuchł pożar, spłonęły dwa autobusy pasażerskie i siedem samochodów osobowych. Ratownicy już ugasili pożar. W wyniku ataku uszkodzeniu uległy również dachy sześciu prywatnych domów mieszkalnych oraz karetka pogotowia. Nie odnotowano ofiar.

„Pomimo kolejnego ataku obiekt infrastruktury krytycznej nadal działa bez zakłóceń. Na miejscu trwają już prace naprawcze” – poinformował rano Ołeksij Kułeba, ministr odbudowy Ukrainy.

Rosjanie zaatakowali też obwód dniepropetrowski. Została uszkodzona infrastruktura, płonęły domy prywatne. Do lekarzy zgłosił się 40-letni mężczyzna, który doznał urazu w wyniku uderzenia w okolice głowy poprzedniego dnia.

Aktualizacja, 18:33

Według ostatnich informacji wskutek ponownego ataku Rosjan na Dnipro zginęło pięć osób, 27 zostało rannych. 22 osoby pozostają w szpitalach, 12 z nich jest w stanie krytycznym. W wyniku ataku zostal uszkodzony obiekt infrastruktury cywilnej, zginęli cywile, którzy w trakcie ataku poruszali się po drodze.

W mieście 15 kwietnia ogłoszono dniem żałoby.

Ataki w innych regionach

Rankiem 14 kwietnia rosyjscy okupanci zaatakowali dronem szpital oraz samochód cywilny w dzielnicy centralnej w Chersoniu. Rannych zostało czterech pracowników placówki medycznej oraz 62-letni mężczyzna. W obwodzie chersońskim w ciągu doby zginęły 2 osoby, a kolejne 14 zostało rannych.

W obwodzie sumskim w ciągu ostatniej doby rosyjskie wojska przeprowadziły ponad 80 ostrzałów, które dotknęły 26 miejscowości. W wyniku uderzenia drona samochód w jednej z gmin zginął 39-letni mężczyzna. W innej – jedna osoba została ranna.

W ciągu doby okupanci przeprowadzili 875 uderzeń na 45 miejscowości w obwodzie zaporoskim. Poszkodowana została 86-letnia kobieta i 17-letnia dziewczyna.

W nocy było słychać wybuchy również nad okupowanymi terytoriami Ukrainy. Rosyjski marionetkowy przywódca w obwodzie zaporoskim, Jewgienij Bałycki, oświadczył, że systemy obrony przeciwlotniczej działały na obrzeżach okupowanego Melitopola. Bałycki poinformował o uderzeniu w obiekt infrastruktury energetycznej w południowej części obwodu zaporoskiego.

W sieci krążyły informacje o wybuchach na okupowanym Krymie, w szczególności w rejonie elektrowni cieplnej „Tawrijska” w rejonie symferopolskim oraz w rejonie lotniska „Gwardijskie”.

Ministerstwo Obrony Federacji Rosyjskiej poinformowało o zestrzeleniu w ciągu nocy 97 dronów nad terytoriami obwodów biełgorodzkiego, briańskiego, woroneżskiego, kurskiego, lipeckiego, rostowskiego i tułskiego, a także nad okupowanym Krymem i akwatorem Morza Azowskiego. Gubernator obwodu lipeckiego w Rosji poinformował o śmierci jednej kobiety w wyniku ataku drona, a pięć innych osób odniosło obrażenia.

Jaki jest kontekst?

Ukraina coraz bardziej stara się odpowiadać na rosyjskie ataki i przenosić wojnę na terytorium wroga, zmniejszać militarny oraz gospodarczy potencjał Rosjan, zakłócać logistykę dostaw broni, pracę obrony przeciwlotniczej.

13 kwietnia prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski w przemówieniu z okazji Dnia Pracownika Ukraińskiego Kompleksu Obronno-Przemysłowego oświadczył, że Ukraina po raz pierwszy w swojej historii dysponuje wystarczającym uzbrojeniem, by bronić się przed rosyjskimi atakami.

„Rosja nie po raz pierwszy przyszła, by zniszczyć nas, ukraińską państwowość i wolność, ale obecnie Ukraińcy znajdują się w silniejszej pozycji niż kiedykolwiek wcześniej: zarówno w 2014 roku, jak i w XX wieku, a nawet wcześniej.

To bez wątpienia historyczne osiągnięcie naszego państwa. Ukraina zdołała przetrwać pełnoskalową wojnę i bronić się godnie, bronić się nowocześnie oraz mieć możliwość przeniesienia wojny na terytorium wroga – do Rosji” – mówił Zełenski. Podkreślił, że ukraińskie drony znacząco zmieniły podejście do prowadzenia wojny.

Zełenski zaznaczył, że Ukraina produkuje naziemne systemy zrobotyzowane, które odgrywają coraz większą rolę na froncie, systemy walki radioelektronicznej oraz pracuje nad własną obroną przeciwlotniczą, zdolną do przeciwdziałania pociskom balistycznym.

Ukraiński prezydent podkreślił, że Ukraina osiągnęła wysoki poziom w produkcji i stosowaniu rakiet, a także wytwarza oprogramowanie obronne, pojazdy opancerzone i broń artyleryjską. Dzięki doświadczeniu ukraińskich żołnierzy oraz przedsiębiorstw sektora obronnego Ukraina zyskuje światowy szacunek.

Z okazji Dnia Zbrojara (rzemieślnik produkujący broń) Zełenski zaprezentował ponad 50 rodzajów ukraińskiej broni, która powstała w warunkach wojennych i już dowiodła swojej skuteczności. Wśród nich znajduje się aż siedem rodzajów ukraińskich rakiet – m.in. Flamingo, Ruta, Neptun.

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło?

Wiceprezydent J.D. Vance udzielił wywiadu telewizji Fox News, w którym przyznał, że jest mu przykro z powodu porażki partii Fidesz w wyborach parlamentarnych na Węgrzech, ale zapewnił, że Stany Zjednoczone będą współpracować z nowym rządem tego kraju, podkreślając wagę partnerstwa między oboma krajami.

Vance był pytany m.in. o to, czy warto było jechać do Budapesztu i wspierać Orbána przed wyborami, biorąc pod uwagę jego porażkę oraz fakt, że jest on jednym z nielicznych w Europie, którzy popierają przywódcę Rosji Władimira Putina. W odpowiedzi wiceprezydent USA stwierdził, że uważa węgierskiego premiera za „dobrego człowieka”, którego polityczne dziedzictwo w kraju ma charakter „transformacyjny”.

„Oczywiście zdawaliśmy sobie sprawę, że istnieje bardzo duże prawdopodobieństwo, iż Viktor przegra te wybory. Zrobiliśmy to jednak, ponieważ jest on jednym z nielicznych europejskich przywódców, którzy, jak zauważyliśmy, są gotowi przeciwstawić się brukselskiej biurokracji, która była bardzo, bardzo szkodliwa dla Stanów Zjednoczonych. Tak więc, na przykład, gdy widzicie, jak europejski urzędnik atakuje amerykańską firmę, czasami jedynym głosem »przeciw«, jedynym głosem w obronie tych amerykańskich interesów był Viktor Orbán” – oświadczył Vance.

Dodał, że podróż do Budapesztu i wsparcie Orbána była „słuszną decyzją”. „Pojechaliśmy, bo to było słuszne – wesprzeć człowieka, który wspierał nas od bardzo dawna. Nie dotyczyło to więc Rosji i, w gruncie rzeczy, nie dotyczyło Europy. Dotyczyło to Stanów Zjednoczonych i faktu, że był on dobrym partnerem zarówno dla mnie, jak i dla samego prezydenta, a także dla Stanów Zjednoczonych” – powiedział amerykański wiceprezydent.

Jaki jest kontekst?

7 kwietnia wiceprezydent USA J.D. Vance odwiedził Budapeszt, aby wesprzeć kampanię wyborczą węgierskiego premiera Viktora Orbána. „Porównywalne wsparcie będący czarną owcą Europy węgierski premier otrzymywał dotąd jedynie od dyktatora Rosji Władimira Putina” – pisał w OKO.press Witold Głowacki. „Vance publicznie wychwalał szefa węgierskiego rządu za destrukcyjną rolę, jaką odgrywa on od lat w Unii Europejskiej, oskarżał Ukrainę o ingerowanie w węgierskie wybory, a także domagał się od Europy, by wzorem Węgier powróciła do kupowania gazu i ropy od objętej sankcjami Rosji. Co więcej – Vance oskarżył Europę, że to ona doprowadziła do wybuchu wojny w Ukrainie, próbując dążyć do niezależności energetycznej i odchodząc od gospodarki opartej na energetycznych surowcach kopalnych”.

Natomiast w wyborach nie wygrał faworyt amerykańskiej administracji. W nocy z niedzieli na poniedziałek, 13 kwietnia, Orbán publicznie przyznał się do porażki w wyborach i pogratulował partii Tisza” jako nowej partii rządzącej na Węgrzech.

Przeczytaj także:

Dziennikarki OKO.press relacjonowały wybory w Węgrzech na bieżąco z Budapesztu:

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło?

Stany Zjednoczone rozpoczęły w poniedziałek morską blokadę Iranu po fiasku rozmów pokojowych w Islamabadzie, co stanowi kolejny etap eskalacji trwającej od sześciu tygodni wojny w regionie Zatoki Perskiej.

W niedzielę prezydent USA Donald Trump zapowiadał, że blokada ma objąć cały ruch morski w rejonie cieśniny Ormuz. W późniejszych komunikatach amerykańska armia precyzowała, że chodzi o statki zmierzające do oraz z irańskich portów.

Jeszcze w weekend Donald Trump zapowiadał, że w blokadzie uczestniczyć będą także inne kraje. Jednak kluczowi sojusznicy USA w NATO odmówili udziału w operacji. Jak podaje Reuters, Wielka Brytania i Francja nie chcą zostać wciągnięte w konflikt, proponując zamiast tego międzynarodową misję o charakterze defensywnym, która miałaby zabezpieczać żeglugę po zakończeniu walk.

„Uwaga: Jeśli którykolwiek z tych statków zbliży się do naszej BLOKADY, zostanie natychmiast WYELIMINOWANY, przy zastosowaniu tego samego systemu eliminacji, którego używamy przeciwko handlarzom narkotyków na łodziach na morzu. Jest to szybkie i brutalne” – napisał w poniedziałek prezydent USA na portalu TruthSocial [pisownia oryginalna].

Reuters cytuje irańskie media, które przekazują oświadczenia Ministerstwa Obrony Iranu ostrzegające, że „jakakolwiek interwencja militarna mocarstw zagranicznych w bezpieczeństwo Cieśniny Ormuz doprowadzi do eskalacji, a w konsekwencji do „dalszej klęski Stanów Zjednoczonych i całego świata”. Rzecznik ministerstwa powiedział, że Iran „bez wahania odpowie” każdemu agresorowi – w cieśninie lub gdzie indziej.

Jaki jest kontekst?

W trwającej od lutego wojnie Izraela i USA z Iranem kluczowym elementem są działania nad cieśniną Ormuz, przez którą przepływa około 20 proc. światowych dostaw ropy i gazu. Iran od początku konfliktu stara się wykorzystać swoje położenie geograficzne jako narzędzie nacisku. Władze kraju od tygodni skutecznie blokują cieśninę i zapowiadają, że przepuszczane przez nią będą tylko irańskie statki oraz statki, które uiszczą stosowne opłaty. Wcześniej żegluga przez cieśninę była darmowa.

Jak wskazują media, ponowne otwarcie cieśniny było jednym z głównych punktów spornych weekendowych negocjacji między USA a Iranem. Teheran zasugerował, że chciałby zachować kontrolę nad szlakiem wodnym po zakończeniu wojny i przedstawił plan pobierania opłaty w wysokości do 2 milionów dolarów za każdy statek przepływający przez ten szlak. Trump i inni światowi przywódcy odrzucili taki plan, uznając go za atak na „wolność żeglugi”.

Przeczytaj teksty OKO.press na podobny temat:

Przeczytaj także: