Co się wydarzyło?

Część sędziów Trybunału Konstytucyjnego wydała oświadczenie, w którym domaga się dopuszczenia do orzekania. Spór wokół sądu zaostrzył się po powołaniu przez Sejm Macieja Berka, wcześniej blisko związanego z administracją państwową. Bezpośrednio przed ślubowaniem przed Sejmem pełnił funkcję ministra nadzoru nad wdrażaniem polityki rządu Polski. Prezes TK Bogdan Święczkowski stwierdził, że Berek „nie nawiązał stosunku służbowego” i nie może być dopuszczony do orzekania. Zdaniem Święczkowskiego powinien odbyć ślubowanie „wobec prezydenta”, a więc to prezydent, a nie Sejm, powinien je przyjąć. Podobna sytuacja dotyczy czwórki innych sędziów. To Krystian Markiewicz, Anna Korwin-Piotrowska, Marcin Dziurda i Maciej Taborowski. Jak twierdzą w oświadczenia, ślubowali „wobec” prezydenta, ale fizyczna obecność głowy państwa nie jest do tego potrzebna. Wspierają ich również sędziowie, którzy przyjęli ślubowanie przed prezydentem. To Magdalena Bentkowska, Dariusz Szostek i Sławomir Patyra.

W wydanym w piątek oświadczeniu sędziowie podkreślają, że powinni zostać dopuszczeni do orzekania, a ślubowanie w obecności prezydenta ma jedynie ceremonialną funkcję.

Oto pełna treść oświadczenia:

1. Konstytucja nie przewiduje żadnych kompetencji Prezydenta w zakresie wyboru sędziów TK. Zgodnie z art. 194 ust. 1 Konstytucji RP Trybunał Konstytucyjny („TK”) składa się z 15 sędziów, wybieranych indywidualnie przez Sejm. To pełna regulacja konstytucyjna. Wynika z niej, że jedynym organem uczestniczącym w wyborze sędziego TK jest Sejm. Konstytucja ani inne przepisy prawa nie przyznają Prezydentowi żadnych kompetencji w zakresie wyboru sędziów TK.

2. To sędzia TK składa ślubowanie, a nie Prezydent je przyjmuje. Sama Konstytucja nie przewiduje składania ślubowania przez sędziów TK. Z uregulowań niższej, ustawowej rangi – które należy wykładać w zgodzie z Konstytucją – wynika, że stosunek służbowy (wybranego już) sędziego TK nawiązuje się po złożeniu ślubowania. W myśl art. 4 ust. 1 ustawy o statusie sędziów TK sędzia składa ślubowanie wobec Prezydenta. Z przepisów nie wynika w żaden sposób, by Prezydent 'przyjmował' ślubowanie sędziego TK. Oczywistym nieporozumieniem jest twierdzenie, jakoby Prezydent 'zaprzysięgał' sędziów TK. To sędzia TK 'składa ślubowanie' – w uroczysty, ceremonialny sposób deklarując gotowość objęcia urzędu. Ślubowanie ma być skierowane wobec Prezydenta, któremu jednak przepisy nie przyznają żadnej aktywnej roli. Nie może on odmówić przyjęcia ślubowania. Jest zatem poza sporem, że Prezydentowi nie przysługuje kompetencja do ponownego 'wybierania', których sędziów TK 'dopuści' do orzekania. Byłoby to sprzeczne z art. 194 ust. 1 Konstytucji.

3. Ślubowanie w Pałacu Prezydenckim jedynie zwyczajowo. Podstawowy, konstytucyjny obowiązek wybranego przez Sejm sędziego TK stanowi przystąpienie do orzekania. Jest to niezbędne dla zapewnienia obywatelom ochrony ich konstytucyjnych praw i wolności. Ustawowym warunkiem podjęcia obowiązków sędziowskich jest złożenie ślubowania wobec Prezydenta, czyli skierowanego do instytucji głowy państwa. Zwyczajowo następowało to w Pałacu Prezydenckim. Ci spośród wybranych w 2026 r. sędziów TK, którzy zostali zaproszeni do Pałacu Prezydenckiego, stawili się i złożyli w nim ślubowanie.

4. Arbitralna próba selekcji wybranych sędziów TK. Jednakże większości wybranych w 2026 r. sędziów TK Prezydent do Pałacu Prezydenckiego nie zaprosił, chociaż wielokrotnie apelowali o to i deklarowali pisemnie, że stawią się w wyznaczonym przez Prezydenta terminie. Pisma te pozostały bez jakiejkolwiek odpowiedzi. Nie wyjaśniono, dlaczego tylko troje spośród ośmiorga sędziów zostało zaproszonych do Pałacu Prezydenckiego, chociaż pozostali zostali wybrani dokładnie w taki sam sposób. Ta niemająca podstaw prawnych próba selekcji sędziów była całkowicie arbitralna. Do tych niezaproszonych do Pałacu Prezydenckiego nie zwrócono się o żadne informacje ani wyjaśnienia.

5. Ślubowanie zostało złożone wobec prezydenta. W tej sytuacji wybrani zgodnie z art. 194 ust. 1 Konstytucji sędziowie mieli obowiązek bez zbędnej zwłoki złożyć ślubowanie, żeby zgodnie z art. 5 ustawy o statusie sędziów TK rozpocząć wykonywanie obowiązków. Ślubowanie wszystkich sędziów – także tych, którzy dokonali tego w Sejmie – zostało złożone tylko i wyłącznie wobec Prezydenta, a nie wobec Marszałka Sejmu. Marszałek Sejmu, podobnie jak kilkadziesiąt innych osób, został zaproszony na ślubowanie po to, żeby nadać mu uroczysty charakter.

6. Ustawowe warunki ślubowania zostały zachowane. Podczas uroczystości w Sejmie wypełnione zostały wszystkie ustawowe elementy ślubowania, a jego złożenie wobec Prezydenta udokumentowane zostało w urzędowej formie aktu notarialnego, który został przekazany Prezydentowi. Mimo braku fizycznej obecności prezydenta ślubowanie było ono zatem skuteczne w rozumieniu obowiązujących przepisów, co jest równoznaczne z nawiązaniem stosunku służbowego sędziów TK.

7. Sędziowie powinni niezwłocznie zacząć orzekać. Wskutek złożenia ślubowania wobec Prezydenta wszyscy wybrani przez Sejm zgodnie z art. 194 ust. 1 Konstytucji sędziowie TK powinni być niezwłocznie dopuszczeni do orzekania i podjąć pracę. Tę możliwość od ponad siedmiu miesięcy blokuje swoim postępowaniem Sędzia Bogdan Święczkowski. W obecnej postaci TK utracił zdolność do wykonywania swoich konstytucyjnych obowiązków – ochrony praw Obywatelek i Obywateli Rzeczpospolitej Polskiej.

8. Obowiązki sędziego TK. Zgodnie z rotą ślubowania, sędzia TK stoi na straży Konstytucji. Konstytucja określiła zadania Trybunału Konstytucyjnego, które obecnie nie są wykonywane. Jako sędziowie Trybunału Konstytucyjnego podejmiemy wszystkie przewidziane prawem działania, aby przywrócić i zapewnić zgodne z prawem funkcjonowanie tego ważnego konstytucyjnego organu.

Przeczytaj także: