Co się wydarzyło?

Zakładając, że nic nie zmieni się w polityce klimatycznej państw, średnia temperatura Ziemi wzrośnie do 2100 roku o 2,7°C względem epoki przedprzemysłowej – wynika z raportu Climate Action Tracker (CAT), opublikowanego 12 listopada podczas szczytu klimatycznego COP31 w tureckiej Antalyi.

Rok temu ta sama prognoza zakładała wzrost o 2,6°C. Niewielka – choć w skali globu znacząca – zmiana wynika z aktualizacji danych historycznych i sposobu szacowania skutków polityki klimatycznej państw.

Gorsza wiadomość jest jednak taka, że od pięciu lat światowe działania na rzecz ochrony klimatu praktycznie stoją w miejscu.

Badacze rozpatrzyli kilka scenariuszy. Jeśli państwa utrzymają obecną politykę klimatyczną, świat ociepli się o 2,7°C do 2100 roku. Gdyby w pełni zrealizowały zadeklarowane cele redukcji emisji na lata 2030 i 2035, ocieplenie wyniosłoby 2,6°C – co oznacza, że cele są dalece niewystarczające.

Realizacja dodatkowych zobowiązań długoterminowych ograniczyłaby wzrost temperatury do 2,1°C. Nawet w najbardziej optymistycznym wariancie, zakładającym spełnienie wszystkich zapowiedzi, w tym osiągnięcie neutralności emisyjnej, temperatura wzrosłaby o 1,9°C. Każdy z tych scenariuszy niesie ze sobą czasy trudniejsze niż przy obecnym ociepleniu o ok. 1,5°C.

CAT ostrzega przed tzw. „pułapką przekroczenia” (overshoot trap). Chodzi o ryzyko, że po przekroczeniu progu ocieplenia o 1,5°C sprowadzenie średniej temperatury Ziemi z powrotem poniżej tego poziomu stanie się niemożliwe.

Według badaczy przy obecnym tempie działań długoterminowy próg 1,5°C zostanie przekroczony około 2030 roku. Powrót do poziomu poniżej 1,5°C przed końcem stulecia nadal byłby możliwy, ale wymagałby redukcji światowych emisji gazów cieplarnianych o średnio 4 proc. rocznie do 2030 roku, 7 proc. rocznie w pierwszej połowie lat 30. i 9 proc. rocznie od 2035 do 2050 roku.

Aktualnie scenariusz ten zakrawa na political fiction. Część państw hamuje transformację energetyczną. CAT wskazuje przede wszystkim USA, Kanadę i Nową Zelandię, które wycofują się z wcześniej przyjętych rozwiązań klimatycznych. Naukowcy krytykują też Unię Europejską i Niemcy za osłabianie części regulacji, a Australię za dalsze zatwierdzanie projektów wydobycia węgla i gazu. Z kolei Chiny i Indie, mimo rekordowego rozwoju odnawialnych źródeł energii, wyznaczają sobie niewystarczające cele redukcji emisji.

Jaki jest kontekst?

Jak co roku alarmujące dane naukowe stanowią tło dla kolejnej konferencji klimatycznej ONZ-owskiej ramowej Konwencji w sprawie zmian klimatu (UNFCCC).

Podobne ostrzeżenie przedstawił 21 października Program Narodów Zjednoczonych ds. Środowiska (UNEP). W raporcie Emissions Gap Report 2026 oszacował, że obecna polityka prowadzi do ocieplenia o około 2,8°C, a pełna realizacja krajowych zobowiązań – do około 2,6°C do końca stulecia.

UNEP szacuje, że powrót do poziomu poniżej 1,5°C do końca wieku wymagałby spadku światowych emisji gazów cieplarnianych względem 2025 roku o 18 proc. do 2030 roku, 45 proc. do 2035 roku i 69 proc. do 2040 roku. Konieczne byłoby również usunięcie z atmosfery i trwałe zmagazynowanie około 320 mld ton CO₂.

Na razie emisje ogółem rosną, choć według najnowszego Global Carbon Budget w 2026 roku emisje CO₂ z paliw kopalnych i produkcji cementu mogą spaść o 0,4 proc., do 38,2 mld ton – na skutek m.in. wzrostu cen ropy i gazu po wojnie z Iranem oraz rozwoju OZE i elektromobilności.

Niemniej po uwzględnieniu emisji ze zmian użytkowania gruntów, przede wszystkim wylesiania, światowe emisje CO₂ prawdopodobnie wzrosną o prawie 1,2 proc. do 43,3 mld ton.

Naukowcy szacują, że aby ograniczyć globalne ocieplenie do 1,5°C, ludzkość może wyemitować do atmosfery jeszcze około 150 mld ton CO₂. Przy obecnym tempie emisji wyczerpiemy ten limit w ciągu niespełna czterech lat, co oznacza niemal pewne przekroczenie progu 1,5°C.

COP31 potrwa do 20 listopada w tureckiej Antalyi (formalnie negocjacjom przewodniczy Australia). Przedmiotem rozmów są m.in. szybsze ograniczanie emisji, finansowanie działań klimatycznych w państwach rozwijających się i pomoc w dostosowaniu do skutków zmiany klimatu.

Państwa mają też wypracować zasady sprawiedliwej transformacji, w tym wsparcia dla pracowników sektorów związanych z paliwami kopalnymi, oraz rozpocząć kolejny globalny przegląd realizacji porozumienia paryskiego.

W porozumieniu paryskim z 2015 roku państwa zobowiązały się utrzymać ocieplenie „znacznie poniżej 2°C i dążyć do ograniczenia go do 1,5°C”. Średnia temperatura w latach 2023–2025 już przekroczyła 1,5°C – okres ten prawdopodobnie zostanie rozszerzony o rok 2026.

Czytaj dalej:

Przeczytaj także: