Krótko i na temat: najnowsze wiadomości z Polski i ze świata

Co się stało?

Za powołaniem Sylwii Gregorczyk-Abram na stanowisko Rzecznika Praw Obywatelskich było 59 senatorów, przeciwko – 25. Nikt nie wstrzymał się od głosu. W piątek Sejm wybrał Gregorczyk Abram głosami koalicji rządzącej. Kontrkandydatem był zgłoszony przez PiS Adam Borowski — działacz antykomunistyczny a obecnie — szef klubu Gazety Polskiej w Warszawie.

Przeczytaj także:

Sylwia Gregorczyk-Abram jest adwokatką zaangażowana w czasach PiS w obronę praworządności. Działała w Wolnych Sądach, prowadziła sprawy przed ETPCz. Stawała przed Wielka Izbą Trybunału Sprawiedliwości UE, co dla prawnika jest dowodem najwyższych kompetencji.

Była przewodniczącą Komisji do spraw wyjaśnienia mechanizmów represji wobec organizacji społeczeństwa obywatelskiego oraz działaczy społecznych w latach 2015–2023. Komisja zakończyła prace 30 czerwca 2026. Opublikowała raporty cząstkowe — jej raport końcowy czeka na publikację. Decyzję musi podjąć premier.

„Urząd RPO powinien być miejscem dialogu. Konstytucja RP jest jak karta praw człowieka i z niej wynika rola Rzecznika” — powiedziała w Senacie Gregorczyk-Abram. Zapewniła, że jako rzeczniczka będzie stawała w obronie wszystkich obywateli, niezależnie od ich przekonań czy barw politycznych.

- Od ponad 20 lat zajmuję się ochroną praw człowieka. Nie poznałam jej na konferencjach ani z podręczników. Poznawałam ją na salach sądowych i podczas codziennych spotkań z osobami, których państwo zawiodło — wskazała Gregorczyk-Abram.

Tak jak jej poprzednicy zauważyła, że Biuro RPO powinno mieć więcej biur lokalnych. Obecnie stałe pełnomocnictwa są tylko w Gdańsku, Wrocławiu i Katowicach. Nie ma żadnego we wschodniej Polsce. Możliwość kontaktu z przedstawicielami BRPO dają jednak organizowane od czasu do czasu dyżury w różnych miejscowościach. Na przeszkodzie rozbudowy sieci kontaktów z RPO stoi budżet Rzecznika.

W czasie wysłuchania obywatelskiego nowa rzeczniczka zapowiedziała powrót do idei spotkań regionalnych organizowanych przez RPO Adama Bodnara, poprzednika Marcina Wiącka. Polegały one na regularnych wyjazdach rzecznika i jego ekipy do mniejszych miejscowości i spotykania się tam z obywatelami i przedstawicielami organizacji pozarządowych. Z takiego wyjazdu rzecznik przywoził zawsze całe pudła dokumentów z problemami od obywateli.

Przeczytaj także:

Jaki jest kontekst

Do RPO może się zgłosić każdy, kto uważa, że instytucje państwa naruszyły jego prawa. W ten sposób dzięki RPO można sprawdzić, jak przyjęte prawo działa w praktyce — czy jest dobrze stosowane, rozumiane i czy nie zawiera błędów.

Co roku ze skarg i wniosków kierowanych do RPO aż 25-30 tys. zamienia się w sprawy do rozwiązania. W 2025 r. takich nowych spraw było 25 tys. Rozpatruje je ok. 250 prawników Biura, którzy specjalizują się w różnych dziedzinach prawa.

RPO ma prawo do:

• interwencji w indywidualnych sprawach,
• formułowania postulatów zmiany prawa (choć nie ma inicjatywy ustawodawczej)
• przystępowania do spraw sądowych — w tym do składania kasacji i skarg nadzwyczajnych do Sądu Najwyższego, skarg do sądów administracyjnych i skarg kasacyjnych do NSA. Może przystępowac do spraw przed sądami europejskimi.
• Może też pytać TK o ocenę konstytucyjności ustaw (póki TK funkcjonował, była to silna prerogatywa Rzecznika, bo tą drogą mógł doprowadzić do usunięcia krzywdzących ludzi przepisów.
• RPO odpowiada też za prawa osób pozbawionych wolności w aresztach, więzienia, szpitalach psychiatrycznych, domach pomocy społecznej czy ośrodkach detencji ludzi młodych, a także środkach dla cudzoziemców (na podstawie Konwencji o zakazie tortur, okrutnego i nieludzkiego traktowania — w ramach Krajowego Mechanizmu Prewencji Tortur),
• za realizację Konwencji o prawach osób z niepełnosprawnościami
• oraz przepisów o równym traktowaniu i zakazie dyskryminacji.
• Zajmuje się też ochroną sygnalistów.