Krótko i na temat: najnowsze wiadomości z Polski i ze świata

Co się wydarzyło

W niedzielę 27 września 2026 w Szwajcarii odbędzie się referendum, w którym obywatelki i obywatele mają zdecydować, czy rozszerzą neutralność kraju.

Pytanie referendalne dotyczy tego, czy do konstytucji należy wprowadzić bardziej rygorystyczną definicję wielowiekowej neutralności kraju. Zabraniałaby ona Szwajcarii nakładania sankcji gospodarczych lub przystępowania do sojuszów wojskowych, a własne siły zbrojne mogłyby być używane wyłącznie do obrony terytorium Szwajcarii.

Rząd Szwajcarii sprzeciwia się tej propozycji, podobnie jak wszystkie główne partie polityczne, z wyjątkiem SVP.

Również prawie dwie trzecie Szwajcarów jest przeciwko rozszerzeniu neutralności – według ostatnich sondaży.

Jaki jest kontekst

Od 1848 roku neutralność Szwajcarii potwierdza zapis w konstytucji. Dzięki temu państwo uniknęło udziału w obu wojnach światowych.

Jednak odkąd Rosja rozpoczęła pełnoskalową inwazję na Ukrainę (2022), Szwajcaria stanęła przed pytaniem, co znaczy neutralność we współczesnych czasach. Kraj, choć nie jest członkiem Unii Europejskiej, przyłączył się do unijnych sankcji, zamrażając miliardy dolarów w rosyjskich aktywach.

Referendum zainicjowała Pro Schweiz, narodowo-konserwatywna grupa ściśle powiązaną z prawicową Szwajcarską Partią Ludową (SVP). Siłą napędową kampanii był miliarder i były minister sprawiedliwości (2004-2007) Christoph Blocher.

Jak pisze „The Economist”, 85-letni Blocher „stara się być przyjazną twarzą szwajcarskiego nacjonalizmu”, jest świetnym wiecowym politykiem, umiejętnie tworzącym popularne treści w platformach społecznościowych. Steve Bannon, były doradca prezydenta USA, nazwał go „Trump przed Trumpem”. Blocher od lat prowadzi antyimigranckie kampanie. Należący do kilkorga najbogatszych ludzi w Szwajcarii Blocher sprzeciwia się zacieśnieniu współpracy jego ojczyzny z Unią Europejską. Od 1998 organizuje najróżniejsze kampanie, które mają uniemożliwić Szwajcarii współpracę z organizacjami międzynarodowymi. Już 17 lat temu założył grupę Kampania na rzecz Niepodległej i Neutralnej Szwajcarii.

W 1986 roku przeprowadził kampanię referendalną pod hasłem: Nie dla członkostwa w ONZ, w 1994: Nie dla udziału wojsk szwajcarskich w operacjach pokojowych ONZ, w 2001: Nie dla członkostwa w UE, a w 2002: Przeciwko nadużyciom w przyznawaniu azylu.

Te działania doprowadziły do wzrostu poparcia dla SVP z ok. 11 proc. w latach 90. do 30 proc. w 2007 roku.

Plakaty Blochera – „Nie dla wojny, tak dla szwajcarskiej neutralności” – są wszędzie – relacjonuje amerykańskie radio NPR.

„Trzecia wojna światowa może nie być aż tak odległa i wtedy będzie miało znaczenie, czy zachowamy wiarygodną neutralność, czy nie” – powiedział Blocher agencji Reuters.

„Plebiscyt, otwarcie popierany przez Rosję, wywołał debatę na temat tego, jak neutralne powinno być państwo europejskie, biorąc pod uwagę rosyjską agresję i coraz bardziej niewiarygodną Amerykę. Blocher uważa, że ​​ścisłe przestrzeganie zasad jest jedynym sposobem na ochronę Szwajcarii przed wojną. Jego przeciwnicy argumentują, że Szwajcaria musi przynajmniej być w stanie współpracować z europejskimi sankcjami, które zostałyby zniesione, gdyby zostały przyjęte” – pisze „Economist”.

Rząd Szwajcarii twierdzi, że restrykcyjna neutralność zmniejszyłaby bezpieczeństwo kraju. Z rozmów z mieszkańcami publikowanych przez międzynarodowe media wynika, że Szwajcarzy są świadomi nie tylko zintensyfikowanych ataków Rosji na Ukrainę, ale również zagrożenia dla Europy.