Krótko i na temat: najnowsze wiadomości z Polski i ze świata

Co się wydarzyło?

W piątek, 3 kwietnia, nad jedną z południowych prowincji Iranu amerykański samolot F-15 zestrzeliła irańska obrona przeciwlotnicza. Jest to pierwsza tego typu strata w tej wojnie USA i Izraela przeciw Iranowi.

W rozbitym samolocie nie było ciał załogi, co oznacza, że piloci katapultowali się. Jednostki specjalne amerykańskich sił powietrznych, USAF Pararescue prowadzą akcję poszukiwawczo-ratowniczą. Według źródeł izraelskich, Izrael wstrzymał planowane ataki na Iran, aby nie utrudniać amerykańskiej akcji poszukiwawczo-ratowniczej.

Amerykanie odnaleźli i uratowali pilota. Trwają poszukiwania drugiego członka załogi – strzelca pokładowego. Jak wynika z opublikowanych materiałów wideo, do akcji zaangażowano m.in. śmigłowce i samoloty, przeznaczone do tego typu działań.

Amerykańskiego żołnierza poszukują też Irańczycy. Informowała o tym w piątek państwowa irańska telewizja. Za pomoc w ujęciu wyznaczono nagrodę w wysokości 10 mld tomanów (ok. 76 tys. dolarów).

Wczoraj nad Iranem miała być zestrzelona jeszcze jedna amerykańska maszyna – samolot szturmowy Fairchild A-10 Thunderbolt II, przeznaczony do niszczenia czołgów i pojazdów opancerzonych za pomocą potężnego działka GAU-8 Avenger i szerokiej gamy uzbrojenia, potocznie zwany latającym czołgiem.

Jak podaje CNN, pilotowi udało się wyprowadzić samolot poza terytorium Iranu, po czym katapultował się, a następnie został ewakuowany. Teheran oświadczył, że jego siły obrony powietrznej zestrzeliły samolot w rejonie Cieśniny Ormuz i spadł do Zatoki Perskiej.

Według informacji dziennika „New York Times” pilot A-10 został uratowany przez Marynarkę Wojenną USA. Irańskie siły uderzyły też w dwa śmigłowce Black Hawk, zaangażowane w misję poszukiwawczą. Załoga tych samolotów odniosła niewielkie obrażenia.

Według danych opublikowanych 3 kwietnia przez Departament Obrony USA 365 amerykańskich żołnierzy zostało dotychczas rannych w operacji „Epicka Furia”, zginęło 13 żołnierzy.

W krótkim komentarzu dla NBC News prezydent Donald Trump powiedział, że zestrzelenie amerykańskiego myśliwca nie wpłynie na negocjacje z Iranem.

„Nie, wcale nie. Nie, to wojna. Jesteśmy w stanie wojny” – mówił Trump. Ponadto w rozmowie telefonicznej z brytyjskim dziennikiem „The Independent” Trump stwierdził, że nie może wypowiedzieć się na temat tego, jaka będzie odpowiedź USA, gdyby drugi członek załogi zestrzelonego F-15 został pojmany lub ranny przez Irańczyków.

Jaki jest kontekst?

3 kwietnia prezydent Trump zagroził Iranowi nowymi atakami na infrastrukturę, w szczególności na mosty i elektrownie.

1 kwietnia portal Axios poinformował, że Stany Zjednoczone i Iran prowadzą rozmowy na temat ewentualnego porozumienia, które przewidywałoby zawieszenie broni w zamian za otwarcie Cieśniny Ormuz przez Teheran.

Według mediów na polecenie Trumpa wiceprezydent J.D. Vance dał do zrozumienia pośrednikom w negocjacjach z Iranem, że Trump jest gotowy na zawieszenie broni, jeśli spełnione zostaną określone wymagania USA. Natomiast według źródeł, próby pośredników mające na celu zbliżenie Stanów Zjednoczonych i Iranu do zawieszenia broni znalazły się w impasie.

„W ostatnich dniach dyplomacja za pośrednictwem Pakistanu umarła. Trump dalej jest przekonany, że groźbami może zmusić Iran do ustępstw. Wszystko wskazuje na to, że wojna jeszcze potrwa, a najbliższe dni mogą przynieść silną eskalację” – pisze w OKO.press Jakub Szymczak. Szczegółową analizę sytuacji na Bliskim Wschodzie można przeczytać tutaj:

Przeczytaj także:

Oprócz tego w obliczu wojny z Iranem Biały Dom zwrócił się do Kongresu o 1,5 biliona dolarów na obronność na rok budżetowy 2027 – co stanowi najwyższy poziom w najnowszej historii USA.

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło?

W sobotę, 4 kwietnia rano Siły Powietrzne Ukrainy poinformowały, że w nocy rosyjska armia wystrzeliła na Ukrainę 286 bezzałogowych statków powietrznych, z czego około 200 to były Shahedy. Ukraińscy obrońcy zestrzelili większość dronów. Odnotowano uderzenia 11 bojowych dronów w 10 lokalizacjach, a także upadki zestrzelonych statków (odłamki) w 6 lokalizacjach. Według Sił powietrznych atak trwa, a w ukraińskiej przestrzeni powietrznej znajduje się około 20 wrogich bezzałogowych statków powietrznych.

Rosjanie przeprowadzili serię ataków na miasto Sumy, uderzając w dzielnicę mieszkalną. Podczas ataków rosyjskie drony bojowe trafiły między innymi w 16-piętrowy budynek mieszkalny. Wybuchł pożar. Mieszkańców wieżowca szybko ewakuowano. Ratownicy ugasili pożar.

Sumska policja poinformowała o 11 rannych, wśród których jest 15-letnie dziecko. W obwodzie sumskim odnotowano trafienia w zabudowę mieszkaniową i inne obiekty infrastruktury cywilnej. Uszkodzono budynki wielorodzinne oraz samochody.

W sumie w ciągu doby w obwodzie sumskim w wyniku rosyjskich ostrzałów zginęły trzy osoby, a 22 zostały ranne, w tym dzieci.

Były też ataki w innych obwodach Ukrainy.

Witalij Kłyczko, mer Kijowa poinformował, że według wstępnych informacji, w jednej z dzielnic ukraińskiej stolicy w wyniku upadku fragmentów drona na dach czteropiętrowego budynku biurowego wybuchł pożar na najwyższym piętrze budynku.

„Ukrzaliznyca”, ukraińska kolej państwowa ogłosiła zatrzymania pociągów ze względów bezpieczeństwa i przeprowadza ewakuację pasażerów z pociągów podmiejskich w związku z wykryciem obiektów powietrznych na trasie pociągów w Kijowie i obwodzie kijowskim. Rosyjskie drony coraz częściej celowo atakują pociągi. Podczas zagrożenia pociągi się zatrzymują, a pasażerowie powinni wyjść na zewnątrz. W mediach społecznościowych można zobaczyć relacje z takich ewakuacji – ludzie stoją z kołdrami lub kocami obok pociągów, dzielą się też poradami i apelują o to, aby stosować się do poleceń pracowników kolei i nie lekceważyć procedur – po trafieniu drona wagon płonie bardzo szybko.

W obwodzie dniepropetrowskim w wyniku rosyjskich ostrzałów rannych zostało troje osób, w tym 5-miesięczne niemowlę i 6-letni chłopiec. Ołeksandr Hanża, szef dniepropietrowskiej administracji wojskowej poinformował, że Rosjanie ponad 20 razy zaatakowali dwa rejony obwodu przy użyciu dronów, artylerii i bomb lotniczych. Ukszkodzono budynki prywatne, budynek gospodarczy, inne infrastruktura cywilna, w tym budynek administracyjny, wóz strażacki. W miejscach trafienia były pożary.

Wczoraj, 3 kwietnia w obwodzie dniepropetrowskim w wyniku rosyjskich ataków zginęła jedna osoba, a 12 zostało rannych.

Jak informuje Doniecka prokuratura obwodowa, w piątek wieczorem w Kramatorsku w obwodzie donieckim rosyjscy żołnierze zrzucili 4 bomby lotnicze. Zginęły 4 osoby, w tym 16-letni chłopak – zmarł w szpitalu w wyniku ciężkich obrażeń. Dwie kolejne osoby zostały ranne. Według ostatnich informacji w Kramatorsku zginęło sześć osób, 10 odniosły obrażenia.

W ciągu ostatniej doby w wyniku rosyjskiej agresji zginęła też jedna osoba w obwodzie chersońskim, 25 zostało rannych. Jak informuje chersońska administracja wojskowa, rosyjscy żołnierze ostrzeliwali infrastrukturę krytyczną i cywilną oraz dzielnice mieszkalne w miejscowościach regionu, uszkadzając m.in. budynki wielorodzinne i domy prywatne. Rosjanie również uszkodzili budynek administracyjny, kościół, gazociąg, autobus liniowy oraz prywatne samochody.

Aktualizacja, 12:15

Rani 4 kwietnia około 10 godz. wojsko Federacji Rosyjskiej wystrzeliło drona bojowego w kierunku targowiska w Nikopolu w odwodzie dniepropetrowskim. Według wstępnych informacji Biura Prokuratora Generalnego Ukrainy pięć osób zginęło, a 19 zostało rannych, wśród nich jest 14-letnia dziewczynka. Dziewczynka przebywa obecnie w szpitalu. Lekarze oceniają jej stan jako ciężki. W wyniku uderzenia uszkodzono również pawilony handlowe i sklep, a na miejscu wybuchł pożar. Jak informuje Państwowa Służba ds. Sytuacji Nadzwyczajnych Ukrainy ratownicy ugaszili pożary, udzielili poszkodowanym pierwszej pomocy i przewieźli ich do placówek medycznych.

Jaki jest kontekst?

Mimo propozycji Kijowa dotyczącej zawieszenia broni na święta wielkanocne Rosja nasila swoje ataki na cywili. Kilka dni wcześniej po kolejnych atakach dronów na ukraińskie miasta prezydent Zełenski powiedział, że „w rzeczywistości jest to odpowiedź Rosjan na naszą propozycję”.

„Rosja odpowiada atakami samobójczymi i kontynuuje swoje operacje terrorystyczne wymierzone w nasz sektor energetyczny oraz infrastrukturę” – mówił Zełenski. Dodał, że potrzebne są sygnały, które pokażą, że „dyplomacja może zakończyć się sukcesem”. Według Zełenskiego zawieszenie ognia w okresie Wielkanocnym mogłoby być właśnie tym sygnałem.

Ukraina coraz częściej i skuteczniej odpowiada na rosyjskie ataki i przenosi wojnę na terytorium Rosji. Celem ukraińskich sił zbrojnych są obiekty infrastruktury energetycznej (żeby zmniejszyć rosyjskie możliwości eksportu surowców) oraz zakłady produkcji broni.

W nocy z 3 na 4 kwietnia drony zaatakowały rosyjskie miasto Togliatti w obwodzie samarskim, gdzie znajdują się zakłady przemysłu chemicznego. „Rosawiacja”, rosyjskie lotnictwo, poinformowała o wstrzymaniu pracy lotniska w Samarze.

Rosyjskie kanały na telegramie, powołując się na nagrania udostępnione przez lokalnych mieszkańców, twierdzą, że po ataku płonął teren w „TogliattiKauchuk” i „KuibyshevAzot”.

„TogliattiKauchuk” – przedsiębiorstwo petrochemiczne produkujące kauczuk syntetyczny oraz składniki chemiczne wykorzystywane do produkcji opon i wyrobów gumowych.

„KuibyshevAzot” – przedsiębiorstwo chemiczne produkujące nawozy azotowe oraz surowce chemiczne (kaprolaktam, poliamidy).

W sobotę rano gubernator obwodu samarskiego Federacji Rosyjskiej Wiaczesław Fedoryszczew potwierdził nocny atak dronowy na Togliatti. Jak poinformował, odłamkiem został ranny pracownik jednego z zakładów przemysłowych. Rosyjski gubernator dodał, że rzekomo „odnotowano upadek bezzałogowego statku powietrznego na dach budynku wielorodzinnego”.

Przeczytaj więcej w OKO.press:

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło

Biały Dom opublikował dziś szczegóły swojej propozycji budżetowej na kolejny rok fiskalny. W USA lata budżetowe liczone są od 1 października do 30 września kolejnego roku. 2027 rok fiskalny zaczyna się więc 1 października 2026 roku.

Rząd Trumpa chce, by w kolejnym roku fiskalnym Departament Wojny otrzymał 1,5 biliona dolarów. Plan ten zakłada wzrost o aż 44 proc. w stosunku do poprzedniego roku. Ma się to odbyć kosztem różnych cięć. Administracja Trumpa chce zmniejszyć budżet wielu programów federalnych o łączną kwotę 73 mld dolarów. Zmniejszą się budżety m.in. na projekty związane ze zdrowiem, mieszkalnictwem czy edukacją.

Trump będzie musiał zmierzyć się z silną opozycją dla swoich planów w Kongresie.

Jaki jest kontekst

W lutym 2025 roku, niecały miesiąc po objęciu stanowiska prezydenta, Trump mówił:

„W pewnym momencie, kiedy sytuacja się uspokoi, spotkam się z Chinami i spotkam się z Rosją — szczególnie z tymi dwoma krajami — i powiem: nie ma żadnego powodu, dla którego mielibyśmy wydawać prawie bilion dolarów na wojsko... i powiem, że te pieniądze możemy przeznaczyć na inne rzeczy”.

5 listopada 2024 roku, w czasie powyborczej mowy, powiedział:

„Nie prowadziliśmy wojen. Mówili: on zacznie wojnę. Nie zamierzam zacząć wojny. Zamierzam zatrzymywać wojny”.

Zdaniem Trumpa zwiększenie budżetu wojskowego jest konieczne, ponieważ USA musi uzupełnić zapasy amunicji, które są wykorzystywane na przedłużającej się wojnie z Iranem.

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło

„Domy we wsiach położonych przy granicy w Libanie, które pod każdym względem służą jako posterunki Hezbollahu, zostaną zburzone zgodnie z modelem zastosowanym w Rafah i Chan Junus w Strefie Gazy, aby usunąć zagrożenie dla izraelskich społeczności” – powiedział dziś dziennikarzom izraelski minister obrony Israel Kac.

Kac powtórzył, że zadaniem izraelskiej armii jest pełne rozbrojenie Hezbollahu „przy pomocy środków politycznych i militarnych”. I przekazał, że Izrael jest bliski opanowania całej przestrzeni, z której Hezbollah jest w stanie wystrzeliwywać swoje rakiety w stronę Izraela. W praktyce oznacza to okupację dużej części południowego Libanu, do około 30 km na północ od granicy z Izraelem. Kac dodał, że 600 tys. Libańczyków, którzy musieli ewakuować się na północ, nie będzie mogła wrócić do domów, dopóki Izrael nie przywróci bezpieczeństwa dla mieszkańców północnego Izraela.

Jaki jest kontekst

Hezbollah to polityczno-zbrojna grupa, która od swojego powstania na początku lat 80. XX wieku jest w konflikcie z Izraelem. Hezbollah uważa się za głównego reprezentatna libańskich szyitów. A to właśnie głównie szyici zamieszkują południe Libanu.

Najnowszy rozdział walki pomiędzy Hezbollahem i Izraelem rozpoczął się 2 marca tego roku, w kontekście wojny USA i Izraela z Iranem. Izraelczycy prowadzą w Libanie operację niezależną od wojny z Iranem, która najpewniej będzie trwała nawet w wypadku, gdyby wojnę w Iranie udałoby się zakończyć. Izraelczycy traktują Hezbollah jako egzystencjalne zagrożenie dla własnego państwa i podejmują kolejną próbę zniszczenia organizacji.

Ofiarami tej wojny są w dużej mierze libańscy szyici. Model, na który powołuje się Kac – czyli działanie tak, jak w Rafah i Chan Junus – oznacza kompletne zniszczenie wszelkiej ifrastruktury. Jeśli Izrael rzeczywiście postąpi analogicznie, nie jest jasne, czy setki tysięcy mieszkańców tych terenów kiedykolwiek wrócą do swoich domów. Przed październikiem 2023 roku w Rafah w Strefie Gazy mieszkało ponad 100 tys. osób. Dziś miasto praktycznie nie istnieje.

Izrael twierdzi, że w ten sposób starał się doprowadzić do pełnego zneutralizowania Hamasu. Dziś Strefa Gazy funkcjonuje w zawieszeniu, postęp we wprowadzaniu planu pokojowego Trumpa się zatrzymał. Izrael kontroluje około połowę Strefy Gazy, a do Rafah nie wraca nikt. Miejsce, gdzie znajdowało się miasto jest w strefie kontrolowanej przez Izrael. A większośc budynków nie istnieje – zostały krok po kroku zniszczone.

Jeśli wierzyć więc Kacowi, południe Libanu również pozostanie pod kontrolą Izraela, a miejscowości w tej strefie przestaną istnieć.

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło

Koalicja rządząca rozważa alternatywny scenariusz ślubowania czwórki spośród szóstki wybranych w marcu przez Sejm sędziów Trybunału Konstytucyjnego.

W programie „Tłit” w Wirtualnej Polsce przewodniczący sejmowej Komisji Sprawiedliwości Paweł Śliz został zapytany o scenariusz, w którym sędziowie złożyliby przysięgę w obecności notariusza w gabinecie marszałka Sejmu. Podpisane w takiej procedurze dokumenty zostałyby następnie wtsłane do prezydenta Nawrockiego.

„To jest bardzo poważny akt, który ma naprawić delikt konstytucyjny, którego dopuszcza się pan prezydent, bo pan prezydent, nie odbierając ślubowania od tych sędziów, tego się dopuszcza i nie ma innej możliwości, jak dokonanie tego ślubowania w inny, alternatywny sposób. Ten, który przedstawił pan redaktor, tak, jest rozpatrywany. On jest jednym z tych scenariuszy, które mogłyby się dokonać” – odparł Śliz. W ten sposób potwierdził, że tego rodzaju rozwiązanie jest poważnie rozważane.

Jaki jest kontekst

W środę 1 kwietnia 2026 w Pałacu Prezydenckim prezydent Karol Nawrocki odebrał ślubowanie od dwójki sędziów Trybunału Konstytucyjnego, których na stanowiska wybrał Sejm 13 marca 2026 roku. Sejm wybrał jednak wówczas szóstkę sędziów. Wobec czwórki z nich prezydent postanowił nie odbierać ślubowania.

Szef Kancelarii Prezydenta Zbigniew Bogucki powiedział, że prezydent wypełnił te wakaty, które powstały podczas jego kadencji.

"Prezydent uznał, że to jest jego podstawowa odpowiedzialność jako głowy państwa, ale także w ramach mandatu sprawowanego od 6 sierpnia, żeby te dwa wakaty obsadzić” – mówił Bogucki. I dodał, że chodzi o wakaty, które powstały 5 i 20 grudnia 2025 roku, gdy w stan spoczynku przeszli sędziowie TK Krystyna Pawłowicz oraz Michał Warciński.

Problem w tym, że w TK mamy jeszcze cztery wakaty, które pojawiły się w czasie kadencji Andrzeja Dudy. O szczegółach argumentacji w tej sprawie z obu stron szczegółowo pisała w OKO.press Dominika Sitnicka.

TK to nie jedyny obszar, w którym prezydent odmawia powołania na stanowiska osób wybranych przez inny organ władzy. Od objęcia urzędu w sierpniu 2025 roku Karol Nawrocki oficjalnie odmówił powołania kilkudziesięciu sędziów sądów powszechnych, podpisania ponad 40 nominacji ambasadorskich, a do niedawna odmawiał nawet przyznania ponad 130 nominacji oficerskich dla funkcjonariuszy Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Służby Kontrwywiadu Wojskowego.

Przeczytaj także: