Co się wydarzyło?

Światowe emisje dwutlenku węgla (CO₂) z paliw kopalnych i produkcji cementu mogą w 2026 roku spaść o 0,4 proc. do 38,2 mld ton, wyliczają autorzy raportu Global Carbon Budget, przygotowanego przez międzynarodowy zespół badaczy na rozpoczęty 9 listopada szczyt klimatyczny COP31 w tureckiej Antalyi.

Pierwszą przyczyną spodziewanego spadku jest wzrost cen surowców energetycznych po wybuchu wojny z Iranem, co z kolei doprowadziło do ograniczenia zużycia ropy i gazu. Drugą – rozwój energetyki słonecznej i wiatrowej oraz upowszechnianie samochodów elektrycznych. Choć światowe zapotrzebowanie na energię nadal rośnie, około dwóch trzecich tego wzrostu pokrywają właśnie OZE i rosnąca popularność samochodów elektrycznych.

Emisje związane z ropą mają spaść w tym roku o 1,9 proc., a te związane z gazem – o 0,3 proc, informuje raport. Emisje z węgla wzrosną o 0,6 proc. W Chinach, największym emitencie CO₂, prognozowany jest spadek o 0,9 proc., w Stanach Zjednoczonych o 1,3 proc., a w Unii Europejskiej o 1,5 proc. Natomiast Indie mają zanotować wzrost o 4,4 proc.

— Choć spadek emisji CO₂ z paliw kopalnych jest budujący, redukcja spowodowana częściowo wstrząsami geopolitycznymi nie stanowi trwałego rozwiązania w kwestii zmiany klimatu — powiedział cytowany w komunikacie prof. Pierre Friedlingstein dyrektor Global Carbon Budget Office z University of Exeter.

Co gorsza, po doliczeniu emisji wynikających ze zmian użytkowania gruntów — między innymi wylesiania i pożarów torfowisk w Azji Południowo-Wschodniej — łączna emisja CO₂ ma wzrosnąć z 42,8 mld ton w 2025 roku do 43,3 mld ton w 2026 roku, a więc o prawie 1,2 proc.

Badacze szacują, że światowy „budżet węglowy”, czyli ilość CO₂, którą można jeszcze wyemitować, by zachować szansę na trwałe ograniczenie ocieplenia do 1,5 st. C względem epoki przedprzemysłowej (lata 1850-1900), wynosi około 150 mld ton. Przy obecnym tempie emisji wyczerpie się w mniej niż cztery lata.

Tymczasem świat ma już za sobą pierwszy trzyletni okres – lata 2023-2025 – w którym średnia temperatura przekroczyła ten próg. Sam rok 2024 był cieplejszy od epoki przedindustrialnej o 1,6°C, a tegoroczna średnia niemal na pewno również przekroczy 1,5°C.

Jaki jest kontekst?

COP, od angielskiego Conference of the Parties, to coroczna konferencja państw będących stronami Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu (UNFCCC) w trakcie której państwa negocjują redukcje emisji i sposoby radzenia sobie ze skutkami ocieplenia.

Na COP21 w Paryżu w 2015 roku uzgodniono, że państwa będą dążyć do utrzymania wzrostu średniej temperatury znacznie poniżej 2 st. C i podejmować wysiłki, by nie przekroczyć 1,5 st. C. Tego drugiego celu nie uda się już osiągnąć, choć wciąż możliwy jest trwały powrót poniżej 1,5 st. C do końca stulecia.

Wymagałoby to jednak radykalnego ograniczenia światowych emisji gazów cieplarnianych w bardzo krótkim okresie: o 18 proc. do 2030 roku, 45 proc. do 2035 roku i 69 proc. do 2040 roku w porównaniu z poziomem z 2025 roku. Konieczne byłoby również wdrożenie technologii usuwania CO₂ z atmosfery i trwałe zmagazynowanie około 320 mld ton dwutlenku węgla do końca stulecia. Tak znaczące zmiany są kwestią przede wszystkim polityczną i na razie niewiele wskazuje, żeby miały się ziścić.

Tegoroczny COP31 trwa od 9 do 20 listopada w tureckiej Antalyi, choć oficjalnym negocjacjom przewodniczy Australia.

Głównymi tematami szczytu są szybsza redukcja emisji, dostęp krajów rozwijających się do pieniędzy na ochronę klimatu oraz realizacja zapowiedzi potrojenia finansowania adaptacji do zmian klimatu do 2035 roku.

Państwa mają również określić zasady „sprawiedliwej transformacji”, w tym pomocy dla pracowników sektorów kopalnych, oraz rozpocząć kolejny globalny przegląd realizacji porozumienia paryskiego.

Według najnowszych danych Copernicusa październik 2026 roku był najcieplejszym październikiem w historii pomiarów — wzrost średniej temperatury globalnej przekroczył poziom przedindustrialny o 1,75°C. Październik był też trzecim kolejnym miesiącem ze wzrostem temperatury przekraczającym 1,5°C.

Średni wzrost za cały 2026 rok niemal na pewno wyniesie 1,56–1,61°C, co oznacza, że rok 2026 najprawdopodobniej będzie drugim najcieplejszym rokiem w historii, po roku 2024.