Krótko i na temat: najnowsze wiadomości z Polski i ze świata

Co się wydarzyło?

„Międzynarodowy porządek oparty na prawach i zasadach [...], ten, który nawet w czasach swojej świetności miał wiele wad, już nie istnieje. A Europa musi wrócić z wakacji od historii świata” – powiedział kanclerz Niemiec Friedrich Merz w piątek 13 lutego podczas Konferencji Bezpieczeństwa w Monachium.

Polityk zwrócił uwagę, że znowu żyjemy w świecie „rywalizacji mocarstw” oraz brutalnego rewizjonizmu, czego wyrazem jest m.in. wojna w Ukrainie oraz cierpliwe wysiłki Chin, by zyskiwać dominację w wielu dziedzinach.

Podkreślił, że polityka oparta na rywalizacji mocarstw rządzi się własnymi zasadami i choć „zdaje się dawać łatwe i mocne odpowiedzi”, to ostatecznie przynosi szkody „nie tylko małym graczom, ale i dużym”.

„Polityka wielkich mocarstw odwraca się od świata, w którym rosnąca współzależność przekłada się na rządy prawa i pokojowe stosunki między państwami. Polityka wielkich mocarstw ma swoje własne zasady. Jest szybka, bezlitosna i często nieprzewidywalna. Boi się własnych zależności, ale wykorzystuje zależności innych. U jej podstaw leży walka o strefy wpływów [...] Zasoby naturalne, technologie i łańcuchy dostaw stają się narzędziami nacisku w grze o sumie zerowej [...] Jest to niebezpieczna gra, początkowo dla małych graczy, ale później również dla dużych” – mówił Merz.

Oskarżył administrację w Waszyngtonie o przyspieszanie negatywnych przemian na świecie.

„Nasi przyjaciele w Stanach Zjednoczonych bardzo szybko się dostosowują. Zdali sobie sprawę z konieczności nadrobienia zaległości w niektórych obszarach względem Chin [...] Robią to na swój własny sposób, który nie spowalnia tego trendu, a raczej go przyspiesza. My, Europejczycy, również przygotowujemy się do tej nowej ery, ale dochodzimy do innych wniosków niż administracja w Waszyngtonie” – mówił Merz.

Merz zwrócił uwagę, że „pomiędzy Europą a Stanami Zjednoczonymi pojawiła się przepaść”. „Partnerstwo transatlantyckie nie jest już czymś, co możemy po prostu uznać za pewnik” – powiedział.

Podkreślił jednak, że trzeba zdać sobie sprawę „po obu stronach Atlantyku”, że „razem jesteśmy silniejsi”. „Nawet Stany Zjednoczone osiągają granice swojej potęgi, jeśli działają samodzielnie” – mówił kanclerz Niemiec.

Merz podkreślił, że jedynym kierunkiem, w jakim powinna podążać Europa, to w stronę większej samodzielności i wzmocnienia – militarnego i gospodarczego.

„Naszym głównym zadaniem, jako Europejczyków, jest zaakceptować tę nową rzeczywistość już dziś. Nie oznacza to, że mamy ją traktować jako nieuniknione przeznaczenie. Nie jesteśmy zdani na łaskę tego świata. Możemy go kształtować. Nie mam wątpliwości, że jeśli wspólnie podejmiemy zdecydowane działania, przetrwamy burzę i zachowamy naszą wolność” – mówił Merz.

Jaki jest kontekst?

Konferencja Bezpieczeństwa w Monachium to jedno z najważniejszych wydarzeń dotyczących bezpieczeństwa na świecie. Co roku gromadzi przywódców i członków rządów wielu państw świata oraz ekspertów. W tym roku trwa od 13 do 15 lutego.

To podczas zeszłorocznej konferencji w Monachium słynne przemówienie wygłosił wiceprezydent Stanów Zjednoczonych J.D. Vance. Zrugał w nim Europę za rzekome łamanie zasad demokracji. Jednym z powodów, dla których Vance wygłosił tak ostrą krytykę pod adresem UE, było jego niezadowolenie, gdy usłyszał, że wejścia na konferencję nie mają przedstawiciele niemieckiej, skrajnie prawicowej partii AfD.

W tym roku organizatorzy, pierwszy raz od lat, zdecydowali się zaprosić reprezentantów AfD. W konferencji ma wziąć udział trzech posłów tej partii. Tegoroczna konferencja odbywa się pod hasłem „Punkt krytyczny: międzynarodowy porządek między reformą a destrukcją”.

W tym roku na konferencji obecny będzie nie wiceprezydent J.D. Vance, lecz sekretarz stanu Marco Rubio. To też odstępstwo od wieloletniej tradycji, bo dotychczas Stany Zjednoczone w Monachium reprezentował właśnie wiceprezydent.

Wystąpienie Marca Rubio zaplanowane jest na sobotę o 9 rano. Jego temat to „Stany Zjednoczone w świecie”.

Polskę na konferencji będzie reprezentował minister spraw zagranicznych Radosław Sikorski. Weźmie udział w dwóch dyskusjach panelowych: „Ramię w ramię: obrona Europy i wsparcie dla Ukrainy” w sobotę o 16 oraz „Podział między Zachodem a Zachodem: co pozostało ze wspólnych wartości” w sobotę o 22.

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło?

W czwartek 12 lutego w Bangladeszu odbyły się wybory parlamentarne. To pierwsze wybory po pięciotygodniowej rewolucji z 2024 roku, w wyniku której władzę straciła znienawidzona za korupcję i zawłaszczanie państwa Sheik Hasina, liderka centrolewicowo-liberalnej, sekularystycznej Ligii Ludowej.

W wyborach udział wzięło ponad 50 partii politycznych, a frekwencja wyniosła 60 procent – poinformował bangladeski portal BSS News.

Największą liczbę głosów uzyskała przez lata zwalczana przez Sheik Hasinę, konserwatywna i umiarkowana religijnie Nacjonalistyczna Partia Bangladeszu (BNP). BNP i jej sojusznicy zdobyli 212 z 299 mandatów w parlamencie.

Na drugim miejscu uplasowała się koalicja złożona z najstarszej partii islamskiej w kraju – Jamaat-e-Islami, oraz ugrupowania założonego przez aktywistów powstania z 2024 roku – Narodowej Partii Obywateli (NCP). Jamaat-e-Islami zdobyło 68 głosów, a NCP tylko 6. Partia aktywistów rozczarowała wyborców m.in. decyzją o sojuszu wyborczym z Jamaat-e-Islami.

Liga Ludowa, partia Sheik Hasiny, nie wzięła udziału w wyborach, ponieważ działalność partii została zakazana w maju 2025 roku. Sheik Hasina wciąż przebywa w Indiach, dokąd uciekła 5 sierpnia 2024.

Premierem Bangladeszu zostanie najprawdopodobniej lider BNP Tarique Rahman (na zdjęciu powyżej). To syn założyciela partii Ziaura Rahmana oraz wieloletniej przewodniczącej ugrupowania i dwukrotnie premierki Bangladeszu Khaledy Zii. Rahman objął stery w partii po śmierci matki w grudniu 2025. Wtedy też pierwszy raz po 18 latach wrócił do kraju.

BNP to partia, która w podobnym stopniu co Liga Ludowa Sheik Hasiny, dopuszczała się korupcji i nadużyć, choć nie ograniczała działalności opozycji tak, jak zrobiła to Hasina w ciągu ostatnich 15 lat. BNP oraz Liga Ludowa rządziły Bangladeszem praktycznie naprzemiennie od lat 70. XX wieku.

Jaki jest kontekst?

Studencka rewolucja w Bangladeszu zaczęła się w lipcu 2024 roku. Jej powodem było gigantyczne bezrobocie wśród młodych, dramatycznie rosnące koszty życia, postępująca autokratyzacja kraju i ogromna korupcji. Bodźcem zapalnym zaś wprowadzenie przez władze systemu kwot przy obsadzaniu urzędów publicznych. Zgodnie z proponowaną regulacją 1/3 stanowisk urzędniczych miała być zagwarantowana dla rodzin weteranów walki o niepodległość w 1971 roku, co oznaczało de facto wyborców Ligi Ludowej, czyli partii Sheik Hasiny.

Protesty trwały niemal pięć tygodni, a Sheik Hasina wydała polecenie armii, by ta zastosowała wszelkie środki niezbędne do rozgromienia zamieszek i zakończenia protestów, w tym strzelanie do protestujących. Główny dowódca armii generał Waker-Uz-Zaman odmówił otworzenia ognia do protestujących i polecił swoim ludziom „zachować spokój” i „chronić życie”.

Brak wsparcia armii sprawił, że znienawidzona premierka z oblężonego pałacu musiała ratować się ucieczką. W poniedziałek 5 sierpnia złożyła urząd i uciekła do Indii.

W efekcie porzucenia urzędu przez Sheik Hasinę w Bangladeszu powołany został rząd tymczasowy. Na jego czele stanął ekonomista, laureat Nobla, „bankier biednych” Muhammad Yunus, który w związku z podejmowaną w niedużym zakresie opozycyjną działalnością polityczną był przez reżim Hasiny prześladowany. Do rządu weszło też dwóch przedstawicieli ruchów studenckich.

W kilkutygodniowych starciach ulicznych zginęło w sumie ponad 300 osób, w tym przypadkowe ofiary np. podpaleń budynków. Tysiące osób zostało rannych.

Więcej o rewolucji pokolenia Z oraz przyczynach buntu młodych w Bangladeszu przeczytasz w poniższych tekstach:

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło?

W piątek 13 lutego Sejm głosował nad ustawą o niekaraniu polskich ochotników broniących wolności i niepodległości Ukrainy. Ustawa proponuje, by w przypadku obywateli Polski, którzy bez dopełnienia odpowiednich formalności wstąpili do ukraińskiej armii i czynnie wspierają obronę Ukrainy, nie stosować przepisów kodeksu karnego ustanawiających karę za takie działania.

Za przyjęciem ustawy zagłosowało 406 osób, przeciwko 4. Od głosu wstrzymało się 19 osób.

Ustawę poparli wszyscy obecni na głosowaniu posłowie koalicji rządzącej (Koalicji Obywatelskiej – 151 osób, PSL – 30 osób, Polski 2050 – 26 osób, oraz Lewicy – 21 osób), niemal wszyscy obecni posłowie PiS-u (171 osób, bez jednego), wszyscy posłowie Razem (4 osoby), a także 3 spośród 4 obecnych na głosowaniu posłów niezrzeszonych.

Przeciwko była jedna osoba z PiS-u oraz trzech posłów Grzegorza Brauna, czyli Konfederacja Korony Polskiej. Konfederacja i koło Pawła Kukiza (Demokraci) wstrzymali się od głosu.

Z czego zwalnia ustawa?

W normalnych warunkach samowolny wyjazd za granicę, przyjęcie obowiązków wojskowych w obcym wojsku lub w obcej organizacji wojskowej bez zgody właściwego organu, a także prowadzenie zaciągu obywateli polskich, lub przebywających w Polsce cudzoziemców do takiej służby, stanowi występek zagrożony karą pozbawienia wolności do lat pięciu (art. 141 § 1 Kodeksu Karnego oraz art. 142 § 1 k.k.).

Przyjęta w piątek 13 lutego ustawa nie wyłącza odpowiedzialności karnej za takie działania. Stanowi jedynie o odstąpieniu służb od karania osób. Regulacja nie zachęca też polskich obywateli do udziału w walce Ukrainy z rosyjską agresją, ani nie wprowadza w tym zakresie żadnych ułatwień. Powoduje tylko, że wobec tych obywateli nie będą prowadzone postępowania karne.

„W istniejącym kontekście międzynarodowym, udziału polskiego obywatela w walce Ukrainy z rosyjską agresją nie sposób postrzegać jako naruszenia konstytucyjnych obowiązków wierności Rzeczypospolitej, troski o dobro wspólne (art. 82 Konstytucji) ani – tym bardziej – obowiązku obrony Ojczyzny (art. 85 Konstytucji)” – czytamy w uzasadnieniu ustawy.

Abolicja będzie dotyczyć jednak jedynie osób, które służbę wojskową na rzecz Ukrainy odbyły w prawowitym, uznawanym przez Polskę ukraińskim wojsku, a nie nieformalnych grupach działających na ukraińskim froncie.

Ustawa nakłada też na osoby walczące po stronie Ukrainy obowiązek niezwłocznego poinformowania o tym fakcie Ministerstwa Obrony Narodowej. Zawiadomienie ma być złożone w formie pisemnej niezwłocznie po powrocie do kraju.

Jaki jest kontekst?

24 lutego 2022 r. Rosja, niesprowokowana zbrojnym atakiem ze strony Ukrainy, rozpoczęła trwającą już niemal cztery lata krwawą wojnę. Agresja pchnęła wielu polskich obywateli do czynnego wsparcia obrony Ukrainy przez wstąpienie do ukraińskiej armii, w szczególności do Międzynarodowego Legionu Obrony Terytorialnej Ukrainy, z reguły bez dopełnienia wymaganych polskim prawem formalności. Celem ustawy jest uwolnienie tych obywateli od odpowiedzialności karnej.

Nie ma rzetelnych danych, które mówiłyby, ilu obywateli Polski walczy po stronie Ukrainy.

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło?

W piątek 13 lutego Sejm przyjął rządową ustawę o Finansowym Instrumencie Zwiększenia Bezpieczeństwa SAFE. Za głosowało 236 posłów, 199 było przeciw, 4 wstrzymało się od głosu. Posłowie odrzucili wszystkie poprawki do projektu zgłoszone przez PiS podczas prac w Senacie. Teraz ustawa trafi na biurko prezydenta Karola Nawrockiego, który nie wypowiedział się jeszcze jednoznacznie, czy podpisze ustawę.

Za przyjęciem ustawy zagłosowali posłowie Koalicji Obywatelskiej (152 osób), PSL (31 osób), Polski 2050 (26 osób), Lewicy (21 osób), Razem (4 osoby) i 2 posłów niezrzeszonych. Przeciwko byli posłowie Prawa i Sprawiedliwości (172 osoby), Konfederacji (14 osób), Konfederacji Korony Polski (2 osoby), Demokracji (2 osoby) oraz 1 niezrzeszony.

Wyniki głosowania skomentował Donald Tusk. „Maski opadły. PiS i Konfederacja zagłosowały przeciwko programowi SAFE, czyli przeciw bezpieczeństwu Polski, przeciw nowoczesnej armii, przeciw polskiemu przemysłowi zbrojeniowemu. To już nie jest opozycja, to są wrogowie polskiej niepodległości” – napisał premier na X.

Ustawa daje podstawy prawne do skorzystania przez Polskę z unijnego finansowania inwestycji zbrojeniowych. Finansowanie ma formę niskooprocentowanych pożyczek, których spłata jest odroczona na okres 10 lat. W sumie w ramach programu dostępnych jest 150 mld euro, z czego Polska może skorzystać z 43,7 mld euro, czyli około 184 mld złotych.

Jak w rozmowie z OKO.press mówił Michał Szczerba, europoseł Koalicji Obywatelskiej, Polska będzie realizować z programu 139 projektów zbrojeniowych w takich domenach jak Tarcza Wschód, zdolności dronowe i antydronowe, cyberbezpieczeństwo, infrastruktura krytyczna Bałtyku, domena kosmiczna, AI oraz rozwój mobilności wojskowej. Ponadto przewidziane jest też finansowanie działań wzmacniających straż graniczną, policję oraz elementy infrastruktury transportowej istotne dla obronności.

Jaki jest kontekst?

Program SAFE, czyli Instrument na rzecz Zwiększenia Bezpieczeństwa Europy, to program pożyczek na finansowanie inwestycji zbrojeniowych w Europie. Jest elementem szerszego planu dozbrajania Europy, który Komisja Europejska przygotowała na wniosek państw członkowskich i przedstawiła w marcu 2025 roku.

W ramach tego programu Komisja oferuje państwom niskooprocentowane pożyczki na inwestycje zbrojeniowe na łączną kwotę 150 miliardów euro. Środki pozyskuje na rynkach finansowych w ramach emisji euroobligacji. Nie są to żadne specjalne „obligacje obronne”, tylko standardowe obligacje UE o krótkim lub długim terminie zapadalności.

Celem programu jest likwidowanie najważniejszych luk w europejskiej obronności oraz rozwijanie europejskiej bazy przemysłu zbrojeniowego. Tak, by na wypadek wojny, nie być tak bardzo uzależnionym od zagranicznych dostawców.

Europejska narodowo-konserwatywna i skrajna prawica w większości sprzeciwia się programowi m.in. ze względu na to, że jest on finansowany z europejskiego długu. Krytyka tego sposobu finansowania wydatków publicznych to element skrajnie neoliberalnego podejścia do państwa, według którego wszelki dług publiczny to redystrybucja kosztów na przyszłe pokolenia i zniekształcenie mechanizmów rynkowych.

Tymczasem wielu ekspertów wskazuje dziś, że luki w europejskiej obronności są na tyle duże, a zagrożenie ze strony Rosji na tyle poważne, że zbroić trzeba się szybko. Przy ograniczonych możliwościach finansowania z budżetów krajowych, nie pozostaje nic innego jak sięgnięcie po środki z długu.

Np. włoski ekonomista, były premier Mario Draghi, autor raportu o tym, jak uratować konkurencyjność europejskich gospodarek, wyliczył, że w ciągu najbliższych 10 lat potrzebne są szybkie inwestycje zbrojeniowe o wartości co najmniej 500 mld euro.

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło?

Dwa miesiące przed wyborami parlamentarnymi, które mogą przynieść przegraną premiera Viktora Orbána i jego rządzącej Węgrami od 16 lat partii Fidesz, nieznani sprawcy grożą publikacją sekstaśmy z udziałem lidera opozycyjnej partii Tisza, która prowadzi w sondażach.

We wtorek 10 lutego w internecie pojawiła się strona radnaimark.hu, na której widać czarno-białe zdjęcie pustej sypialni z dużym łóżkiem i rozkopaną pościelą. Zdjęcie jest wykonane prawdopodobnie z górnego rogu pokoju. Początkowo na stronie widniał napis „Wkrótce…”, lecz w czwartek 12 lutego pojawiła się informacja: „Pewnego razu…” i data: 3 sierpnia 2024.

O tym, że opublikowana może zostać sekstaśma z jego udziałem, jako pierwszy poinformował sam Peter Magyar. W czwartek 12 lutego polityk wypuścił nagranie, na którym tłumaczy kulisy zdarzenia.

Jak wynika z jego relacji, 2 sierpnia 2024 roku brał udział w imprezie dla zwolenników i działaczy partii. Na imprezie pojawiła się Evelin Vogel, jedna z działaczek Tiszy, która do czerwca 2024 była prywatnie związana z Magyrem. To ona ma być kobietą, z którą jest Magyar na nagraniu.

Choć nie byli już razem, a Vogel dopuściła się wcześniej szantażu wobec polityka – miała zażądać 30 milionów forintów za ciche odejście z partii, co potwierdziła w wywiadzie z 444.hu – Magyar pojechał na imprezę do widniejącego na zdjęciu mieszkania, na którą zaprosiła go Vogel.

Tam, jak wynika z jego relacji, miały być osoby, których nie znał, a także zażywane narkotyki, których on sam „nie tknął”. Nad ranem on i Vogel udali się do sypialni, gdzie – za obopólną zgodą – uprawiali seks. Mieszkanie mieli opuścić po południu i udać się na wspólny obiad.

Polityk oskarża Vogel o udział w prowokacji, a ta zaprzecza i twierdzi, że też jest ofiarą w sprawie. Potwierdza, że seks był konsensualny. Magyar twierdzi też, że za organizacją prowokacji stoją osoby związane z Fideszem, a celem jest dyskredytacja go przed wyborami.

Portalowi 444.hu udało się ustalić, że zdjęcie zostało wykonane w mieszkaniu na wynajem przy Grand Boulevard, a domena radnaimark.hu została wykupiona w grudniu 2024 przez osobę prywatną.

W całej sprawie znacząca jest też nazwa domeny. Mark Radnai to wiceprzewodniczący Tiszy, a więc bliski współpracownik Magyara. Portal 444.hu ustalił, że mieszkanie należy do osoby, która jest biznesowo powiązana z Radnaiem. Polityk zaprzecza jednak, by miał cokolwiek wspólnego ze sprawą i uważa ją za prowokację.

Jaki jest kontekst?

12 kwietnia na Węgrzech odbędą się wybory parlamentarne. Po raz pierwszy od 16 lat Fideszowi wyrosła poważna konkurencja. Jest to właśnie Tisza, „Partia Szacunku i Wolności”. Tisza powstała w 2020 roku, a jej głównymi założycielami są przedsiębiorca Attila Szabó i Boldizsár Deák, prezes Radia Eger i samorządowiec.

Magyar dołączył do partii w 2024 roku, po tym jak w atmosferze skandalu odszedł z Tiszy, a następnie ujawnił afery korupcyjne z udziałem partii, w tym jego byłej żony, Judit Varga, ministry sprawiedliwości w rządzie Viktora Orbána. To w wyniku wielkich, antyrządowych protestów, które wybuchły po ujawnieniu afer korupcyjnych przez Magyara, partia zyskała ogromne poparcie – w listopadzie 2024 roku jej poparcie przewyższyło po raz pierwszy poparcie Fideszu.

Od tego czasu partia jest na prowadzeniu. Obecnie chęć głosowania na Tiszę deklaruje 48 proc. Węgrów (sondaż z 24 stycznia 2026, publikowany przez portal Politico), a Peter Magyar jest najpoważniejszym konkurentem Viktora Orbána o fotel premiera. Tisza jest partią proeuropejską i zapowiada przywrócenie na Węgrzech praworządności, przystąpienie kraju do Prokuratury Europejskiej i rozliczenie korupcji.

Viktor Orbán przedstawia Magyara jako „człowieka Brukseli” i twierdzi, że jest jedynym politykiem, który może zatrzymać Węgry przed zaangażowaniem w wojnę w Ukrainie.

Przed wyborami Węgrzy oczekują debaty między Orbánem i Magyarem, a Orbán odmawia. Premier Węgier nie brał udziału w przedwyborczej debacie od 20 lat.

Tymczasem jak wynika z badania opinii publicznej przeprowadzonego przez Centrum Badań 21 na zlecenie organizacji pozarządowej aHang, aż 60 proc. społeczeństwa chce, aby przed wyborami parlamentarnymi odbyła się publiczna debata między politykami. Wśród zwolenników Tiszy, debaty chce aż 90 proc. respondentów.

Jedna piąta badanych nie potrzebuje debaty, a 19 proc. nie ma w tej kwestii zdania

Przeczytaj także: