Co się wydarzyło?

Konferencja Przewodniczących Parlamentu Europejskiego przyznała doroczną Nagrodę im. Sacharowa Międzynarodowemu Trybunałowi Karnemu, czyli powołanemu na mocy umowy międzynarodowej sądowi zajmującemu się ściganiem najpoważniejszych zbrodni – ludobójstwa, zbrodni wojennych, zbrodni przeciwko ludzkości oraz zbrodni agresji.

O przyznaniu nagrody MTK zadecydowali szefowie grup politycznych w Parlamencie. Głosowanie było niejawne, ale jak ustaliło OKO.press kandydaturę MTK poparły grupy Socjalistów i Demokratów, liberałów z Odnowić Europę, Zielonych i Lewicy.

Europejska Partia Ludowa, do której należy Koalicja Obywatelska chciała nagrodzić – razem ze zrzeszającymi PiS Europejskimi Konserwatystami i Reformatorami – tanzańskiego opozycjonistę Tundu Lissu. Grupy nie chciały nagradzać MTK, by w ten sposób nie zajmować – nawet symbolicznie – stanowiska ws. amerykańskich sankcji na Trybunał.

„Unia Europejska opiera się na poszanowaniu multilateralizmu i instytucji międzynarodowych. Przyznając Nagrodę im. Sacharowa Międzynarodowemu Trybunałowi Karnemu i jego przedstawicielom, Parlament Europejski docenia ważną rolę Trybunału w ochronie prawa międzynarodowego i zapewnianiu sprawiedliwości” – powiedziała w czwartek na sali plenarnej przewodnicząca Parlamentu Europejskiego Roberta Metsola, ogłaszając laureata nagrody za 2026 rok.

Kandydaturę MTK do nagrody Sacharowa zgłosiła grupa Socjalistów i Demokratów (S&D), zrzeszająca europejskie partie socjaldemokratyczne i centrolewicowe, w tym polską Lewicę. Zdaniem Krzysztofa Śmiszka, przewodniczącego delegacji Lewicy w tej grupie, nagroda dla MTK to ważny sygnał wobec Stanów Zjednoczonych i administracji Trumpa.

„To ważny sygnał, który płynie z Parlamentu Europejskiego, ze Strasburga i Brukseli. Gdyby nie amerykańskie sankcje, gdyby nie to, jak Donald Trump dezawuuje pracę MTK, pewnie ta nagroda miałaby mniejsze poparcie" – powiedział OKO.press Krzysztof Śmiszek.

Dodał, że „MTK potrzebuje solidarności międzynarodowej”, bo wydaje „bardzo odważne i słuszne postanowienia”.

"W tych turbulentnych czasach, kiedy widzimy bardzo wyraźnie ataki na praworządność opartą na tych międzynarodowych zasadach i prawie, tym bardziej potrzebujemy solidarności i takich gestów” – powiedział OKO.press Śmiszek,

Obecnie MTK prowadzi śledztwa dotyczące m.in. zbrodni popełnianych podczas rosyjskiej agresji na Ukrainę, wojny w Strefie Gazy, konfliktu w sudańskim Darfurze, a także prześladowań ludności Rohingja w Mjanmie. Trybunał wydał nakazy aresztowania m.in. prezydenta Rosji Władimira Putina, rosyjskiej rzeczniczki praw dziecka Marii Lwowej-Biełowej, premiera Izraela Benjamina Netanjahu i byłego ministra obrony Izraela Joawa Galanta. Osoby te są podejrzewane o popełnienie zbrodni wojennych lub zbrodni przeciwko ludzkości.

Jaki jest kontekst?

Międzynarodowy Trybunał Karny (MTK) to międzynarodowy sąd powołany na mocy Statutu Rzymskiego, który wszedł w życie w 2002 roku. Stronami Statutu jest 125 państw świata, w tym wszystkie 27 państw Unii Europejskiej, a także m.in. Wielka Brytania, Kanada, Australia, Japonia, Brazylia, Meksyk, Korea Południowa, Republika Południowej Afryki i Ukraina.

MTK jest pierwszym na świecie stałym międzynarodowym trybunałem karnym. Prowadzi dochodzenia i postępowania sądowe przeciwko osobom oskarżonym o najpoważniejsze zbrodnie: ludobójstwo, zbrodnie wojenne, zbrodnie przeciwko ludzkości oraz zbrodnię agresji.

„Trybunał odgrywa kluczową rolę w globalnej walce z bezkarnością. Poprzez międzynarodowe sądownictwo karne dąży do pociągania sprawców do odpowiedzialności za popełnione zbrodnie (…) Jako sąd ostatniej instancji uzupełnia działalność sądów krajowych” – wyjaśnił Parlament Europejski w informacji prasowej.

USA, podobnie jak Rosja, Chiny i Indie, nie są stronami Statutu Rzymskiego. Mimo to prezydent Donald Trump zdecydował o objęciu prokuratorów i sędziów MTK amerykańskimi sankcjami. Sankcje przewidują m.in. zamrożenie aktywów objętych amerykańską jurysdykcją, zakaz przeprowadzania transakcji z amerykańskimi podmiotami oraz ograniczenia wjazdu do Stanów Zjednoczonych. W praktyce utrudniają objętym nimi osobom korzystanie z rachunków bankowych, kart płatniczych i usług amerykańskich firm technologicznych, także poza USA.

Amerykańskie sankcje to nie pierwsze tego rodzaju ataki na Trybunał. We wrześniu 2023 roku, pół roku po wydaniu nakazu aresztowania Władimira Putina, MTK padł ofiarą poważnego cyberataku. Wcześniej rosyjskie władze wszczęły postępowania karne przeciwko prokuratorowi i sędziom MTK odpowiedzialnym za wydanie nakazu aresztowania Putina, a następnie umieściły przedstawicieli Trybunału na listach osób poszukiwanych.

Europosłowie wielokrotnie wzywali Komisję Europejską do uruchomienia unijnego rozporządzenia blokującego, aby chronić osoby pracujące w MTK przed działaniami o charakterze eksterytorialnym oraz umożliwić Trybunałowi dalsze prowadzenie działalności w warunkach pełnej niezależności. Rozporządzenie pozbawia na terytorium UE skutków prawnych zagraniczne decyzje, w tym orzeczenia sądowe, oparte na wskazanych w nim przepisach państw trzecich. Komisja Europejska wciąż jednak nie zdecydowała się na taki krok.

Przeczytaj także: