Krótko i na temat: najnowsze wiadomości z Polski i ze świata

- Nasz wspólny apel do Polski, naszych sojuszników i przyjaciół, brzmi: starajmy się szukać w przeszłości powodów do jedności. Szukajmy podstaw do wspólnej walki przeciwko naszemu wspólnemu wrogowi, który dziś chce zniszczyć zarówno Ukrainę, jak i Polskę. Tak było zawsze: kiedy byliśmy zjednoczeni, nikt nie był w stanie odebrać nam wolności ani bezpieczeństwa – powiedział Tychyj na briefingu w Kijowie.

- Jeśli będziemy szukać powodów do podziałów, to z pewnością je znajdziemy. Jeśli będziemy szukać powodów do jedności i wspólnego przeciwstawiania się wspólnemu wrogowi, również je znajdziemy. Chcielibyśmy koncentrować się właśnie na tym drugim – dodał Tychyj cytowany przez PAP.

Podkreślił, że jego kraj postrzega Polskę jako „pierwszego strategicznego sojusznika i przyjaciela”. – To kraj, który pospieszył nam z pomocą od pierwszych minut pełnoskalowej inwazji (rosyjskiej). Kraj, który otworzył swoje domy dla Ukraińców. Kraj, który od 2022 roku odgrywał wiodącą rolę we wspieraniu Ukrainy, w tym w zapewnianiu logistyki, dostaw uzbrojenia, i w wielu innych kwestiach. Bardzo chcemy, aby tak pozostało również w przyszłości – powiedział rzecznik.

Tychyj przyznał, że „obecnie obserwowane jest zaostrzenie sporów dotyczących kwestii historycznych”. Jednocześnie zaznaczył, że w ciągu ostatniego półtora roku „wykonano ogromną pracę, aby osiągnąć porozumienie nawet w najtrudniejszych sprawach związanych ze wspólną przeszłością”, w tym „w szczególności pod koniec 2024 roku przeprowadzono szereg prac poszukiwawczo-ekshumacyjnych”.

- I właśnie teraz, gdy rozmawiamy, trwają kolejne prace poszukiwawcze w Hucie Pieniackiej w obwodzie lwowskim. Nawet na tle ostatnich, bardzo zaostrzonych, publicznych dyskusji proces ten jest kontynuowany. Co więcej, mogę powiedzieć, że po stronie ukraińskiej istnieje gotowość do dalszego wydawania zgód i współpracy – zadeklarował rzecznik MSZ w Kijowie.

Przeczytaj także:

Według Tichyja odzwierciedla to ogólne podejście Ukrainy do kwestii historycznych, zgodnie z którym takimi kwestiami powinni zajmować się historycy pracujący z archiwami i dokumentami. – Wymiar historyczny nie powinien być wykorzystywany do celów politycznych. Bardzo chcielibyśmy, aby pozostał on w sferze pracy historyków – powiedział.

Tychyj w imieniu MSZ Ukrainy wyraził ubolewanie nad „obserwowanym zaostrzeniem sytuacji” oraz podkreślił, że taka sytuacja cieszy jedynie Moskwę.

Przeczytaj także:

Jaki jest kontekst

W ubiegłym tygodniu prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski nadał imię „Bohaterów UPA” elitarnemu Samodzielnemu Centrum Sił Operacji Specjalnych „Północ”. Decyzja ta wywołała oburzenie władz Polski. Karol Nawrocki zaczął opowiadać, że odbierze prezydentowi Zełenskiemu Order Orła Białego.

Przeczytaj także:

Politycy koalicji rządzącej domagali się od Zełenskiego zmiany decyzji w sprawie imienia dla wojskowego oddziału. Premier Donald Tusk zaapelował do prezydentów Polski i Ukrainy o „bezpośrednią i szczerą rozmowę”.

2 czerwca wiceszef MSZ Ukrainy spotkał się z chargé d’affaires RP w Kijowie. 5 i 6 czerwca Warszawę odwiedził szef kancelarii prezydenta Ukrainy Kyryło Budanow. Rozmawiał m.in. z wicepremierem Władysławem Kosiniakiem-Kamyszem, prezydenckim ministrem Marcinem Przydaczem, szefem BBN Bartoszem Grodeckim oraz wiceszefem MSZ Marcinem Bosackim. Miał proponować zmianę umienia jednostki wojskowej na „Bohaterów UPA walczących z Rosją”. Polacy mieli uznać, że to za mało.

Tymczasem antyukraiński hejt w Polsce zaczął wymykać się spod kontroli, a rola Warszawy w rozmowach o zakończeniu wojny, odbudowie Ukrainy i planach Europy gwałtownie przestała się liczyć. W niedzielę 7 czerwca prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski spotkał się w Londynie z liderami grupy E3. Na spotkaniu zabrakło przedstawiciela Polski. Premier Tusk protestwał: „żadne ustalenia, w których Polska nie uczestniczy, nie będą przez nas respektowane”, a Warszawa „jest absolutnie niezbędnym ogniwem” w rozmowach o przyszłości Ukrainy i regionu.

Następnie 10 czerwca w Sejmie premier potępił hejt i oszalałą nacjonalistyczną nagonkę:

Przeczytaj także:

Zakłady WNIIR-PROGRESS w Czeboksarach, 1000 km od ukraińskiej granicy, produkowały moduły nawigacyjne do dronów, a także pociski manewrujące i balistyczne.

Co się stało?

W ciągu 24 godzin rosyjskie siły obrony powietrznej zestrzeliły nad Rosją 766 dronów i cztery pociski manewrujące Flamingo. Na te oficjalne rosyjskie liczby warto zwrócić uwagę. Z rosyjskich komunikatów wynika, że Ukraińcy mają coraz więcej rakiet dalekiego zasięgu. Gwałtownie rośnie też liczba dronów. Z oficjalnych rosyjskich danych wynika, że o ile od początku roku do połowy kwietnia Rosjanie zestrzeliwali średnio nad Rosją po 270 dronów na dobę, to średnia z ostatnich dwóch miesięcy wynosi 480 dronów na dobę.

Ukraińcy informują też o atakach średniego zasięgu, na pas do 200 km na zapleczu frontu – w Donbasie, Zaporożu i Chersońszczyźnie. One najprawdopodobniej nie są wliczane do rosyjskich statystyk zestrzeleń „nad Rosją”. Celem są punkty dowodzenia, obrona przeciwlotnicza, magazyny paliw i sprzętu oraz dronów. Rosjanie nie znaleźli na razie na to odpowiedzi.

Po nocnych atakach port w okupowanym Mariupolu nie nadaje się do użytku. Ukraińcy trafili też 10 czerwca dwie przepompownie ropy w obwodzie riazańskim na ropociągu do Moskwy. Sama Moskwa kolejny dzień z rzędu odpiera ataki dronowe.

Na Krymie Ukraińcy odcięli kolejną drogę lądową prowadzącą na z półwyspu na kontynent. Po moście czonharskim trafionym w sobotę i wtorek, 10 czerwca uszkodzili trasę na Mierzeję Kinburską. Na Krym zaopatrzenie drogą lądową może teraz docierać tylko przez dwa połączenia na zachodzie półwyspu (most krymski nadaje się tylko do transportu osobowego — Rosjanom właśnie udało się rozładować gigantyczny korek samochodów wyjeżdżających z półwyspu).

Okupanci zdecydowali się zablokować ruch kolejowy na półwyspie nocą – pociągi dojeżdżają tam za dnia, do Symferopola, a dalej pasażerowie rozwożeni są autobusami. Ze wschodu, przez most krymski pociągi dojeżdżają tylko do Kerczu – dalej także podróż odbywa się autobusami.

Na całym półwyspie brakuje paliwa – można je kupić wyłącznie na talony niedostępne dla cywili. Pojawiają się pierwsze informacje o brakach w sklepach.

10 czerwca Pocisk uszkodził też Muzeum Wojny Krymskiej w Sewastopolu, niegdysiejszej siedzibie rosyjskiej Floty Czarnomorskiej Na Krymie. Spłonął obraz panoramiczny przedstawiający obronę miasta w wojnie 1853-56. Nie jest to oryginał, bo jego resztki uratowane z II wojny światowej były w innym budynku. Zniszczeniu uległo dzieło malarzy sowieckich, którzy odtwarzali po wojnie oryginał.

Jaki jest kontekst?

Nie wiemy i być może się nie dowiemy, czy atak na sewastopolskie muzeum był zamierzony. Wywołał jednak furię w rosyjskiej propagandzie i zwrócił uwagę na ten rzadko wspominany epizod w rosyjskiej historii: pewna swej siły Rosja zaatakowała Turcję, by przegrać z kretesem wojnę z jej zachodnimi sojusznikami. Armia cara Mikołaja I okazała się przestarzała i źle zorganizowana. Poniosła więc straszliwe straty, a zachodnie społeczeństwa, dzięki zmianom w komunikacji i rozwojowi prasy, popierały wojnę z Rosją. Sewastopol w końcu padł. Klęska doprowadziła cara do śmierci – z żalu lub samobójczej.

10 czerwca ma też w tej wojnie inny symboliczny wymiar. Od teraz pełnoskalowa wojna Rosji w Ukrainie trwa tyle co I wojna światowa. Ona też skończyła się dla Rosji straszliwą klęską i utratą całej zachodniej części imperium.

Co się wydarzyło?

Rosyjski pułkownik Damir Dawydow, odpowiedzialny za zaopatrzenie frontu w amunicję rakietową i artyleryjską, miał zginąć 9 czerwca w zamachu bombowym pod Moskwą, podał niezależny rosyjski portal śledczy „The Insider”, powołując się na źródła i relacje z miejsca zdarzenia.

Do wybuchu doszło około 5.30 rano w mieście Bałaszycha, około 10 km na wschód od Moskwy.

Rosyjskie władze potwierdziły dziś (10 czerwca) śmierć mężczyzny, ale nie podały oficjalnie jego nazwiska. Rzecznik Kremla Dmitrij Pieskow odmówił identyfikacji ofiary, tłumacząc to trwającym śledztwem. Pieskow powiedział też, że prezydent Władimir Putin został poinformowany o sprawie.

Portal „Astra” podał, że świadek słyszał, jak ratownicy wypowiadali imię „Damir”. Dziennikarze „Astry" ustalili też, że osoba odpowiadająca profilowi Dawydowa mieszkała wcześniej przy tej samej ulicy.

Według „The Insider” Dawydow kierował w Głównym Zarządzie Rakietowo-Artyleryjskim (GRAU) Ministerstwa Obrony Federacji Rosyjskiej działem odpowiadającym za dostawy amunicji rakietowej i artyleryjskiej na front wojny z Ukrainą. Kanał „Telegram 112” podał, że ładunek wybuchowy umieszczono pod siedzeniem kierowcy, a jego siła odpowiadała 300–400 gramom trotylu.

Niezależny rosyjski portal „Agenstwo” zwrócił uwagę, że może to być pierwszy przypadek, gdy władze nie ujawniły nazwiska wysokiego rangą urzędnika zabitego w zamachu.

Ukraińskie władze nie skomentowały sprawy. W tej chwili nie ma bezpośrednich dowodów na to, że Kijów miał związek z zamachem w Bałaszysze.

Jaki jest kontekst?

Wybuch nastąpił niespełna kilometr od miejsca, gdzie w kwietniu 2025 roku w zamachu samochodowym zginął gen. Jarosław Moskalik, zastępca szefa Głównego Zarządu Operacyjnego Sztabu Generalnego Rosji.

Od początku pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę doszło do serii zamachów na rosyjskich wojskowych i osoby związane z machiną wojenną Kremla. W grudniu 2024 roku w Moskwie zginął gen. Igor Kiriłłow, dowódca wojsk ochrony radiologicznej, chemicznej i biologicznej. Źródło w Służbie Bezpieczeństwa Ukrainy przekazało wówczas Reutersowi, że była to operacja sił specjalnych Ukrainy SBU.

W listopadzie 2024 roku w okupowanym Sewastopolu na Krymie zginął kpt. Walerij Trankowski, oficer Floty Czarnomorskiej. Źródła ukraińskich służb powiedziały wtedy Reutersowi i AFP, że za zamachem stała Ukraina. W grudniu 2025 roku w Moskwie zginął gen. Fanil Sarwarow. Rosyjscy śledczy zakładali udział ukraińskich służb w tym zamachu, ale Kijów nie skomentował sprawy.

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło?

Prace poszukiwawcze rozpoczęły się 8 czerwca. Prowadzi je polski Instytut Pamięci Narodowej we współpracy z ukraińskim partnerem, którego reprezentuje przedsiębiorstwo komunalne „Dola”, przedsiębiorstwem „Wołyńskie Starożytności”, oraz z udziałem Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego i Stowarzyszenia Huta Pieniacka.

„Poszukujemy tutaj przynajmniej dwóch masowych dołów śmierci. Mamy je wstępnie zlokalizowane na podstawie relacji świadków oraz według zdjęć i topografii tego miejsca” – powiedział ks. Tomasz Trzaska z Biura Poszukiwań i Identyfikacji IPN.

Na miejscu pracuje koparka, która zdejmuje wierzchnią warstwę ziemi. Po lokalizacji mogił za zgodą ukraińskiej strony odbędzie się drugi etap prac – ekshumacje.

Huta Pieniacka jest jednym z kluczowych miejsc zbrodni wołyńskiej ze względu na liczbę ofiar. W latach 40. XX wieku była duża polska miejscowość (licząca ponad 170 gospodarstw) w dawnym województwie tarnopolskim. Funkcjonował tam silny ośrodek samoobrony współpracujący z Armią Krajową. We wsi schronienie znajdowali również mieszkańcy sąsiednich miejscowości uciekający przed prześladowaniami.

28 lutego 1944 roku wieś została spacyfikowana. Zgodnie z ustaleniami Instytutu Pamięci Narodowej zbrodnię popełnili „ukraińscy żołnierze 4. pułku policyjnego SS 14. Dywizji SS „Galicja”, pod dowództwem niemieckiego kapitana, wspólnie z lokalnym oddziałem UPA oraz oddziałem paramilitarnym złożonym z ukraińskich nacjonalistów pod dowództwem Włodzimierza Czerniawskiego”. Zginęło tam ponad 800 osób, w tym kobiety i dzieci. Wieś została spalona. Niewielu jej mieszkańców ocalało.

Do tej pory dzięki analizie dokumentów archiwalnych i przesłuchaniu świadków ustalono personalia 634 ofiar. Śledztwo w sprawie tej zbrodni prowadzi Oddziałowa Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Krakowie.

Prace poszukiwawcze są zaplanowane do 18 czerwca.

Jest to ważny krok dla rodzin ofiar tej zbrodni, które od lat czekają na odnalezienie szczątków bliskich oraz ich godne upamiętnienie.

„Wszyscy żyjemy w takim oczekiwaniu tego, że znajdziemy miejsca, po które tutaj przyjechaliśmy, żeby zobaczyć, gdzie są te doły, gdzie pogrzebane są szczątki naszych najbliższych. To są ogromne emocje” – powiedziała w rozmowie z Polską Agencją Prasową prezes Stowarzyszenia Huta Pieniacka Małgorzata Gośniowska-Kola. Z jej rodziny zginęło w 1944 r. kilkanaście osób.

Jaki jest kontekst?

Według polskiej strony zgodę na prace poszukiwawcze ukraińskie władze wydały w lutym 2026 roku. Ukraiński IPN pisze, że Ministerstwo Kultury Ukrainy wydało zezwolenie dla przedsiębiorstwa „Wołyńskie Starożytności” w 2025 roku. W każdym razie wydarzyło się to po przełomie w relacjach polsko-ukraińskich jesienią 2024 roku, kiedy Ukraina zniosła moratorium na prace poszukiwawcze, które wydała w 2017 roku jako odpowiedź na niszczenie miejsc ukraińskich pochówków w Polsce. Ta decyzja została ogłoszona pod koniec listopada 2024 r. podczas wspólnej konferencji prasowej szefów dyplomacji Polski i Ukrainy, Radosława Sikorskiego i Andrija Sybihy.

Przeczytaj także:

„Prace poszukiwawcze będą prowadzone zgodnie z ustaleniami wynikającymi z działań ukraińsko-polskiej grupy roboczej ds. pamięci narodowej oraz porozumień zawartych przez prezydentów obu krajów” – pisze ukraiński IPN.

„Tragiczne karty wspólnej historii obu narodów w XX wieku pozostają dla Polaków i Ukraińców tematem wrażliwym. Jednocześnie konsekwentny i odpowiedzialny dialog w tych kwestiach stanowi gwarancję godnego upamiętnienia ofiar”.

Prace w Hucie Pieniackiej to kolejne miejsce, gdzie są prowadzone prace poszukiwawcze.

Wiosną 2025 r. zostały przeprowadzone prace w dawnej wsi Puźniki w obecnym obwodzie tarnopolskim, gdzie odnaleziono szczątki co najmniej 42 osób. Zostały one pochowane 6 września.

W marcu 2026 roku w miejscowości Ugli prowadzono kolejne poszukiwania polskich ofiar, ale na razie nie udało się zlokalizować miejsca masowego pochówku.

W kwietniu tego roku badania poszukiwawczo-archeologiczne przeprowadzono też w Ostrówkach i Woli Ostrowieckiej, gdzie odnaleziono kolejne miejsca pochówku polskich ofiar zbrodni z 1943 r.

„Łącznie w tym etapie prac odkryto dwie mogiły zbiorowe oraz jeden grób indywidualny” – informowała w maju ministra kultury Marta Cienkowska.

Na początku stycznia w rozmowie z OKO.press Cienkowska wspominała o pracach poszukiwawczych zaplanowanych na 2026 rok, m.in. w Hucie Pieniackiej (obw. lwowski), wsi Ostrówki (obw. wołyński), Puźnikach (obw. tarnopolski – w jeszcze jednym miejscu pochówku).

„Ten proces [prac poszukiwawczych i ekshumacji] idzie do przodu, dlatego trudno zrozumieć głosy, jakoby Ukraińcy blokowali procesy ekshumacyjne. Moim zdaniem są one podżegane przez stronę rosyjską, której celem jest wpływ na nastroje społeczne w Polsce” – mówiła ministra Cienkowska.

Przeczytaj także:

Ważne jest, że zaplanowane prace odbywają się mimo kolejnego kryzysu w relacjach polsko-ukraińskich, który wywołało to, że pod koniec maja prezydent Ukrainy nadał jednej z jednostek wojskowych imię „Bohaterów UPA”, a prezydent Karol Nawrocki wystąpił do kapituły Orderu Orła Białego o odebranie Wołodymyrowi Zełenskiemu tej najwyższej polskiej nagrody.

Przeczytaj także:

Na zdjęciu: pochówek ekshumowanych ofiar z Puźnik, wrzesień 2025. Fot. Patryk Ogorzałek/Agencja Wyborcza.pl

Co się wydarzyło

W poniedziałek 8 czerwca w cieśninie Ormuz, blisko wybrzeża Omanu, zestrzelony został amerykański helikopter Apache. Dwuosobowa załoga zdołała się uratować. To pierwszy taki przypadek od początku wojny USA z Iranem.

Amerykanie oskarżyli kolejnego dnia Iran o atak na śmigłowiec i zapowiedzieli odpowiedź. Irański wiceminister spraw zagranicznych przekazał telewizji Al Dżazira, że Irańczycy nie uderzyli celowo w śmigłowiec, ale dodał, że w napiętej atmosferze, przy obecności obcych wojsk w cieśninie tego rodzaju incydenty mogą się zdarzać.

Donald Trump zapowiedział amerykańską odpowiedź. Ta przyszła około północy lokalnego czasu. Amerykanie uderzyli w porty w miastach Sirik, Dżask i Bandar Abbas. Minister spraw zagranicznych Iranu Abbas Arakczi zapowiedział, że Iran na te ataki odpowie. Wcześnie rano Irańczycy zaatakowali amerykańskie bazy wojskowe w Jordanii, Bahrajnie i Kuwejcie.

Jaki jest kontekst

Najnowsza wymiana ognia to potwierdzenie tego, jak silne są napięcia w cieśninie Ormuz pomiędzy Iranem i USA dwa miesiące po zawieszeniu broni. W rzeczywistości mamy do czynienia z wojną na stosunkowo niskim poziomie intensywności. A jednak dopiero co mieliśmy do czynienia z najpoważniejszą wymianą ognia pomiędzy Iranem a Izraelem od dwóch miesięcy.

To wszystko nie znaczy, że jesteśmy na prostej drodze do powrotu sytuacji z marca. Ale to kolejny sygnał, że rozmowy pomiędzy USA i Iranem stoją w miejscu lub posuwają się do przodu bardzo powoli.

„Mamy duże szanse na podpisanie umowy w ciągu dwóch lub trzech dni” – powiedział Donald Trump w poniedziałek 8 czerwca wieczorem. Trudno jednak brać tę deklarację na poważnie. Trump mówił to bowiem od kwietnia wielokrotnie. Potwierdzają to pakistańscy pośrednicy w negocjacjach. W reakcji na słowa Trumpa anonimowi negocjatorzy z Pakistanu powiedzieli tureckiej agencji Andalou, że taki przełom w ciągu 2-3 dni jest mało prawdopodobny.

Można mieć nadzieję, że podczas najnowszej wymiany ognia obie strony sprawdziły swoją gotowość do dalszej walki i podejmą teraz kroki ku kolejnej deeskalacji. Wszystko wskazuje na to, że skutki ataków z obu stron nie były poważne. Pat w cieśninie jak trwał, tak trwa.

Przeczytaj także: