Krótko i na temat: najnowsze wiadomości z Polski i ze świata

Co się wydarzyło?

Departament Stanu USA ogłosił nabór wniosków o granty dla europejskich organizacji pozarządowych oraz instytucji edukacyjnych, które chcą realizować projekty zgodne z priorytetami administracji Donalda Trumpa – donosi „Financial Times”.

W ogłoszeniu wskazano, że projekty powinny dotyczyć m.in. „suwerenności narodowej, migracji, cenzury oraz nadużywania prawa” i rozwijać „wspólną filozofię polityczną, prawną oraz wspólne zachodnie dziedzictwo cywilizacyjne”, wzmacniając „więzi cywilizacyjne” między Stanami Zjednoczonymi a Europą – pisze dziennik.

„Instytucje ponadnarodowe i rządy wykorzystują władzę państwową, by podważać podstawowe zasady demokratycznego rządzenia poprzez zbyt szeroko sformułowane i nieprecyzyjne przepisy dotyczące mowy nienawiści oraz regulacje dotyczące treści publikowanych w internecie, które nadzorują i karzą wypowiedzi, jednocześnie tłumiąc udział obywateli w życiu politycznym” – czytamy w ogłoszeniu.

Program przewiduje granty o wartości od 1 do 3 mln dolarów dla pojedynczych projektów. Łączna pula środków wynosi blisko 5 mln dolarów. Według dokumentów Departamentu Stanu finansowanie ma trafić do dwóch lub trzech organizacji.

Jaki jest kontekst?

Jak zwraca uwagę „Financial Times”, gdy wcześniej informował o planach przekierowania części środków na wsparcie związanych z ruchem MAGA europejskich think tanków i organizacji, rzecznik Departamentu Stanu zapewniał, że USA „nie finansują i nie będą finansować” partii politycznych w Europie ani w innych częściach świata.

Tuż po objęciu władzy Donald Trump zdecydował o wstrzymaniu finansowania wielu programów pomocy zagranicznej realizowanych przez USAID oraz rozpoczął likwidację lub głęboką redukcję finansowania instytucji promujących demokrację, prawa człowieka i niezależne media na świecie. Na cięciach ucierpiały m.in. organizacje humanitarne, prodemokratyczne think tanki oraz programy wspierające społeczeństwo obywatelskie w wielu krajach.

Rząd USA wstrzymał też finansowanie amerykańskich mediów finansowanych z budżetu federalnego, takich jak Voice of America, Radio Wolna Europa/Radio Swoboda czy Radio Free Asia. W przypadku Voice of America zwolniono lub wysłano na przymusowe urlopy zdecydowaną większość pracowników, a stacja bardzo ograniczyła działalność. Radio Wolna Europa zostało zmuszone do głębokiej restrukturyzacji i redukcji zatrudnienia, co spowodowało ograniczenie działalności do priorytetowych kierunków, przede wszystkim Rosji, Ukrainy i Iranu.

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło

W nocy amerykańska armia kolejną noc z rzędu przeprowadziła serię ataków na cele w Iranie. Amerykanie znów uderzyli przede wszystkim w cele na południu kraju. Eksplozje odnotowano na wyspach Keszm i Hengam, oraz w miastach Bandar Abbas, Ahwaz i Buszehr. Irańskie źródła mówią też o uderzeniu w koszary wojskowe w mieście Bampur w sąsiadującej z Paksitanem prowincji Sistan i Beludżystan. Nie ma na razie potwierdzenia ofiar śmiertelnych.

Korpus Strażników Rewolucji Islamskiej zaatakował z kolei m.in. bazę amerykańskiej Piątej Floty w Bahrajnie. Irańczycy twierdzą, że zniszczyli centrum dowodzenia floty, a także tamtejsze magazyny i składy paliwa. Strażnicy w oświadczeniu wyemitowanym w państwowej telewizji przekazali też, że jeśli ataki nie ustaną, mogą zaczać atakować ścieżki eksportu ropy i gazu, z których korzystają Amerykanie i ich sojusznicy. W oświadczeniu przekazali, że surowce te będą służyć „albo wszystkim, albo nikomu”. Irańczycy uderzyli także w cele w Kuwejcie.

Jaki jest kontekst

Podpisane 17 czerwca porozumienie między Iranem a USA nie przetrwało nawet miesiąca. Tydzień temu Irańczycy zaatakowali kilka statków w cieśninie Ormuz, które, ich zdaniem, nie odpowiadały na ostrzeżenia i odmawiały koordynacji ruchu w cieśninie z Iranem. Amerykanie odpowiedzieli na te ataki, od tego momentu możemy mówić o całkowitym rozpadzie porozumienia. Obie strony podpisały dokument, który pozostawał wiele niedopowiedzeń. Spór o kontrolę nad ruchem w cieśninie Ormuz przekształcił się w kolejną wojnę.

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło?

We wtorek 14 lipca prezes Trybunału Konstytucyjnego Bogdan Święczkowski zwołał Zgromadzenie Ogólne sędziów TK. Powinno ono przyjąć sprawozdanie finansowe za rok ubiegły i budżet na rok 2027. Jednak bez głosów dwojga sędziów wybranych przez obecny parlament, czyli Dariusza Szostka i Magdaleny Bendkowskiej zgromadzenie nie może podjąć żadnej prawomocnej decyzji. Tymczasem ta dwójka sędziów – uznawana przez Święczkowskiego, bo przyjął od nich ślubowanie prezydent Karol Nawrocki – występuje solidarnie z czwórką wybranych głosami obecnej koalicji sędziów, od których Nawrocki ślubowania nie przyjął (z powodu ich zaangażowania w walce o praworządność za rządów PiS).

We wtorkowe popołudnie Bendkowska i Szostek pojawili się na zgromadzeniu i domagali się jego przesunięcia z racji niewłaściwego składu – bez czwórki sędziów (dwoje z nich weszło na salę obrad, ale zostali uznani za gości) i z dwoma sędziami następcami tzw. dublerów. Złożyli również wnioski w sprawie przyznania„wyklętej" czwórce pełnych praw – Święczkowski nie przyznaje im spraw, traktuje jak intruzów w siedzibie TK. Gdy ich wnioski zostały odrzucone, Bendkowska i Szostek zerwali kworum.

Z kolei dwóch niewpuszczonych na obrady sędziów – Krystian Markiewicz i Marcin Dziurda pojawiło się w siedzibie Trybunału w towarzystwie policji i prokuratura Andrzeja Piasecznego, który prowadzi postępowania ws. sytuacji w TK.

Jaki jest kontekst?

Wydarzenia w Trybunale Konstytucyjnym to kolejna odsłona politycznej walki o sądy i praworządność. Rządząca koalicja w praktyce nie uznaje orzeczeń obsadzonego przez ludzi PiS TK, nie drukując ich, podobnie jak wcześniej nie robił tego rząd Prawa i Sprawiedliwości, kiedy nie miał jeszcze większości w Trybunale. Ostatecznie zdecydowała się jednak na pokonanie przeciwnika jego własną bronią, wybierając do TK własnych sędziów. Plany te pokrzyżował jednak Karol Nawrocki, odbierając ślubowanie tylko od części nominatów – pozostali złożyli nieuznawane przez Święczkowskiego ślubowanie w Sejmie. Kolejny sędzia, wybrany 11 czerwca, czeka na decyzję prezydenta ws. ślubowania.

Sytuację w Trybunale Konstytucyjnym opisał dokładnie Mariusz Jałoszewski:

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło?

Prokuratura Krajowa będzie domagać się ekstradycji z USA byłego ministra sprawiedliwości Zbigniewa Ziobry, na którym ciąży 26 zarzutów prokuratorskich w związku z nieprawidłowościami w Funduszu Sprawiedliwości. Wniosek o ekstradycję może zostać wysłany już w przyszłym tygodniu, ponieważ 1 lipca uprawomocniło się postanowienie o zastosowaniu wobec Ziobry tymczasowego aresztu – poinformowała „Gazeta Wyborcza”.

Pierwotnie prokuratura chciała zatrzymać Ziobrę na etapie, gdy ten przebywał na Węgrzech. W lutym 2026 roku wystąpiła do sądu o wydanie Europejskiego Nakazu Aresztowania, jednak postępowanie trwało kilka miesięcy. W tym czasie Ziobro zdążył opuścić Węgry i wyjechać do Stanów Zjednoczonych, zanim zapadła decyzja sądu.

W poniedziałek 13 lipca sąd uznał wniosek Prokuratury Krajowej o wydanie Europejskiego Nakazu Aresztowania za bezzasadny. Uzasadnił to tym, że Ziobro przebywa już poza strefą Schengen, a ENA obowiązuje wyłącznie na terytorium państw Unii Europejskiej i kilku państw stowarzyszonych.

Prokuratura nie zgadza się z tą interpretacją. Wskazuje, że Europejski Nakaz Aresztowania nadal byłby potrzebny na wypadek, gdyby Ziobro wrócił do Europy. Zdaniem śledczych wielomiesięczna zwłoka w rozpoznaniu wniosku przez sąd umożliwiła politykowi wyjazd z Węgier i uniknięcie zatrzymania.

Jaki jest kontekst?

Zbigniew Ziobro wyjechał z Polski po przedstawieniu mu zarzutów w śledztwie dotyczącym Funduszu Sprawiedliwości. Początkowo przebywał na Węgrzech, gdzie otrzymał ochronę od rządu Viktora Orbána. Po zmianie władzy w Budapeszcie opuścił jednak Węgry i w maju 2026 roku wyjechał wraz z żoną do Stanów Zjednoczonych.

Fundusz Sprawiedliwości miał finansować pomoc ofiarom przestępstw i wsparcie postpenitencjarne. Według śledczych był jednak wykorzystywany do przekazywania publicznych pieniędzy organizacjom powiązanym z Suwerenną Polską i obozem rządzącym. Prokuratura bada m.in. mechanizm ustawiania konkursów, ingerowania w przygotowanie ofert i przyznawania dotacji podmiotom, które nie spełniały wymogów formalnych.

Na Ziobrze ciążą łącznie 26 zarzutów. Obejmują one m.in. przekraczanie uprawnień, niedopełnienie obowiązków, ingerowanie w przygotowanie konkursów oraz dopuszczenie do przekazania środków nieuprawnionym podmiotom. Wśród zarzutów znajduje się także przekazanie 25 mln zł z Funduszu Sprawiedliwości Centralnemu Biuru Antykorupcyjnemu na zakup systemu Pegasus, który był wykorzystywany do inwigilacji przedstawicieli ówczesnej opozycji. Według prokuratury działania te miały przynosić korzyści polityczne i majątkowe oraz działały na szkodę interesu publicznego.

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło?

„Kolejna rosyjska prowokacja nad Bałtykiem” – napisał na X minister obrony narodowej Władysław Kosiniak-Kamysz. Szef MON poinformował, że we wtorek 14 lipca polskie myśliwce przechwyciły nad Ustką rosyjski samolot rozpoznawczy Ił-20 i zmusiły go do oddalenia.

Podczas konferencji prasowej Kosiniak-Kamysz przekazał, że maszyna wykonywała misję rozpoznawczą, której celem było zbieranie informacji o systemach obrony państw NATO. Jak podkreślił, rosyjskie lotnictwo regularnie prowadzi tego typu działania, sprawdzając gotowość i czas reakcji sił Sojuszu na wschodniej flance. Dodał, że polskie lotnictwo zareagowało zgodnie z obowiązującymi procedurami, przechwytując rosyjski samolot i doprowadzając do jego oddalenia z rejonu prowadzonej misji.

Minister przypomniał, że „to Rosja jest agresorem”, dlatego – jak mówił – wzmacnianie polskich sił zbrojnych i wspieranie Ukrainy pozostaje elementem bezpieczeństwa Polski. Podkreślił, że każdy dzień walk na Ukrainie osłabia potencjał militarny Rosji, co leży w interesie państw NATO.

Jaki jest kontekst?

Podczas wtorkowego posiedzenia Komitetu ds. Bezpieczeństwa ministrowie, szefowie służb i dowódcy wojskowi omawiali m.in. sytuację na Ukrainie oraz bezpieczeństwo w regionie Morza Bałtyckiego. Kosiniak-Kamysz podkreślił, że wojna nie słabnie. Według danych przedstawionych przez MON tylko w ostatnim tygodniu Rosja przeprowadziła około 900 działań bojowych na linii frontu, a niemal każdej nocy prowadzi zmasowane ataki rakietowe i dronowe na ukraińskie miasta.

Szef MON ocenił, że rosyjskie działania, takie jak loty samolotów rozpoznawczych nad Bałtykiem, są elementem szerszej strategii testowania gotowości państw NATO. Wskazał, że jednym z najważniejszych ustaleń zakończonego szczytu NATO w Ankarze było dalsze wzmacnianie wschodniej flanki Sojuszu oraz kontynuowanie wsparcia wojskowego dla Ukrainy.

„My jesteśmy od pierwszych dni wojny zaangażowani w to, żeby Federacja Rosyjska nie stanęła pod granicą polską od strony ukraińskiej, żeby wojska rosyjskie były trzymane jak najdalej od granicy polskiej” – mówił Kosiniak-Kamysz.

Dodał, że postulaty wstrzymania pomocy wojskowej dla Ukrainy, zgłaszane m.in. przez Grzegorza Brauna i powołanego przez PiS kandydata na premiera Przemysława Czarnka, są – jego zdaniem – sprzeczne z polskim bezpieczeństwem i ustaleniami szczytu NATO w Ankarze, pod którymi podpisali się wszyscy przywódcy państw Sojuszu, w tym prezydent USA Donald Trump.

Przeczytaj także: