"Drogi Panie Wiceprzewodniczacy! My, obywatele Polski i Unii Europejskiej apelujemy do Pana o podjęcie bardziej zdecydowanych kroków w obronie zasad państwa prawa i demokracji w naszym kraju. Najwyższy czas!" - taki apel możesz wysłać do Fransa Timmermansa przyłączając się do inicjatywy prof. Jerzego Zajadły

Prof. Jerzy Zajadło*, filozof prawa z Uniwersytetu Gdańskiego zaproponował akcję wysyłania listów do Pierwszego Zastępcy Przewodniczącego Komisji Europejskiej Fransa Timmermansa. Może w niej wziąć udział każda obywatelka i każdy obywatel zaniepokojony naruszeniem zasad państwa prawa w Polsce.

Wystarczy skopiować treść listu (w języku angielskim), podpisać się i wysłać skan pod adres mailowy [email protected] lub tradycyjną pocztą (European Commission; Rue de la Loi / Wetstraat 170; B-1049 Bruxelles/Brussel; Belgique/België).

Komisja Europejska rozpoczęła procedurę z art. 7 Traktatu o UE. Jest ona bardzo powolna, ma charakter polityczny. Stwierdzenie ryzyka poważnego naruszenia praworządności w Polsce wymagałoby zgody 21 z 28 państw członkowskich, a kolejny etap – stwierdzenie wystąpienia takiego naruszenia – wręcz jednomyślności Rady Europejskiej. Dopiero potem Rada Europejska mogłaby uchwalić sankcje.

Art. 7 Traktatu o Unii Europejskiej

1. Na uzasadniony wniosek jednej trzeciej Państw Członkowskich, Parlamentu Europejskiego lub Komisji Europejskiej, Rada, stanowiąc większością czterech piątych swych członków po uzyskaniu zgody Parlamentu Europejskiego, może stwierdzić istnienie wyraźnego ryzyka poważnego naruszenia przez Państwo Członkowskie wartości, o których mowa w artykule 2. Przed dokonaniem takiego stwierdzenia Rada wysłuchuje dane Państwo Członkowskie i, stanowiąc zgodnie z tą samą procedurą, może skierować do niego zalecenia.Rada regularnie bada czy powody dokonania takiego stwierdzenia pozostają aktualne.2. Rada Europejska, stanowiąc jednomyślnie na wniosek jednej trzeciej Państw Członkowskich lub Komisji Europejskiej i po uzyskaniu zgody Parlamentu Europejskiego, może stwierdzić, po wezwaniu Państwa Członkowskiego do przedstawienia swoich uwag, poważne i stałe naruszenie przez to Państwo Członkowskie wartości, o których mowa w artykule 2.3. Po dokonaniu stwierdzenia na mocy ustępu 2, Rada, stanowiąc większością kwalifikowaną, może zdecydować o zawieszeniu niektórych praw wynikających ze stosowania Traktatów dla tego Państwa Członkowskiego, łącznie z prawem do głosowania przedstawiciela rządu tego Państwa Członkowskiego w Radzie. Rada uwzględnia przy tym możliwe skutki takiego zawieszenia dla praw i obowiązków osób fizycznych i prawnych.Obowiązki, które ciążą na tym Państwie Członkowskim na mocy Traktatów, pozostają w każdym przypadku wiążące dla tego Państwa.

4. Rada może następnie, stanowiąc większością kwalifikowaną, zdecydować o zmianie lub uchyleniu środków podjętych na podstawie ustępu 3, w przypadku zmiany sytuacji, która doprowadziła do ich ustanowienia.

5. Zasady głosowania, które do celów niniejszego artykułu stosuje się do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej i Rady, określone są w artykule 354 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. 

Działania Komisji Europejskiej w sprawie sytuacji w Polsce

[Opis ze strony Komisji Europejskiej]

Komisja Europejska jest zaniepokojona sytuacją systemu sprawiedliwości w Polsce po zmianach w ustawodawstwie krajowym wprowadzonych w ostatnich dwóch latach. Od listopada 2015 r. Komisja Europejska monitoruje rozwój wydarzeń związanych z praworządnością w Polsce, a od stycznia 2016 roku prowadzi dialog z polskimi władzami zgodnie z ramami na rzecz umocnienia praworządności. Do tej pory Komisja Europejska wydała cztery zalecenia w sprawie praworządności, które dotyczyły m. in. nowelizacji ustawy o Trybunale Konstytucyjnym, ustawy o Sądzie Najwyższym czy ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa. Zalecenia zawierają zastrzeżenia Komisji oraz zalecane sposoby rozwiązania kwestii, których dotyczą.

W grudniu 2017 roku Komisja Europejska stwierdziła, że istnieje wyraźne ryzyko poważnego naruszenia zasady praworządności w Polsce i zaproponowała Radzie (państwom członkowskim) przyjęcie decyzji na podstawie art. 7 ust. 1 Traktatu o Unii Europejskiej. Procedura przewidziana w tym artykule ma na celu ochronę wartości, na których opiera się Unia Europejska. Wartości te zapisano w art. 2 Traktatu o Unii Europejskiej. Jedną z nich jest praworządność, która wymaga zagwarantowania niezależności sądów i niezawisłości sędziów, podziału władz oraz pewności prawa.

Procedura przewidziana w artykule 7

Procedura przewidziana w art. 7 Traktatu o UE została wprowadzona na mocy Traktatu Amsterdamskiego w 1997 r. Do tej pory nie była stosowana.

Procedura przewiduje dwie możliwości – mechanizm zapobiegawczy (art 7. ust. 1), jeżeli istnieje wyraźne ryzyko poważnego naruszenia wartości UE, oraz mechanizm sankcji (art 7. ust. 1), jeżeli takie poważne naruszenie już nastąpiło. Sankcje mogą objąć zawieszenie niektórych praw wynikających ze stosowania Traktatów wobec danego państwa członkowskiego, np. odebranie temu państwu prawa głosu w Radzie.

Zarówno w przypadku mechanizmu zapobiegawczego, jak i mechanizmu sankcji ostateczna decyzja musi zostać podjęta przez przedstawicieli państw członkowskich w Radzie, ale sposób podejmowania decyzji jest inny: w przypadku mechanizmu prewencyjnego decyzja wymaga większości czterech piątych państw członkowskich, natomiast stwierdzenie naruszenia wartości UE wymaga jednomyślności wśród szefów państw i rządów UE. Zainteresowane państwo członkowskie nie bierze udziału w głosowaniu.

Rola Parlamentu Europejskiego w procedurze z art. 7

Zanim Rada uzna, że istnieje wyraźne ryzyko poważnego naruszenia wartości UE albo że doszło do poważnego naruszenia wartości UE, wymagana jest zgoda Parlamentu Europejskiego.

Węgry i artykuł 7

W maju 2017 roku Parlament Europejski wyraził obawy dotyczące rządów prawa na Węgrzech i wezwał do uruchomienia artykułu 7. Komisja Wolności Obywatelskich pracuje nad uchwałą przygotowującą głosowanie w tej sprawie na sesji plenarnej. Zgodnie z art. 7 Traktatu o Unii Europejskiej Parlament Europejski może zainicjować mechanizm prewencyjny, wzywając Radę do ustalenia, że istnieje ryzyko naruszenia wartości UE.