Jak oceniamy prawdę i fałsz

Oto 12 zasad, których przestrzegamy

1. Analizujemy wypowiedzi polityków, wyższych urzędników państwowych i samorządowych, hierarchów kościelnych, liderów ruchów społecznych, przywódców wpływowych organizacji, liderów życia gospodarczego itd. Nie analizujemy wypowiedzi ludzi mediów, artystów, osób postronnych, anonimowych opinii w mediach społecznościowych itd.

2. Codziennie szukamy wartych sprawdzenia stwierdzeń w wystąpieniach publicznych, dokumentach partyjnych i rządowych, mediach, także społecznościowych itp.

3. W wyborze kierujemy się tym, czy stwierdzenie:
•    jest weryfikowalne, potrafimy dotrzeć do informacji, które pozwolą je ocenić;
•    odnosi się do faktów, opisuje zdarzenia, podaje dane liczbowe itp.
•    dotyczy istotnej kwestii i/lub ten, kto mówi, jest liczącą się postacią;
•    łatwo wpada w ucho, potwierdza stereotyp, może zainfekować masową wyobraźnię;
•    ma taką postać, że odbiorcy bez głębszej wiedzy trudno rozstrzygnąć, czy to prawda czy nie.

4. Trzymamy się zasady, że co najmniej jedną trzecią uwagi poświęcamy wypowiedziom osób spoza obozu władzy.

5. Oceniamy stwierdzenia przy pomocy fałszomierza „Oka”, który może wskazywać sześć stanów:
•    fałsz – jawnie sprzeczne z faktami;
•    raczej fałsz – trochę prawdy w tym jest, ale całość sprzeczna z faktami i/lub kontekst wprowadza w błąd;
•    półprawda – raczej zgodne z faktami, ale brakuje ważnych informacji;
•    prawie prawda – w zasadzie tak jest, ale pozostaje niedostatecznie precyzyjne;
•    prawda – zgadza się, tak jest, są na to dowody:
•    stłuczony fałszomierz – niedorzeczność, insynuacja.

6. Ponadto „Oko” przyznaje dwa „wyróżnienia”:
•    koziołka matołka – za wypowiedzi wyjątkowo niemądre, świadczące o braku elementarnej wiedzy czy orientacji w temacie;
•    dyzmę – za wypowiedzi obraźliwe, bezwzględne, manipulacje prawdą.

7. Uwzględniamy kontekst.

8. Zakładamy, że wypowiadając stwierdzenie, polityk (osoba publiczna) powinna przedstawić fakty, które je potwierdzają. Dowód spoczywa na tym, kto informuje/dezinformuje opinię publiczną.

9. Sprawdzając prawdziwość danego stwierdzenia „Oko”, podaje rzeczowe argumenty, dane liczbowe, statystyki. Przywołujemy źródła, z których korzystamy.

10. Staramy się nie narzucać naszych ocen i jesteśmy otwarci na krytykę naszej pracy. Uaktualniamy oceny, gdy zmieniło się coś istotnego. Przyjmujemy sugestie, korekty i podpowiedzi. W uzasadnionych przypadkach publikujemy sprostowania i przepraszamy osoby, które nietrafnie oceniliśmy. Każda korekta oceny pozostaje zapisana na pierwotnej wersji i pozostaje widoczna.

11. Nawet jeżeli posługujemy się lżejszym tonem lub żartobliwym tytułem, prowadzimy naszą analizę najrzetelniej i najuczciwiej, jak potrafimy.

12. Każdą ocenę dyskutujemy w zespole, w miarę potrzeby korzystamy też z pomocy ekspertów z danej dziedziny.