Już oficjalnie Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) przyznała, że traktowanie transpłciowości jako zaburzenia psychicznego jest niezgodne z obecną wiedzą medyczną i przyczynia się do stygmatyzacji osób trans. To kolejny krok na drodze do uznania pełni praw osób, które odczuwają inną identyfikację płci niż ta określona przy urodzeniu

18 czerwca 2018 WHO opublikowała aktualizację Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych – ICD-11. „Naszą intencją jest redukcja przeszkód stojących na drodze do opieki [red. – medycznej]” – mówił 26 lipca 2016 roku w wywiadzie dla New York Times’a dr Geoffrey Reed, psycholog, jeden z koordynatorów prac nad nowym kształtem klasyfikacji.

Kwestie związane z transpłciowością zostały w dokumencie usunięte z listy zaburzeń psychicznych i przeniesione do rozdziału związanego szeroko ze zdrowiem seksualnym („Conditions Related to Sexual Health”). Zmieniły się też kategorie. Zamiast zaburzeń i zmedykalizowanych terminów takich jak transseksualizm (zobacz niżej) zostały one podzielone na dwie kategorie:

  • niezgodność płciowa u osób nastoletnich i dorosłych;
  • niezgodność płciowa u dzieci.
  • Zobacz słownik terminów związanych z transpłciowością

    Crossdressing (CD)

    Zakładanie strojów płci przeciwnej. Terminu „crossdressing” często używa się w znaczeniu „transwestytyzm”, chociaż crossdresserami są wszystkie osoby przywdziewające stroje płci przeciwnej, nie tylko transwestyci, ale także aktorzy, drag kings, drag queens.

    Gender

    Inaczej „płeć kulturowa”. Zespół wyobrażeń, nakazów i zakazów związanych z życiem w danej płci, które należy realizować, aby być postrzeganym jako „prawdziwy” przedstawiciel danej płci. Np. „prawdziwa kobieta” to nie ta, która realizuje się w zawodzie mechanika samochodowego albo kierownika budowy, a po pracy trenuje zapasy, ale raczej delikatna przedszkolanka, której hobby jest szydełkowanie lub układanie kwiatów, ponieważ w kulturze europejskiej siła, zdecydowanie, agresja to cechy kojarzone z męskością, natomiast delikatność, uległość, łagodność to cechy, których wymaga się od kobiet. więcej

    Genderqueer

    Tak określa się osobę o nietypowej identyfikacji płciowej, np. osobę, która w równym stopniu czuje się przynależna do obu płci, osobę, która nie czuje się związana z żadną płcią lub osobę, która wybiera cechy obu płci i dopiero ich połączenie stanowi odwzorowanie jej poczucia płci.

    Heteronorma

    Taki stan kultury, w którym dopuszcza się istnienie tylko dwóch płci – kobiecej i męskiej, które są od siebie różne i odgraniczone, oraz jednej orientacji seksualnej – heteroseksualizmu. Każda inna identyfikacja płciowa, niż tylko stricte kobieca lub męska oraz inne orientacje seksualne uważane są za nienormalne. więcej

    Transgenderyzm (TG)

    Termin „transgenderyzm” ma kilka znaczeń (też w zależności od języka), a jego znaczenie wciąż się zmienia.

    Termin „transgenderyzm” został wprowadzony do języka angielskiego w latach 70. XX wieku na określenie osób, które chciały żyć w płci przeciwnej, jednak bez przeprowadzania operacji zmiany płci (SRS). W latach 80. termin ten uzyskał nowe, szerokie znaczenie – został rozciągnięty na wszystkie osoby, które przekraczają granice płci, w jakiej się urodziły, dlatego też

    w szerszym ujęciu transgenderyzm można rozumieć jako praktykę przekraczania norm związanych z płcią. W takim ujęciu transgenderysta to osoba, której prezentacja płciowości przynajmniej czasami jest odmienna od oczekiwań kultury, w jakiej ta osoba żyje.

    W węższym znaczeniu:
    Rozbieżność między psychicznym poczuciem płci a biologiczną budową ciała, nie wiążąca się jednak z chęcią przeprowadzenia wszystkich operacji, tak aby dostosować ciało do odczuwanej płci psychicznej.

    Transpłciowość

    Termin „transpłciowość” powstał po to, żeby podkreślić inną niż najczęstsza identyfikację płciową (czucie się kobietą lub mężczyzną) bądź brak identyfikacji z jakąkolwiek płcią. Ludzie określani mianem transpłciowych to głównie transseksualiści i transwestyci. Oprócz nich są także osoby czujące przynależność do obu płci oraz nie czujące przynależności do żadnej z płci.

    Transseksualizm (TS)

    Rozbieżność między psychicznym poczuciem płci a biologiczną budową ciała, połączona z silnym pragnieniem korekty ciała, tak aby odpowiadało ono płci odczuwanej przez daną osobę.

    Transwestytyzm (TV)

    Skłonność do czasowej identyfikacji z płcią odmienną, która może wyrażać się chęcią upodobnienia do niej – np. poprzez zakładanie jej ubrań i naśladowanie jej zachowania.

    Transwestytyzm i transseksualizm – Międzynarodowa Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych Światowej Organizacji Zdrowia tutaj.

    Queer

    Osoba, która nie definiuje siebie na zasadzie heteronormatywnych podziałów: kobieta – mężczyzna oraz hetero – homo; jej tożsamość płciowa, jak i orientacja seksualna nie są definiowane lub jednoznacznie zdefiniowane.

    Za słownikiem stworzonym przez Fundację Trans-Fuzja.

Prace nad poprzednią wersją (ICD-10) rozpoczęły się w 1983 roku. Wtedy terminy związane z transpłciowością* zostały wrzucone do przepastnego rozdziału dotyczącego zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania.

Zgrupowane w kategorii F64 (zobacz niżej) przez ostatnich 25 lat uznawane były za „zaburzenia identyfikacji płciowej”.

Na zmiany w klasyfikacji od lat naciskali aktywiści na rzecz osób trans. Momentem przełomowym w dyskusjach była publikacja wyników badań (w lipcu 2016) w czasopiśmie „The Lancet Psychiatry”. Przeprowadzone przez pracowników National Autonomous University of Mexico dla WHO na reprezentatywnej próbie osób transpłciowych potwierdziły to, co od lat sygnalizowały same osoby trans.

Problemy psychiczne, z którymi się borykają, wynikają z braku społecznej akceptacji, a nie wewnętrznego rozdarcia związanego z odczuwaną tożsamością płciową.

raporcie opublikowanym na stronie WHO można przeczytać: „(…) dowody jasno świadczą o tym, że nie jest to zaburzenie psychiczne i w istocie klasyfikowanie [niezgodności płciowej] w ten sposób może powodować olbrzymią stygmatyzację osób, które są transpłciowe […] wciąż istnieją jednak znaczne potrzeby zdrowotne, którym w najlepszy sposób można sprostać, jeśli będą zapisane w ICD”.

Dokument zostanie zatwierdzony w maju 2019 roku, a implementacja na poziomie krajowym zapowiadana jest na 2022 rok.

Na filmie poniżej dr Lale Say z WHO w szczegółach opowiada o zmianach w ICD-11 dotyczących niezgodności płciowej.

Od stygmatyzacji do…

Organizacje działające na rzecz osób trans na całym świecie od lat zwracały uwagę, że definiowanie odmiennej identyfikacji płciowej jako „zaburzenia” wzmacniało stygmatyzację. Edyta Baker z Fundacji Trans-fuzja mówi OKO.press: „Lekarze w Polsce niewiele wiedzą na temat transpłciowości. Skoro w ICD transpłciowość znajdowała się na osi F oznaczającej zaburzenia psychiczne to i lekarze dostając w dokumentach diagnozę F64 tak ją odbierali. To od środowiska medycznego do społeczeństwa przedostała się informacja o tym, że osoby transpłciowie są zaburzone.

A to oznacza, że w społecznym odbiorze jesteśmy niestabilni, niespełna rozumu, nieprzewidywalni, niedorozwinięci, nie umiemy przystosować się do życia w społeczeństwie. Dlaczego więc brać nas na poważnie?

Do dziś słyszymy głosy, które mówią: »aha, wydaje mu/jej się, że jest kimś innymi niż jest«. WHO odrywając łatkę zaburzenia od transpłciowości robi równie istotny krok, jak wtedy gdy ogłosiła, że homoseksualność i biseksualność to naturalna seksualności człowieka, a nie zaburzenie czy dewiacja. Oczywiście można się zastanawiać nad sensem nowej klasyfikacji. Mieszanie tożsamości płciowej ze zdrowiem seksualnym jest mylące, szczególnie w Polsce. WHO myśli jednak po angielsku i dla nich zdrowie seksualne ma szerszy wydźwięk. W Polsce termin „seksualny” już dawno przestał być kojarzony ze swoimi korzeniami, czyli płcią człowieka. Dziś kojarzy się głównie z erotyką. No więc osoba trans-seksualna to pewnie jakiś zboczeniec.

Spodziewam się, że zmiany w świadomości i lekarzy i społeczeństwa będą postępować powoli. My edukujemy już od kilkunastu lat i efekty są bardzo różne. Dlatego nie wyciągałabym wniosku, że będzie nam dużo łatwiej. Decyzja WHO to dobry punkt wyjścia do dyskusji, ale przed nami jeszcze lata pracy u podstaw, zanim będziemy postrzegani tak, jak chcemy”.


OKO.press pilnuje ABC praw LGBT+
Wesprzyj nas, byśmy mogli działać dalej.

Dziennikarz i reporter. Laureat nagród: "Pióro Nadziei 2018" przyznawanej przez Amnesty International za dziennikarstwo zaangażowane i "Korony Równości 2019". Nominowany do nagrody "Zielony Prus" Stowarzyszenia Dziennikarzy RP za wyróżniający start w zawodzie. W OKO.press pisze o edukacji, prawach człowieka, społeczeństwie obywatelskim i polityce społecznej.


Twoje OKO

Specjalne teksty. Niepublikowane taśmy. Poufne wiadomości. Za darmo. Na zawsze.

Załóż konto. Otwórz OKO!