Polskie władze "nie szanują demokracji, rządów prawa i praw człowieka". Stanowisko Międzynarodowej Federacji Praw Człowieka po wecie prezydenta

Weto prezydenta Dudy było "miłym zaskoczeniem" po próbach przejęcia władzy przez PiS nad sądownictwem. "Mimo, że ryzyko zostało tymczasowo zażegnane, poważne obawy pozostają". Zwłaszcza, że prezydent zaakceptował ustawę o sądach powszechnych, która "poważnie zagraża niezawisłości polskiego wymiaru sądowniczego. Zagraża ona także prawu do skutecznych środków prawnych i sprawiedliwego procesu" - stwierdzają we wspólnym oświadczeniu FIDH (Międzynarodowa Federacja Praw Człowieka) i jej europejski partner AEDH (Europejskie Stowarzyszenie Obrony Praw Człowieka).

Doszło do "podważenia system równowagi i kontroli - zwłaszcza poprzez reformy, które wpłynęły na funkcjonowanie Trybunału Konstytucyjnego naruszając jego samodzielność - oraz ograniczyły prawa człowieka, w tym wolność wypowiedzi i wolność mediów, wolność zgromadzeń i seksualne, i reprodukcyjne prawa kobiet".

Organizacje ostrzegają, że trwa "ustrojowe zagrożenie dla rządów prawa w Polsce" i wskazują na konieczność podjęcia przez Komisję Europejską "szybkich kroków" wobec działań polskiego rządu, które naruszają "wartości wyrażone w artykule 2 Traktatu UE, zwłaszcza szacunek dla demokracji, rządów prawa i praw człowieka".

Poprzednie interwencje FIDH i AEDH

To nie pierwszy raz, gdy FIDH (Międzynarodowa Federacja Praw Człowieka) i AEDH interesują się sytuacją w Polsce. 24 lipca 2017 wraz z innymi organizacjami z całego świata FIDH apelowała do prezydenta Dudy o zawetowanie trzech ustaw o sądownictwie. W maju FIDH i AEDH podpisały list otwarty do Rady Europejskiej z apelem o uruchomienie artykułu 7 Traktatu o Unii Europejskiej.

FIDH wspierała także protesty Polek przeciwko zaostrzeniu ustawy antyaborcyjnej w 2016 r.

25 lipca 2017 r., po tym, jak Andrzej Duda ogłosił, że zawetuje dwie ustawy (o Sądzie Najwyższym i Krajowej Radzie Sądownictwa), FIDH i AEDH kolejny raz zabrały głos w sprawie Polski. W mocnym oświadczeniu potępiła ataki władz na niezależność sądów i wyraziła solidarność z protestującymi obywatelami Polski.

A oto całe oświadczenie FIDH i AEDH po wecie prezydenta Dudy:

Bruksela, 25 lipca 2017 r.

Poniedziałkowe oświadczenie prezydenta Polski Andrzeja Dudy o zawetowaniu dwóch z trzech kontrowersyjnych ustaw poważnie zagrażających sędziowskiej niezależności było miłym, zaskakującym zwrotem. W ostatnich tygodniach napięcia narastały w związku z ostatnimi próbami Prawa i Sprawiedliwości, by podważyć zasady praworządności poprzez przejęcie władzy nad sądownictwem. Mimo, że ryzyko zostało tymczasowo zażegnane, poważne obawy pozostają.

Te dwie ustawy stanowiły część serii ustaw - prawa o Krajowej Radzie Sądowniczej, prawa o ustroju sądów powszechnych i prawa o Sądzie Najwyższym - stworzonych i przyjętych przez obie izby parlamentu (Sejm i Senat) pomiędzy 12 a 22 lipca. Sposób, w jaki ustawy te były przedstawiane i przyjmowane, oraz ich zawartość, wzbudziły kontrowersje zarówno w Polsce, jak i w całej Europie. Każda z tych ustaw potencjalnie poważnie ogranicza niezawisłość władzy sądowniczej i podważa zasadę trójpodziału władzy, kluczowy składnik systemu praworządności. Stoją one w sprzeczności z Konstytucją RP (art. 45), zasadami i standardami Unii Europejskiej wskazanych w art. 2 Traktatu Unii Europejskiej, unijnej Karty Praw Podstawowych, oraz innych zobowiązań do przestrzegania których Polska sama się zobowiązała.

Weta prezydenta Dudy na tę chwilę powstrzymały wprowadzenie nowych ustaw o KRS i SN, ale nowelizacja ustawy o ustroju sądów powszechnych, uchwalona w parlamencie 15 lipca, została przez prezydenta zaakceptowana i niebawem wejdzie w życie. Ustawa ta, nadająca Ministrowi Sprawiedliwości (będącemu również Prokuratorem Generalnym, co daje mu możliwość interwencji w pracę sądów) prawo mianowania prezesów i wiceprezesów wszystkich sądów pierwszej instancji, poważnie zagraża niezawisłości polskiego wymiaru sądowniczego. Zagraża ona także prawu do skutecznych środków prawnych i sprawiedliwego procesu.

Dwie zawetowane ustawy zostały odesłane do izby niższej polskiego parlamentu, który wciąż może podjąć próbę ich uchwalenia. W tym celu, tj. obejścia prezydenckiego weta, spełnione muszą być dwa warunki: co najmniej połowa posłów musi wziąć udział w głosowaniu, a prawo musi być przegłosowane większością co najmniej 3/5. Prezydent Duda zapowiedział również zgłoszenie poprawek do dwóch projektów ustaw w najbliższych dwóch miesiącach. Ryzyko ich uchwalenia bez żadnych, lub z jedynie drobnymi zmianami, pozostaje więc wysokie.

Muszą być postrzegane w kontekście sekwencji wielu reform, które podważyły system równowagi i kontroli - zwłaszcza poprzez reformy, które wpłynęły na funkcjonowanie Trybunału Konstytucyjnego naruszając jego samodzielność - oraz ograniczyły prawa człowieka, w tym wolność wypowiedzi i wolność mediów, wolność zgromadzeń, seksualne, i reprodukcyjne prawa kobiet.

Wzmacniają wydaną przez Komisję przed rokiem opinię o ustrojowym zagrożeniu dla rządów prawa w Polsce, oraz zmuszają do podjęcia szybkich kroków wobec oczywistego zagrożenia - wobec działań polskiego rządu - wartości wyrażonych w artykule 2 Traktatu UE, zwłaszcza szacunku dla demokracji, rządów prawa i praw człowieka.

Unia Europejska, a zwłaszcza Komisja Europejska, powinny dalej obserwować sytuację w Polsce i wywierać na jej rząd nacisk, aby nie podejmował żadnych kroków ograniczających niezawisłość sądów, osłabiających system równowagi i kontroli, oraz krytykować niedawno uchwalone prawo o ustroju sądów powszechnych oraz jego niezgodność z prawem UE.

FIDH (Międzynarodowa Federacja Praw Człowieka) i AEDH (Europejskie Stowarzyszenie na rzecz Obrony Praw Człowieka) solidaryzują się ze społeczeństwem obywatelskim w całej Polsce, którego mobilizacja była kluczowa w przeciwdziałaniu antydemokratycznemu projektowi rządu.

Tłumaczenie: Szymon Gebert