Do Trybunału Konstytucyjnego wpływa obecnie dwa razy mniej spraw niż w 2015 r., a sądy kierują pytania prawne sześć raz rzadziej. Bo TK orzeka tak, jak oczekują politycy PiS. Ponadto orzeczenia mogą być dotknięte wadą prawną, bo wydają je osoby nieuprawnione do orzekania, a prezes została wybrana z naruszeniem Konstytucji i ustawy

Po politycznym zamachu PiS na Trybunał Konstytucyjny w 2016 i 2017 roku widać zasadniczą zmianę:

  • do TK wpływa znacznie mniej spraw niż w poprzednich latach, a zarazem
  • spada liczba wydawanych orzeczeń, postanowień i rozpatrzonych wniosków.

Szczególnie symptomatyczne jest zmniejszenie – ponad sześciokrotne w porównaniu z 2015 rokiem – liczby wniosków do TK kierowanych przez sądy powszechne, które chcą się upewnić, czy przepisy prawa, które stosują są zgodne z Konstytucją.

Ile spraw wpłynęło do Trybunału Konstytucyjnego, lata 2014-2017

2014
 
2015
 
2016
 
2017

Takie podsumowanie pracy TK w latach 2014-2017 opublikował Zespół Ekspertów Prawnych przy Fundacji im. Stefana Batorego. Oto podstawowe dane raportu:

  

Sprawy do rozpoznania merytorycznego to takie, które spełniają formalne wymogi i TK może je rozpatrywać. W pierwszej tabeli podzielono je – w dość zawiły sposób – na trzy grupy:

  • sprawy wnoszone przez wnioskodawców o tzw. legitymacji ogólnej, czyli Prezydenta, marszałków Sejmu i Senatu, Premiera, grupy posłów i senatorów, RPO, I Prezesa SN i NSA, Prokuratora Generalnego, Prezesa NIK (art. 191 Konstytucji),
  • sprawy wnoszone przez sądy powszechne (art. 193) i
  • skargi konstytucyjne wnoszone przez osoby fizyczne i prawne (art. 79) oraz wnioski podmiotów o tzw. legitymacji ograniczonej rzeczowo, takie jak KRS, związki pracodawców i pracowników, samorządy i kościoły (art. 191).

W tabeli drugiej aktywność TK najlepiej obrazuje środkowa kolumna, która podaje liczbę spraw, którymi zajął się TK (jest ich więcej niż spraw z danego roku, bo dochodzą zaległości z lat ubiegłych). Kolumna pierwsza informuje o liczbie rozstrzygnięć TK.


Trybunał Julii Przyłębskiej: mało, wolno i tak jak chce władza

Dla Oko.Press raport Batorego komentuje dr hab. Monika Florczak-Wątor z Katedry Prawa Konstytucyjnego Uniwersytetu Jagiellońskiego, członkini Rady Programowej Archiwum Osiatyńskiego*


Rok 2017 był jednym z najgorszych od 1997 roku, od kiedy TK działa pod rządami obecnej Konstytucji. Mniej spraw wpłynęło jedynie w 1998 i 1999 roku, ale wówczas skarga konstytucyjna i pytanie prawne były nowymi instytucjami, których prawnicy dopiero się uczyli.

Potem liczba spraw systematycznie wzrastała, aż do 530 w 2014 roku i  623 w 2015. Za rządów PiS spadła jednak aż do 282 w 2017 roku. Symptomatyczny jest zwłaszcza spadek zaufania sądów do Trybunału. W 2015 roku sądy skierowały do TK 135 pytań, a w 2017 – już tylko 21.

Takie są skutki coraz mniejszego zaufania do instytucji, która do niedawna cieszyła się dużym autorytetem w kraju i za granicą.

TK orzeka jak trzeba, kiedy trzeba i kim trzeba

Obecnie Trybunał orzeka rzadko, na rozstrzygnięcie sprawy czeka się długo, a co więcej zawsze istnieje ryzyko, że wydane w końcu orzeczenie będzie dotknięte wadą prawną, bo w składzie orzekającym pojawi się osoba nieuprawniona do orzekania.

Dodatkowo Trybunałem kieruje osoba powołana na stanowisko Prezesa TK z naruszeniem Konstytucji i ustawy, a sam Trybunał wyraźnie podporządkowany jest obecnej władzy. Zamiast tę władzę kontrolować, TK zaczął z nią współpracować.

Trybunał priorytetowo rozpatruje wnioski składane przez polityków obozu rządzącego.

TK orzeka tak, jak politycy PiS oczekują i w takim czasie, jakiego wymagają.

W sprawach ważnych dla obecnej większości parlamentarnej orzekają wyłącznie lub niemal wyłącznie osoby wybrane przez tę większość. Taki właśnie skład Trybunału wyznaczono do rozpatrzenia spraw:

  • zgromadzeń cyklicznych,
  • dopuszczalności badania przez sąd prawidłowości powołania Prezesa TK,
  • inwigilacji obywateli przez służby specjalne czy
  • kontrowersyjnej nowelizacji ustawy o IPN.

Istnieją zatem duże wątpliwości, czy Trybunał jest organem odrębnym i niezależnym od innych władz, tak jak tego wymaga art. 173 Konstytucji. Trudno się dziwić, że coraz mniej osób wierzy, że Trybunał jest w stanie w rzetelnie i obiektywnie rozstrzygnąć problemy konstytucyjności przepisów prawa.

Drastycznym przykładem jest decyzja rzecznika praw obywatelskich Adama Bodnara, który 14 marca 2018 wycofał wniosek do TK, w którym kwestionował ustawę inwigilacyjną z  2016 roku. Jak poinformowało biuro RPO, rzecznik „nie widzi szansy na niezależne i merytoryczne rozpoznanie tej sprawy przez Trybunał”.

Trybunał działa normalnie? Nieprawda

Raport Fundacji Batorego pokazuje stopniowy zanik aktywności orzeczniczej Trybunału Konstytucyjnego.

W 2017 roku Trybunał wydał 88 orzeczeń. Mniej wydano jedynie w latach 1998-2000, a zatem tuż po tym, jak Konstytucja weszła w życie. Później przez 16 lat nie zdarzyło się, by aktywność Trybunału była na tak niskim poziomie.

Niepokoi zwłaszcza liczba wydanych w 2017 roku wyroków, czyli orzeczeń merytorycznie rozstrzygających sprawę zgodności prawa z Konstytucją. Było ich tylko 36, dwa a nawet trzykrotnie mniej niż poprzednio. Mniej było  tylko raz – w 1998 roku, tuż po wejściu w życie Konstytucji.

Aktywność orzecznicza Trybunału w 2017 roku była mniejsza nawet niż w 2016 roku, który dla Trybunału był bardzo trudny, bo kilkakrotnie zmieniano ustawę o TK, a  sam Trybunał pracował w okrojonym,  jedynie 12-osobowym składzie.

Dane z 2017 roku mogą być zaskoczeniem, bo tak mała aktywność Trybunału była ukrywana przez obecne jego władze. Julia Przyłębska wielokrotnie zapewniała w mediach, że Trybunał pracuje „normalnie”.

Jak jednak widać w perspektywie 20 lat historii Trybunału, to nie jest normalna działalność orzecznicza.

*Tytuł i śródtytuły od redakcji

Jesteśmy obywatelskim narzędziem kontroli władzy. Obecnej i każdej następnej. Sięgamy do korzeni dziennikarstwa – do prawdy. Podajemy tylko sprawdzone, wiarygodne informacje. Piszemy rzeczowo, odwołując się do danych liczbowych i opinii ekspertów. Tworzymy miejsce godne zaufania – Redakcja OKO.press


Twoje OKO

Specjalne teksty. Niepublikowane taśmy. Poufne wiadomości. Za darmo. Na zawsze.

Załóż konto. Otwórz OKO!