Adrian Zandberg z partii Razem przypomniał, że polskie państwo podziemne planowało radykalne reformy społeczne. Ma rację: w okupacyjnych wizjach powojennej polski było bardzo dużo elementów, które dziś uchodziłyby za radykalnie lewicowe


Nie walczyła [Armia Krajowa] o brunatny autorytaryzm, tylko o demokratyczną Polskę. Walczyła o Polskę, która jest sprawiedliwa społecznie. Walczyła o udział pracowników w zarządzaniu przedsiębiorstwami, to są cytaty z testamentu Polski Podziemnej

Adrian Zandberg, Poranek radia TOK FM - 29/07/2016

Fot . Tomasz Pietrzyk / Agencja Gazeta


Prawda. Polska podziemna planowała radykalne reformy społeczne


Mówiąc o „testamencie Polski Podziemnej”, Adrian Zandberg ma zapewne na myśli „Odezwę Rady Jedności Narodowej do Narodu Polskiego i Narodów Sprzymierzonych” z 1 lipca 1945 r. – którego częścią był „Testament Polski Podziemnej”. Cały dokument razem ze wstępem historycznym można przeczytać w wydanej przez IPN broszurze.

Czytamy w niej m.in.:

W deklaracji Krajowej Reprezentacji Politycznej z dn. 15 VII 1943 [r.] oraz w deklaracji Rady Jedności Narodowej z dn. 15 III 1944 r. sformułowany został program Polski Walczącej, którego naczelne postulaty to:

  1. odzyskanie niezależności i suwerenności,
  2. swobody demokratyczne,
  3. reforma rolna,
  4. poprawa bytu mas pracujących i udział ich w rządach,
  5. samorząd terytorialny, gospodarczy i kulturalny,
  6. odzyskanie ziem na Zachodzie,
  7. nienaruszalność granicy wschodniej,
  8. związek narodów Europy Środkowej,
  9. sojusz z demokracjami Zachodu i dobre stosunki z ZSRR,
  10. prawdziwa demokracja międzynarodowa.

Rada Jedności Narodowej została powołana przez władze państwa podziemnego 8 stycznia 1944 r. Miała być namiastką podziemnego parlamentu, a w jej skład weszli reprezentanci największych stronnictw politycznych.

W części dokumentu zatytułowanej „testament Polski Podziemnej” znalazły się następujące punkty:

8. Uspołecznienie własności wielkokapitalistycznej i zorganizowanie sprawiedliwego podziału dochodu społecznego.

  1. Zapewnienie masom pracujących współkierownictwa i kontroli nad całą gospodarką narodową oraz warunków materialnych zabezpieczających byt rodzinie i osobisty rozwój kulturalny.
  1. Swoboda walki dla klasy robotniczej o jej prawa w ramach nieskrępowanego ruchu zawodowego.
  1. Sprawiedliwe przeprowadzenie reformy rolnej (…).

Co ważne, nie był to program komunistyczny, tylko program akceptowany przez największe emigracyjne stronnictwa polityczne. Był przy tym konsekwentny: większość stronnictw działających na emigracji i pod niemiecką okupacją (łącznie ze Stronnictwem Narodowym) miało w swoich programach już od lat 1941–1942 daleko posunięte reformy społeczne – w tym reformę rolną oraz upaństwowienie wielkich zakładów przemysłowych, banków, energetyki i transportu z demokratyczną kontrolą nad ich zarządzaniem, chociaż formy i zakres tej nacjonalizacji były oczywiście różne.
Zandberg ma więc rację: z dzisiejszego punktu widzenia Polska Podziemna wyobrażała sobie wolną Rzeczpospolitą na sposób bardzo lewicowy.

Historyk i socjolog, profesor na Uniwersytecie SWPS, publicysta. Autor dwóch książek reporterskich o Afryce i kilku książek o historii. "Szkalował" Polskę m.in. w „the Guardian”, „Le Monde”, „El Pais”, „Suddeutsche Zeitung”. Ostatnio wydał książkę o polskiej samoocenie – „No dno po prostu jest Polska. Dlaczego Polacy tak bardzo nie lubią swojego kraju i innych Polaków” (WAB 2017). W OKO.press pisze o polityce i historii.


Powiązane:

Lubisz nas?

Powiedz o tym innym