"Czemu musimy tak szybko reformować? Bo szkoda było dzieci". "Likwidacja szkół? Nieprawda. Każda szkoła będzie". "Jeden rocznik edukacji mniej? Nie, tyle samo". Takie rzeczy opowiadała w Sejmie min. Anna Zalewska. "Oko" przedstawia jej poglądy, na pozór w formie żartobliwej, ale niech was to nie zmyli. "Oko" nie żartuje. Pani minister też nie

Wtorek 13 września 2016 r był tylko przygrywką do piątku, kiedy min. Anna Zalewska przedstawi projekt ustawy oświatowej, który „wszystko państwu wyjaśni”. Ale chaotyczna wymiana zdań w sejmowej komisji edukacji daje przedsmak tego, jak przedstawiana będzie dobra zmiana szkoły.

„Oko” wybiera odpowiedzi Zalewskiej na pytania Krystyny Starczewskiej, wspótwórczyni ruchu szkół społecznych, przez lata dyrektorki legendarnego warszawskiego liceum Bednarska.



Starczewska mówiła: (1) w edukacji liczy się stałość, zmiany powinny być wprowadzane systematycznie, przygotowane, testowane. (2) Skąd ten pośpiech? Czemu bez uzasadnienia, bez debaty, bez pilotażu dokonuje się tak radykalnych zmian? (3) Czy nie szkoda gimnazjów, które będą likwidowane? Zwłaszcza, że (4) Wprowadzenie gimnazjów i tym samym wydłużenie edukacji ogólonej o rok dało dobre efekty, widoczne m.in. w badaniach PISA. (5) Czy skrócenie z powrotem edukacji nie zmniejszy szans dzieci ze wsi?

Anna z Efezu Zalewska: wariabilizm i litość nad dziećmi

Min. Zalewska odpowiedziała Starczewskiej tak: „Edukacja nie jest niczym stałym. Wciąż przecież zmienia się sytuacja. Zmienia się świat, edukacja musi reagować”. Nawiązała do poglądu Heraklita z Efezu, filozofa aforysty z VI/V w. p.n.e., że „nie sposób wstąpić do tej samej rzeki, bo już inne napłynęły w nią wody”.

Wyrażając ten pogląd zwany wariabilizmem wykazała, że opinia Starczewskiej jest bezzasadna. Zwłaszcza, że – „Oko” idzie w sukurs ministrze – sytuacja faktycznie zmieniła się po zwycięstwie PiS i szkoła musi popłynąć z prądem, bo tamtej rzeki już nie ma.

Udowodniwszy, że czasy się zmieniają a szkoła wraz z nimi, min. Zalewska uzasadniła reformatorski pośpiech: „Nie można było czekać. Szkoda było dzieci”.

Nie sprecyzowało, co wywołało jej współczucie. Z innych wypowiedzi min. Zalewskiej można wnosić, że źródłem cierpienia dzieci było w dotychczasowej edukacji wszystko: od zbrodniczego pomysłu, by posłać do szkoły sześcioletnie maluchy, poprzez gimnazja, które były „wielką klęską”, aż po licea, które stały się kursem przygotowawczym do matury.

Anna z Elei Zalewska: każda szkoła będzie

Min. Zalewska okazała się wariabilistką ograniczoną. Powiedziała dosłownie: „Każda szkoła będzie”.

To znaczące przesunięcie w kierunku eleatów, z którymi Heraklit toczył spory. Parmenides powiadał, że „nie jest bytem, co może przestać być”. Wcześniej min. Zalewska skłaniała się przecież do poglądu, że gimnazja, które zostaną zlikwidowane przestaną istnieć, choć nazywała ten proces z filozoficzną subtelnością”wygaszaniem”. Teraz poszła krok dalej: szkoła jako byt, nie może przestać być.

Nie mieściło się to w głowie także innym uczestniczkom dyskusji w komisji edukacji.

W jaki sposób przetrwać mają gimnazja, które od 2017/2018 roku będą tracić po jednym roczniku? Jeżeli miałyby przekształcać się w szkoły podstawowe, to czy będą przyjmować dzieci od pierwszej klasy?

To wymagałoby kompletnej wymiany kadry, zatrudniania nauczycielek  edukacji wczesnoszkolnej.

A jeżeli  gimnazja przejmą dzieci, co stanie się z małymi szkołami podstawowymi, zwłaszcza wiejskimi? Skąd Zalewska w epoce niżu demograficznego weźmie tylu uczniów, żeby gminy nie zamykały szkół? Zwłaszcza, że ministra  zapowiada ograniczenie przekształceń (już ponad 1000) szkół publicznych w społeczne, prowadzone przez tworzone ad hoc lokalne stowarzyszenia, bo jako niepubliczne są tańsze w utrzymaniu, nie podpadając pod rygory Karty Nauczyciela?

Nie będziemy zamykać szkół, ani zwalniać nauczycieli – mówi minister Zalewska z Elei.

Filozofia nowej arytmetyki

Troska (4) Krystyny Starczewskiej o skutki skrócenia edukacji znalazła odpowiedź, o której nie śniło się naszym filozofom. Otóż nie jest prawdą, że edukacja ogólna zostanie skrócona.

Jak to nie? – domagają się wyjaśnienia rozum i rozsądek. Przecież było sześć lat szkoły podstawowej i trzy lata gimnazjum, razem dziewięć lat edukacji ogólnej, a teraz będzie osiem lat podstawówki.

Pani minister już wcześniej mierzyła się z tą na pozór prostą nierównością: 9 jest większe niż 8.

Do pewnego momentu zaprzeczała zmianom. W lutym 2016 r.  powiedziała, że „nie ma mowy o zamykaniu czegokolwiek. To wyssane z palca sugestie”.

Kiedy okazało się, że coś z tego palca zostanie jednak wyssane, w wywiadzie dla „wSieci” przedstawiła swoją pierwszą nierówność:

„Osiem ciągłych lat da dzieciom w sumie więcej niż sześć lat plus trzy”.  Czyli: 8 jest większe niż 9 (6+3).



Pierwsza nierówność Zalewskiej już nie obowiązuje. Pani minister idzie dalej.

Ogłasza, że subwencją oświatową obejmie także sześciolatka uczonego w zerówce. I ponieważ daje subwencję, liczy to jak dodatkowy rok nauki. Causa finita. 1 + 8 = 9.

To już pitagorejskie misterium.

Pomińmy nawet fakt, że minister zapowiada 4300 zł na dziecko rocznie, a średnia subwencja w klasach I-III wynosi 5537 zł . Dobre i to, na dziecko w przedszkolu gminy dostawały dotąd 1370 zł. Większe pieniądze pomogą gminom poprawić edukację sześciolatków w przedszkolach, a także zmniejszyć nieuchronne zwolnienia nauczycielek edukacji wczesnoszkolnej – już są sygnały, że część ma iść ze szkoły do przedszkola.

Ale przecież nie o tym mowa. Czy polecimy Heraklitem czy Parmenidesem, nauka w zerówce (czy to przedszkolu czy w szkole) jest nauką w zerówce.

Tak było, jest i będzie. Gdyby było inaczej, min. Zalewska skróciłaby pewnie edukację wczesnoszkolną z obecnych trzech lat do dwóch, a dzieje się wręcz odwrotnie: wydłuża ją do (prawie) czterech, bo IV klasa ma mieć tę samą panią i tylko elementy nauczania przedmiotowego.

Nowe równanie Zalewskiej przyjmuje zatem postać: rok nauki w zerówce (liczmy go za zero) plus osiem lat nauki w szkole to tyle samo co dziewięć lat nauki szkolnej. Czyli 0 + 8 = 9.

Jeżeli nawet policzymy rok w zerówce za rok nauki szkolnej, to edukacji wg PiS uzbiera się 9 lat. Ale w poprzednim okresie szkoły-szkoda-dzieci byłoby to 1+9 = 10, bo zerówka też była, równie obowiązkowa.

PISA to test dla tępaków, a…

Krystyna Starczewska broni gimnazjów, pomimo ich kiepskich notowań w sondażach. Powołuje się na wyniki międzynarodowych badań PISA.

Polskie 15-latki – po przejściu do gimnazjów – zanotowały w PISA 2003 wielki postęp w porównaniu z 15-latkami z 2000 r., które chodziły jeszcze do różnych szkół. Przede wszystkim spadła liczba uczniów/uczennic, których wyniki były tak złe, że oznaczały kłopoty z dalszą nauką. Wszystko dlatego, że wprowadzenie gimnazjów wydłużyło naukę o rok i wyrównało szanse edukacyjne, o polskim sukcesie pisał cały edukacyjny świat. W kolejnych badaniach PISA polskie 15-latki jeszcze awansowały, do czołówki Europy. Starczewska obawia się, że odjęcie roku edukacji ten dobry efekt odwróci, na czym stracą przede wszystkim dzieci z domów o mniejszym kapitale kulturowym.

Min. Zalewska mogłaby właściwie nie odpowiadać, skoro udowodniła, że skrócenie nauki ogólnej to czyste złudzenie. Ale niestety odpowiada. I demaskuje.

Po pierwsze, badanie PISA. Jej zdaniem, sprawdza ono tylko proste odtwarzanie wiedzy i ukrywa, że dzieci nie radzą sobie z rozwiązywaniem problemów. Może Zalewska naprawdę nie wie, że PISA nie prostym testem? Zresztą jak można sprawdzać „szkolną wiedzę” skoro na te same pytania odpowiadają 15-latki w ponad 60 krajach świata? Zadania PISA wymagają czasem niezłego pomyślenia.

  • Specjalnie dla pani minister do rozwiązania dwa zadania PISA

    Oto przykład zadania z 2006 r.

    „Mark (z Sydnej w Australii) i Hans (z Berlina w Niemczech) często porozumiewają się przez internet, za pomocą czatu. Chcąc znaleźć odpowiednią porę na taką rozmowę, Mark szukał diagramów pokazujących czas w różnych miastach świata. Oto co znalazł: Greenwich, 24:00; Berlin, 1 w nocy; Sydney, 10 rano. Która godzina jest w Berlinie, kiedy w Sydney jest 19?”.

    W badaniu czytania ze zrozumieniem uczniowie czytali m.in. dwa listy młodych ludzi na temat graffiti. Mieli odpowiedzieć, czy tekst jest A – wyjaśnieniem, co to jest graffiti; B –wyrażeniem opinii na temat graffiti; C – wykazaniem popularności graffiti; D –uświadomienie ludziom, jak dużo pieniędzy wydaje się, aby usunąć graffiti”.

    To nie są testy wiedzy. 

… Platforma uczyła bezproblemowo

Min. Zalewska demaskuje też Platformę: specjalnie uczyła dzieci tak, by dobrze wypadały w PISA. Ten chytry plan prowadził jednak do tego, że dzieci nie uczyły się myśleć. Wyszło to na jaw w „badaniach rozwiązywania problemów”.

Zalewskiej chodzi o inne badanie tej samej PISA niefortunnie nazwane „Rozwiązywaniem problemów”. Faktycznie, polskie prymusy wypadły w nim poniżej średniej OECD. Tyle, że badanie było de facto pomiarem umiejętności cyfrowych: zadania rozwiązywano na komputerze (a nie papierze), a dotyczyły takich umiejętności jak zakup biletu w automacie, czy programowanie odkurzacza. Okazało się, że polska szkoła za mało używa i uczy nowych technologii, co samo w sobie jest problemem, ale nie ma zbyt wiele wspólnego z ogólną umiejętnością rozwiązywania problemów.

Reasumując, min. Anna Zalewska dała Krystynie Starczewskiej szkołę, czy może lekcję filozofii, logiki i arytmetyki w jednym, po której trudno się pozbierać.


Naczelny OKO.press. Redaktor podziemnego „Tygodnika Mazowsze” (1982–1989), przy Okrągłym Stole sekretarz Bronisława Geremka. Współzakładał „Wyborczą”, jej wicenaczelny (1995–2010). Współtworzył akcje: „Rodzić po ludzku”, „Szkoła z klasą”, „Polska biega”. Autor książek "Psychologiczna analiza rewolucji społecznej", "Zakazane miłości. Seksualność i inne tabu" (z Martą Konarzewską); "Pociąg osobowy".


Twoje OKO

Specjalne teksty. Niepublikowane taśmy. Poufne wiadomości. Za darmo. Na zawsze.

Załóż konto. Otwórz OKO!