Wydająca OKO.press Fundacja Ośrodek Kontroli Obywatelskiej, otrzymała pismo z Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Biuro Ministra informuje, że pełnomocnik Mirosława Koźlakiewicza zwrócił się do niego z „wnioskiem o podjęcie czynności w ramach nadzoru sprawowanego nad Fundacją”.

Resort Jarosława Gowina pisze, że „z treści otrzymanych dokumentów oraz ze stanu faktycznego” wynika, że Fundacja OKO nie zastosowała się do postanowienia sądu i nie usunęła z portalu OKO.press artykułu „Śmierdzący biznes za unijne pieniądze. Międzynarodowe śledztwo z udziałem OKO.press”. I zwraca się do Fundacji, o wyjaśnienie sytuacji.

Pełnomocnik Koźlakiewicza - a za nim resort nauki - powołują się na ustawę o fundacjach. Zgodnie z nią, minister nadzorujący daną fundację, może wystąpić do sądu o stwierdzenie „zgodności działania [tej] fundacji z przepisami prawa”. Jeżeli działanie zarządu fundacji „w istotny sposób narusza przepisy prawa”,

Zabezpieczenie roszczenia Koźlakiewicza

Sprawa dotyczy artykułu, który ukazał się na portalu OKO.press 24 kwietnia 2018 roku.

Publikacja była częścią śledztwa zespołu dziennikarzy z ośmiu państw UE, którzy chcieli sprawdzić, dokąd trafiają unijne dopłaty do rolnictwa i czy zapewniają racjonalny rozwój produkcji rolnej i poprawiają poziom ochrony środowiska. Okazało się, że jest odwrotnie. Na przykład w Polsce jedne z największych dopłat dostają przemysłowi hodowcy drobiu i trzody chlewnej, którzy są także największymi trucicielami środowiska. Produkują rocznie setki ton amoniaku, który zatruwa glebę, rzeki i powoduje upiorny smród w okolicy ferm.

Raport podsumowujący śledztwa dziennikarzy, którzy wzięli udział w projekcie, dostępny jest na stronie internetowej Greenpeace. Ta międzynarodowa organizacja była inicjatorem dziennikarskiego śledztwa.

W artykule dotyczącym Polski pisaliśmy m.in. o działalności firmy Cedrob, założonej przez z Mirosława Koźlakiewicza, w mediach nazywanego „królem drobiu”. Do 2015 roku w PO, był najbogatszym posłem VII kadencji w Sejmie, potem jego drogi z partią się rozeszły. Od kilku lat Grupa Cedrob jest jednym z głównych reklamodawców prawicowych mediów (m.in. tygodnika "Sieci", należącego do spółki senatora Grzegorza Biereckiego i do braci Karnowskich) i sponsorem prawicowych imprez. Była np. partnerem wspierającym gali tygodnika "Sieci", podczas której Julia Przyłębska została ogłoszona Człowiekiem Roku 2017.

30 kwietnia 2018 roku Koźlakiewicz wystąpił do Sądu Okręgowego w Warszawie o zabezpieczenie jego roszczenia. Domagał się, by sąd nakazał redakcji OKO.press usunięcie artykułu "Śmierdzący biznes za unijne pieniądze" na czas trwania procesu o ochronę dóbr osobistych, który zamierza wytoczyć Fundacji OKO.press . I żeby sąd zrobił to jeszcze „przed wszczęciem postępowania”. Zapowiedział, że w ciągu dwóch tygodni złoży pozew.

Procedura cywilna przewiduje takie przedprocesowe zabezpieczenie, by np. wierzyciel, który chce dochodzić pieniędzy, mógł wystąpić o ich "zamrożenie", bez wiedzy dłużnika (by ten nie zdążył ukryć majątku). Postępowanie dotyczące zabezpieczenia toczy się więc bez udziału przyszłego pozwanego, by nie mógł udaremnić zabezpieczenia, a także wykonania przyszłego wyroku.

Wniosek o zabezpieczenie rozpatrywała sędzia Joanna Kruczkowska, pełniąca funkcję wiceprzewodniczącej III Wydziału Cywilnego SO w Warszawie, specjalizująca się w sprawach o ubezwłasnowolnienia.

Sędzia Kruczkowska przychyliła się do wniosku Koźlakiewicza i nakazała usunięcie artykułu. Zaznaczając, że "na etapie rozpoznawania wniosku o zabezpieczenie sąd nie rozstrzyga sprawy merytorycznie, a jedynie dokonuje oceny uprawdopodobnienia istnienia roszczenia".

Wykorzystując takie zabezpieczenie, każda osoba opisana w publikacji w negatywnym świetle, może domagać się jej usunięcia na czas procesu, nie wykazując, że napisano o niej nieprawdę. Procesy o ochronę dóbr osobistych trwają zaś w Polsce po kilka lat. W tym czasie opinia publiczna może być więc pozbawiona dostępu do ważnych społecznie informacji.

Wyścig sądowy

Fundacja OKO zaskarżyła postanowienie sądu o zabezpieczeniu, występując równocześnie z wnioskiem o wstrzymanie wykonania zabezpieczenia.

Podnosiliśmy że:

• roszczenie Koźlakiewicza nie zostało uprawdopodobnione,
• przeciwko usunięciu artykułu przemawia ważny interes publiczny,
• sąd nakazał OKO.press usunięcie całego artykułu, mimo że sam Koźlakiewicz twierdzi, że jego dobra naruszają tylko niektóre fragmenty tekstu,
• artykuł ma zostać usunięty na nieokreślony czas, mimo, że zgodnie z prawem zabezpieczenie nie może trwać dłużej niż 1 rok.

A także, że zgodnie z wyrokiem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 2013 roku, nawet stwierdzenie w wyniku procesu nieprawdziwości fragmentów jakiegoś tekstu, nie jest wystarczającą podstawą dla usunięcia go z internetu. Według Trybunału, dla ochrony praw osoby, której dobra zostały naruszone, wystarczające jest opatrzenie publikacji wzmianką o nieprawdziwości zawartych w niej informacji lub toczącym się postępowaniu sądowym.

Nie doręczono nam również dotąd pozwu Koźlakiewicza - nie wiemy więc, czego się domaga i jakie dokładnie argumenty przedstawił, by wykazać, że artykuł naruszył jego dobra osobiste.

W międzyczasie jednak - w lipcu 2018 roku - sąd nadał postanowieniu o zabezpieczeniu klauzulę wykonalności. Na tej podstawie Koźlakiewicz może żądać egzekucji postanowienia.

Podkreślmy: chodzi o egzekucję przedprocesowego zabezpieczenia - wydanego przed zbadaniem przez Sąd Okręgowy w Warszawie, czy autorzy artykułu w jakikolwiek sposób naruszyli dobra Koźlakiewicza. W dodatku zabezpieczenia, które zostało zaskarżone do Sądu Apelacyjnego i które ten sąd ma zbadać w październiku 2018 roku.

Duszenie wolności słowa

Ponieważ sąd nie rozpatrzył dotąd zażalenia OKO.press i nie wstrzymał wykonania zabezpieczenia, jesteśmy zmuszeni usunąć artykuł.

Wierzymy jednak, że Sąd Apelacyjny w Warszawie nie podtrzyma postanowienia sędzi Joanny Kruczkowskiej i będziemy mogli ponownie opublikować tekst na naszej stronie. A także - że sam proces potwierdzi, że zawarte w artykule informacje o Koźlakiewiczu były prawdziwe.

O sprawie powiadomiliśmy zagranicznych dziennikarzy, którzy uczestniczyli w międzynarodowym śledztwie dotyczącym dopłat z UE. Stanowisko w tej sprawie przesłał nam Greenpeace Polska: „Raport, którego częścią są ustalenia dziennikarzy OKO.press mówi o rzeczach niezmiernie ważnych dla naszego zdrowia i dla stanu środowiska. Dzięki pracy dziennikarzy z ośmiu krajów UE dowiedzieliśmy się po pierwsze, że nasze podatki przekazywane jako wsparcie w ramach Wspólnej Polityki Rolnej finansują szkodliwe dla ludzi i środowiska zanieczyszczenia z wielkich ferm przemysłowych, a po drugie, że system kontroli tych zanieczyszczeń jest dziurawy - i to nie tylko w Polsce. To co powinniśmy zrobić, w Polsce i innych krajach unijnych, to zmienić funkcjonowanie Wspólnej Polityki Rolnej, by służyła ona naszemu zdrowiu i przyrodzie, a nie przede wszystkim wielkim przedsiębiorstwom, które - jak wynika z raportu - często są również wielkimi trucicielami".

Greenpeace dodaje:

Jako organizacja pozarządowa, która zajmuje się działaniami na rzecz środowiska, bardzo doceniamy taką pracę".