Krótko i na temat: najnowsze wiadomości z Polski i ze świata

Marynarka USA poinformowała w środę o zatrzymaniu bezpaństwowego, objętego sankcjami tankowca z tzw. szarej floty M Sophia na wodach międzynarodowych na Karaibach, gdzie „prowadził nielegalną działalność”. Statek został odeskortowany do USA.

To już drugi tankowiec zatrzymany w środę. Wcześniej wojsko amerykańskie zatrzymało inny statek na północnym Atlantyku, między Szkocją a Islandią, za naruszenie sankcji amerykańskich. Statek pływa pod banderą rosyjską, do niedawna nazywał się Bella 1, a obecnie zmienił nazwę na Marinera, nie przewoził ropy, ale próbował wcześniej dopłynąć do Wenezueli, aby zabrać surowiec, i przez ponad dwa tygodnie unikał sił amerykańskich.

Rosyjskie Ministerstwo Transportu potwierdziło, że siły amerykańskie weszły na pokład tego statku na wodach międzynarodowych. W oświadczeniu dodano, że utracono kontakt ze statkiem.

Plan Rubio

7 stycznia w Waszyngtonie sekretarz stanu Marco Rubio przedstawił na zamkniętym spotkaniu z reprezentacją Senatu trzyetapowy plan dla Wenezueli, podkreślając później w rozmowie z dziennikarzami, że administracja „nie działa na chybił trafił” – donosi New York Times.

„Nie chcemy, aby sytuacja przerodziła się w chaos” – powiedział, dodając, że współpracuje z tymczasową prezydent Wenezueli Delcy Rodríguez, z którą rozmawiał kilkakrotnie od czasu weekendowej akcji.

Jak wyjaśnił Rubio, kluczowym elementem tych działań będzie zaostrzenie kwarantanny na wenezuelską ropę, czego odzwierciedleniem jest środowa konfiskata dwóch tankowców.

„Jesteśmy w trakcie realizacji umowy, która pozwoli nam przejąć całą ropę” – powiedział Rubio. – „Przejmiemy od 30 do 50 milionów baryłek ropy. Sprzedamy ją na rynku po cenach rynkowych, a nie po obniżonych cenach, które otrzymywała Wenezuela. Pieniądze te zostaną następnie rozdzielone w taki sposób, abyśmy mieli kontrolę nad tym, jak są one wydatkowane, z korzyścią dla ludności Wenezueli, a nie dla korupcji i reżimu”.

Rubio powiedział, że druga faza planu będzie skupiać się na odbudowie kraju, który od ponad dziesięciu lat żyje pod rządami Maduro. Część tych działań, jak wyjaśnił, będzie finansowana poprzez „zapewnienie amerykańskim, zachodnim i innym firmom sprawiedliwego dostępu do rynku wenezuelskiego”.

Na koniec Rubio powiedział, że nacisk zostanie położony na „odbudowę społeczeństwa obywatelskiego” i przejście do bardziej reprezentatywnego rządu demokratycznego. Odbędzie się to poprzez „proces pojednania w Wenezueli, tak aby siły opozycyjne mogły zostać ułaskawione i uwolnione” – powiedział.

Wyraził optymizm co do przyszłych działań, mówiąc: „czujemy, że idziemy do przodu w bardzo pozytywny sposób”.

Kongremen Jason Crow, demokrata z Kolorado, skomentował plan administracji dotyczący Wenezueli: „To tak, jakby mieli machnąć magiczną różdżką i wszystko potoczyło się tak, jak chcą”. Crow, były żołnierz armii amerykańskiej, powiedział, że podczas briefingu w Kongresie sekretarz stanu Marco Rubio i sekretarz obrony Pete Hegseth nie podali żadnych informacji na temat tego, jak długo potrwa rozmieszczenie 15 000 żołnierzy i kilkunastu okrętów wojennych na Karaibach – największej flotylli morskiej w regionie od czasu kryzysu kubańskiego w 1962 roku – ani ile to będzie kosztować.

Firma Petroleos potwierdza negocjacje z USA

W poniedziałek państwowa firma naftowa Wenezueli, Petróleos de Venezuela, po raz pierwszy potwierdziła, że negocjuje „sprzedaż” ropy naftowej do Stanów Zjednoczonych. W oświadczeniu opublikowanym w mediach społecznościowych stwierdziła, że stosuje „ramy podobne do tych, które obecnie obowiązują w przypadku międzynarodowych firm, takich jak Chevron, i opiera się na transakcji o charakterze wyłącznie handlowym”.

Decyzje władz tymczasowych będą dyktowane przez USA

Rzeczniczka prasowa Białego Domu, Karoline Leavitt, zapytana przez dziennikarzy, czy i w jaki sposób Stany Zjednoczone będą „zarządzać” Wenezuelą, zgodnie z obietnicą prezydenta Trumpa, odpowiedziała, że administracja Trumpa „ściśle współpracuje” z tymczasowymi władzami Wenezueli i że „ich decyzje będą dyktowane przez Stany Zjednoczone Ameryki”.

Jeśli Stany Zjednoczone przejmą od 30 do 50 milionów baryłek ropy – co stanowi około dwumiesięczną produkcję – Wenezuela przekaże Stanom Zjednoczonym ropę o wartości od 1,8 do 3 miliardów dolarów. Nie jest jasne, czy otrzyma coś w zamian.

Uzbrojone milicje na ulicach Caracas

Tymczasem na ulicach Caracas pojawiły się uzbrojone milicje prorządowe, znane jako colectivos. Niektórzy mieszkańcy twierdzili, że colectivos przesłuchiwały ludzi i przeszukiwały ich telefony w poszukiwaniu oznak poparcia dla ataków sił USA.

Przeczytaj także:

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło

Czarzasty pytany w środę w Radiu Zet, czy decyzja premiera była dla niego zaskoczeniem, odpowiedział, że nie odczytuje jej jako końca prac nad tą ustawą. Według lidera Nowej Lewicy, premier powiedział, że nie godzi się na proponowane rozwiązania „w tym kształcie”, dlatego należy zaproponować inne i – jak zapewnił – Lewica takie rozwiązania zaproponuje.

„Dzisiaj (w środę, przyp. red.) będę się widział z panem premierem i będziemy między innymi o tym rozmawiali” – powiedział Czarzasty. Rzecznik Nowej Lewicy Łukasz Michnik przekazał PAP, że rozmowa ma odbyć się w środę wieczorem.

Czarzasty podkreślił, że jego partia „na pewno nie zgodzi się na dalszy kształt funkcjonowania umów śmieciowych” i będzie dążyć do tego, by je zlikwidować. Pytany, czy jeżeli premier nie zgodzi się na żadną reformę PIP, to Nowa Lewica wyjdzie z koalicji rządowej, Czarzasty odpowiedział, że nie bierze tego pod uwagę.

Rzecznik rządu Adam Szłapka pytany w środę na konferencji prasowej o szczegóły spotkania powiedział, że premier jest z marszałkiem Czarzastym w stałym kontakcie. Jak dodał, obaj „spotykają się na bieżąco”. „Chyba dzisiaj takiego spotkania nie będzie. Ale myślę, że będzie w najbliższym czasie (...) myślę, że w tym tygodniu” – podkreślił Szłapka.

Na uwagę, że Lewica mówi teraz o dialogu w sprawie tej reformy i pytanie, czy nie trzeba było najpierw prowadzić dialog, a potem przedstawiać ustawę rzecznik rządu odparł, że na dialog jest zawsze czas i miejsce. "Bo zawsze wszelkie rozwiązania, żeby były dobre muszą być wypracowane w dobrym kompromisie. I na pewno w takim kompromisie będziemy pracować tak, żeby było okej” – zaznaczył Szłapka.

Zapewnił też, że „na pewno nie ma tutaj żadnego zagrożenia dla spójności koalicji”.

Jaki jest kontekst

Na początku grudnia Stały Komitet Rady Ministrów przyjął opracowany w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej projekt ustawy dotyczący reformy Państwowej Inspekcji Pracy zakładający m.in. umożliwienie okręgowym inspektorom zmiany umowy o dzieło, umowy-zlecenia czy B2B na umowy o pracę.

We wtorek premier Donald Tusk informował, że zdecydował, by nie kontynuować prac nad tego typu reformą PIP. Uzasadniając powiedział, że wprowadzana reforma, byłaby destrukcyjna dla firm i oznaczałaby utratę pracy dla wielu ludzi.

Do tematu odniosła się w środę w Sejmie ministra rodziny, pracy i polityki społecznej Agnieszka Dziemianowicz-Bąk.

„Rozmawiamy o kształcie skutecznego narzędzia do przeciwdziałania patologii, która trawi polski rynek pracy, czyli patologii umów śmieciowych. Co do tego nie ma żadnych dyskusji, żadnego sporu” – powiedziała wiceprzewodnicząca Nowej Lewicy.

Podkreśliła, że to ważna sprawa dla milionów pracowników m.in. kobiet w ciąży, które pracując na tzw. umowie śmieciowej mogą być pozbawione pracy z dnia na dzień.

„To problem, z którym Lewica chce walczyć, to problem, z którym Lewica walczyć będzie, ale za pomocą jakiego konkretnie narzędzia, jaki kształt to narzędzie będzie miało, to oczywiście będziemy ustalać z koalicjantami. Jeżeli jest takie oczekiwanie, żeby coś doprecyzować, coś zmienić, to ta rozmowa będzie prowadzona” – zadeklarowała szefowa MRPiPS.

Polska od lat zmaga się z problemem tzw. umów śmieciowych. Z danych GUS wynika, że niemal 1,5 mln osób pracuje wyłącznie na podstawie umów zlecenia i innych umów cywilnoprawnych, a skala tego zjawiska z roku na rok rośnie. Coraz częściej obserwowane jest także zastępowanie umów o pracę kontraktami B2B, co w praktyce prowadzi do zjawiska fikcyjnego samozatrudnienia.

Tymczasem art. 22 Kodeksu pracy jasno stanowi, że w przypadku faktycznego stosunku pracy, czyli wykonywania obowiązków pod kierownictwem pracodawcy oraz w miejscu i czasie przez niego wyznaczonym, nie wolno zastępować umowy o pracę umową cywilnoprawną.

Na problem od lat zwraca uwagę Komisja Europejska, wskazując, że Polska powinna skuteczniej przeciwdziałać segmentacji rynku pracy. Po negocjacjach z KE reforma Państwowa Inspekcja Pracy została na początku 2025 roku wpisana przez obecny rząd do Krajowy Plan Odbudowy.

Czytaj więcej w OKO.press

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło

Marinera, wcześniej znana jako Bella 1, zmieniła banderę z Gujany na rosyjską w połowie grudnia, unikając w ten sposób amerykańskiej blokady morskiej nałożonej na Wenezuelę. Wcześniej statek zajmował się transportem ropy irańskiej i wenezuelskiej, omijając w ten sposób zachodnie sankcje.

Jak podaje BBC Marinera znajduje się obecnie około 200 km (120 mil) na południe od Islandii na północnym Atlantyku. Rosja wysłała okręt podwodny na północny Atlantyk, by chronić tankowiec przed próbą przejęcia przez USA.

Wojsko amerykańskie opublikowało oświadczenie na platformie X, informując, że siły USA „zajęły” statek w związku z naruszeniem amerykańskich sankcji. Załoga statku nie stawiała oporu ani nie wykazywała wrogości wobec amerykańskich funkcjonariuszy.

Do przejęcia doszło po ponad dwutygodniowym pościgu przez Atlantyk, prowadzonym w ramach amerykańskiej „blokady” eksportu ropy z Wenezueli – podał Reuters, powołując się na dwóch przedstawicieli administracji USA.

Według amerykańskich urzędników w rejonie operacji znajdowały się rosyjskie jednostki wojskowe, w tym okręt podwodny. Nie było jednak jasne, jak blisko one operowały, ani nie pojawiły się sygnały o bezpośredniej konfrontacji między siłami USA i Rosji.

Rosyjska państwowa stacja RT opublikowała zdjęcie przedstawiające helikopter unoszący się w pobliżu statku.

Była to, jak wskazują źródła, pierwsza od lat próba przejęcia przez amerykańskie wojsko jednostki pływającej pod rosyjską banderą. Tankowiec zdołał przedrzeć się przez amerykańską blokadę sankcjonowanych statków na Morzu Karaibskim i odmówił wpuszczenia na pokład amerykańskiej Straży Przybrzeżnej. Środowa operacja była prowadzona wspólnie przez Straż Przybrzeżną oraz siły zbrojne USA.

Jaki jest kontekst

Według danych MarineTraffic, tankowiec płynął po Oceanie Atlantyckim między Islandią a Wielką Brytanią z aktywnym transponderem lokalizacji. Jego cel nie był jasny, ale stamtąd mógł skierować się albo na Morze Bałtyckie lub wokół Skandynawii do Murmańska, rosyjskiego portu w Arktyce.

Administracja Donalda Trumpa nasila presję na Wenezuelę w kwestii eksportu surowców energetycznych od momentu, gdy w sobotę siły amerykańskie pojmały Nicolása Maduro. We wtorek wieczorem prezydent USA ogłosił, że Wenezuela ma rozpocząć dostawy ropy naftowej do Stanów Zjednoczonych.

Rząd Wenezueli nie skomentował dotąd zapowiedzi Trumpa dotyczącej przekazania od 30 do 50 mln baryłek ropy. Jeśli decyzja zostanie potwierdzona, może to oznaczać początek realizacji prezydenckiego planu wykorzystania ogromnych wenezuelskich rezerw ropy. Trump zapowiedział, że Stany Zjednoczone będą kontrolować zyski z tego procesu „z myślą o korzyściach dla obywateli Wenezueli i USA”.

Jak podaje „The New York Times” wartość ropy, która miałaby trafić do USA, wynosiłaby od 1,8 do 3 mld dolarów. Nie jest jasne, czy Wenezuela otrzymałaby coś w zamian. Częściowa blokada nałożona przez USA znacząco ograniczyła eksport energii, będący jednym z głównych źródeł dochodów tego kraju.

Trump zapowiedział, że oczekuje od tymczasowej prezydent Wenezueli Delcy Rodríguez zapewnienia Stanom Zjednoczonym „pełnego dostępu” do wenezuelskiego sektora naftowego. Amerykańskie żądania obejmują również wydalenie z kraju doradców z Chin, Rosji i Kuby. Choć Rodríguez sygnalizowała gotowość do dialogu z Waszyngtonem, jednocześnie przyjęła stanowczy ton. „To rząd Wenezueli rządzi naszym krajem” – podkreśliła. „Nikt inny” – dodała.

Co się wydarzyło?

Według aktualnego harmonogramu lotów pierwsza załogowa misja programu Artemis amerykańskiej agencji NASA może wystartować 6 lutego. Wtedy otworzy się okno czasowe umożliwiające wylot.

Czteroosobowa, amerykańsko-kanadyjska załoga ma okrążyć naszego naturalnego satelitę. Przelot na pokładzie kapsuły Orion wyniesionej na orbitę przez rakietę SLS (Space Launch System) ma potrwać 10 dni. W ten sposób po raz pierwszy od ponad pół wieku człowiek wyruszy poza niską orbitę Ziemi. Dokonać tego mają astronauta Kanadyjskiej Agencji Kosmicznej Jeremy Hansen oraz reprezentujący NASA Victor Glover, Reid Wiseman i Christina Koch.

Przygotowania do pierwszej od czasu Apollo 17 załogowej misji księżycowej trwały niemal 20 lat. SLS, Koszt przygotowania misji wyniósł prawie 50 miliardów dolarów, sam przelot Oriona zamknie się w koszcie około 4 mld.

Kapsuła Orion już raz okrążyła księżyc, w czasie bezzałogowego lotu misji Artemis 1. W jej czasie NASA wykryła wady osłony termicznej obiektu, co uniemożliwiło szybkie przystąpienie do załogowego lotu. Ludzie mają powrócić na powierzchnię Księżyca w ramach misji Artemis 3. Astronautów ma tam zabrać rakieta Starship produkcji firmy SpaceX. Do niedawna mówiło się o możliwości jej startu już w 2027 roku. Portal Politico dotarł jednak do korespondencji wewnętrznej, w której pracownicy SpaceX poddawali ten cel w wątpliwość.

🚨Mission Update: Rollout for Artemis II is less than two weeks away.

This milestone begins final, system-wide testing as NASA prepares to send astronauts around the Moon for the first time in more than 50 years, with a launch window opening as soon as February 6. pic.twitter.com/gKRqUXIfMg

Jaki jest kontekst?

Plan powrotu na księżyc w ramach programu Artemis został formalnie zatwierdzony w 2017 roku. Pierwotne plany administracji Baracka Obamy mówiły o możliwości powrotu na Księżyc do 2020 roku. Plan obejmuje loty załogowe i wyniesienie na orbitę naszego naturalnego satelity stacji Lunar Getaway, która ułatwi logistykę podróży na Srebrny Glob. Program zmaga się jednak z serią opóźnień, a wspierani między innymi przez Unię Europejską, Kanadę i Japonię Amerykanie muszą spieszyć się, by nie przegrać nowego kosmicznego wyścigu. Chiny planują wysłać na Księżyc swoich astronautów do 2030 roku.

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło

Policja zalicza do cyberprzestępczości m.in. fikcyjne oferty inwestycyjne czy podszywanie się pod pracowników banków. Spektrum cyberprzestępczości jest dziś szerokie i cały czas się rozrasta. Na celowniku nie są już wyłącznie wielkie korporacje czy instytucje publiczne. Coraz częściej ofiarami padają mniejsze firmy i, przede wszystkim, zwykli użytkownicy.

Wiadomości zachęcające do kliknięcia w link; głos w słuchawce przekonujący, że ktoś włamał się na konto; inwestycja życia, którą reklamuje polityk – to tylko przykładowe akcje, z jakimi wielu ludzi mogło się spotkać.

Największą liczbę cyberprzestępstw w ubiegłym roku stanowiły oszustwa internetowe. Jak wskazuje portal Cybedefence24 przestępcy coraz częściej wykorzystują sztuczną inteligencję do tworzenia deepfake'ów z udziałem znanych osób, które zachęcają do przelewania pieniędzy na rzekomo zyskowne projekty.

Zatrzymani administratorzy domen, współpracujący z międzynarodowymi grupami, wskazują na trzy główne kierunki: Rosję, Chiny oraz Koreę Północną. To tam najczęściej zlecane są ataki typu DDoS, mające na celu paraliżowanie stron polskich urzędów i szpitali.

Poniżej liczby:

• Zatrzymani: 1094 osoby (średnio 3 zatrzymania dziennie)
• Zabezpieczone mienie: 77,9 mln zł
• Największe zagrożenie: oszustwa inwestycyjne i AI
• Kierunki ataków: m.in. Rosja, Chiny, Korea Północna

Jedną z największych akcji była międzynarodowa operacja „FEVER" – największa w Europie akcja wymierzona w przestępczość o charakterze pedofilskim. Uczestniczyły w niej organy ścigania z 11 państw (poza Polską). Zatrzymano łącznie 166 osób (98 w naszym kraju), w tym producentów zdjęć i filmów, administratorów forów oraz osoby udostępniające tego typu treści. Szczegóły:

Jaki jest kontekst

Większość przestępców w ramach nielegalnych działań niezmiennie korzysta z urządzeń teleinformatycznych oraz darknetu i szyfrowanych komunikatorów.

W ocenie Centralnego Biura Zwalczania Cyberprzestępczości (CBZC) 2026 rok upłynie pod znakiem dalszego rozwoju technologicznego, czego skutkiem będą szersze możliwości tworzenia wiarygodniejszych treści. Dla użytkowników to sygnał, że należy zachować czujność w sieci, aby nie dać się złapać pozornie prawdziwym materiałom.