Co się stało?

Prezes UODO Mirosław Wróblewski upomniał blisko 90 prezesów sądów i szefów prokuratur za publikację danych osobowych zawartych w oświadczeniach o członkostwie w organizacjach społecznych.

Te dane zostały już usunięte w 2024 r., gdy z władz w sądach i prokuraturach odeszli nominaci Ziobry. Pozostał jednak problem prawny.

RODO chroniące prywatność obywateli Unii pozwala publikować dane osobowe tylko za zgodą samych zainteresowanych albo we wskazanych konkretnych wyjątkach. Przy czym przetwarzanie tych danych musi mieć ustawową podstawę.

W decyzji Prezes UODO wskazuje, że nie może być to byle jaka podstawa ustawowa, zwłaszcza że dane o przynależności do organizacji ujawniać mogą poglądy polityczne, stan zdrowia, orientację seksualną itd. Państwo nie ma prawa robić tego ot tak.

Ustawę „kagańcową” rząd PiS przepchnął przez Sejm, by zdławić coraz ostrzejszy opór sędziów i prokuratorów przed łamaniem praworządności. Ziobro chciał mieć wykazy członków niezależnych stowarzyszeń sędziowskich i prokuratorskich.

Ustawa była jednak skonstruowana tak, że od początku budziła wątpliwości obrońców praw człowieka. Na to, że może być tu łamane konstytucyjne prawo do prywatności, zwrócił uwagę Rzecznik Praw Obywatelskich Adam Bodnar. Trybunał Konstytucyjny, który mógłby ocenić takie prawo, już nie działał. Podobnie Urząd Ochrony Danych Osobowych – też został przejęty przez PiS. Jego ówczesny prezes Jan Nowak ocenił, że problemu nie ma.

Ale taką decyzję można już zaskarżyć do sądu administracyjnego. I RPO to zrobił. Sprawa z sądu wojewódzkiego trafiła do NSA. A zanim ten rozstrzygnął sprawę, zmienił się prezes UODO. A Trybunał Sprawiedliwości UE zauważył problem.

5 czerwca 2023 r. w sprawie C-204/21 stwierdził, że Rzeczpospolita Polska uchybiła prawu do poszanowania życia prywatnego i prawu do ochrony danych osobowych zagwarantowanym przez Kartę praw podstawowych UE (w art. 7 i art. 8 ust. 1) oraz RODO. Nowy prezes UODO podtrzymał stanowisko RPO: zarówno prawo polskie, jak i europejskie, stawia szereg wymogów ustawom, które miałyby naruszać prawa podstawowe. Naruszenie musi być proporcjonalne do celu, ten cel musi być jasno wskazany. Ustawa „kagańcowa” tych warunków nie spełniała.

W 2025 r. NSA uchylił decyzję prezesa UODO Nowaka. W ten sposób, choć nie było Trybunału Konstytucyjnego, udało się uchronić prawa obywateli: Urząd Ochrony Danych Osobowych został zmuszony do ponownego zajęcia się sprawą. A wtedy zauważył problem. Bo argumenty RPO potwierdził NSA i TSUE.

I mimo że danych osobowych sędziów i prokuratorów w sieci już nie ma, musiał wydać decyzję wskazująca na błąd prawny sądów i prokuratorów. Doszło bowiem do naruszenia przepisów o ochronie danych osobowych – podaje PUODO w komunikacie.

Jaki jest kontekst?

Jest nim zarówno dyskusja o znaczeniu niezależnego od władzy Trybunału Konstytucyjnego, który może sprawdzić, czy to, co sobie uchwaliła władza, nie narusza gwarantowanych przez Konstytucję praw i wolności obywateli. Ale także stan sądownictwa po reformach Ziobry. Prezydent Nawrocki uważa, że podobne do Ziobrowych ograniczeń można nakładać na sędziów. Historię ustawy kagańcowej szczegółowo opisywali w OKO. Press Mariusz Jałoszewski i Anna Wójcik:

Przeczytaj także: