Krótko i na temat: najnowsze wiadomości z Polski i ze świata

Co się wydarzyło

W nocy z czwartku 8 stycznia na piątek 9 stycznia mieliśmy do czynienia z intensyfikacją protestów w Iranie. Jednocześnie irańskie władze silnie ograniczały dostęp obywateli do Internetu, łączność wciąż jest ograniczona. Stąd nie mamy wciąż pełnego obrazu tego, co się wydarzyło.

Obrazy, które do nas docierają, są jednak niepokojące.

Wiemy na pewno, że przynajmniej w Teheranie mieliśmy do czynienia z największymi demonstracjami od początku protestów. Na ulice irańskiej stolicy wyszło najwięcej ludzi od protestów z przełomu 2022 i 2023 roku. Nie było jednak jednej demonstracji, ludzie gromadzili się w co najmniej kilku punktach w stolicy, wykrzykując antyrządowe hasła.

Najbardziej niepokojące doniesienia i zdjęcia pochodzą z miasta Fardis niedaleko Teheranu. Wciąż w pełni niezweryfikowane doniesienia mówią o kilkudziesięciu ofiarach śmiertelnych ataków służb bezpieczeństwa na protestujących. Na dokładniejsze informacje wciąż musimy jednak poczekać. Jeśli wiadomości o tych i wielu innych ofiarach się potwierdzą, może to wzmocnić siłę protestu.

Przemówienie przywódcy

Do protestów odniósł się dziś irański przywódca, Ali Chamenei. Jego reakcja jest zupełnie inna niż dotychczasowe słowa prezydenta kraju Masuda Pezeszkiana. Prezydent przyznawał, że rozumie frustracje wielu Irańczyków sytuacją gospodarczą. To jednak nie Pezeszkian jest kluczową postacią w irańskim systemie politycznym, a Chamenei. A przywódca w przemówieniu transmitowanym w państwowej telewizji postawił na potępienie o groźby.

Oskarżył protestujących o działanie w odpowiedzi na apel prezydenta USA, Donalda Trumpa i nazwał ich najemnikami.

„Wczoraj wieczorem w Teheranie grupa wandali i awanturników zniszczyła budynek należący do państwa, do ludu, tylko po to, by zadowolić prezydenta Stanów Zjednoczonych” – mówił Chamenei dziś w Teheranie. I zapowiedział ostrą odpowiedź na kolejne wystąpienia.

Iran odwołuje dziś wiele lotów przychodzących do kraju – m.in. z Turcji i Dubaju.

Jaki jest kontekst

Protesty rozpoczęły się pod koniec grudnia od strajków sklepikarzy w Teheranie. Zostały wywołane przede wszystkim fatalną sytuacją gospodarczą kraju i szybko słabnącą irańską walutą. Irańczycy w ostatnich latach przyzwyczaili się do stosunkowo wysokiej inflacji, ale rząd i bank centralny od dłuższego czasu nie są w stanie zapanowac nad sytuacją.

Niezadowolenie społeczne szybko rozprzestrzeniło się po całym kraju, a wśród protestujących widać przedstawicieli bardzo różnych grup i klas społecznych. W Iranie w ostatniej dekadzie spore protesty wybuchały trzykrotnie: w 2017, 2019 i 2022 roku. Żaden z nich nie przyniósł żadnych zmian w systemie politycznym kraju, choć niektóre demonstracje osiągały spore rozmiary. W każdym z tych przypadków były też ofiary śmiertelne, a aparat bezpieczeństwa ostatecznie był w stanie rozbić bunt.

Na dziś bardzo trudno przewidzieć, co stanie się dalej. Wieczór 8 stycznia i noc były jednak przełomowe w obecnej fali protestów.

Przeczytaj inne teksty na ten temat w OKO.press

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło

Prezydent Donald Trump ogłosił, że odwołał drugą falę ataków na Wenezuelę, które miały nastąpić po sobotniej operacji (3 stycznia 2026), w której Stany Zjednoczone zatrzymały prezydenta Nicolása Maduro. Powód? Dobra współpraca wenezuelskich władz z Amerykanami.

Jak przekazał Trump, z więzień na znak dążenia do pokoju zwolniona została duża liczba więźniów politycznych. Prezydent USA docenia też współpracę w obszarze „odbudowy infrastruktury naftowej i gazowej”.

W związku z tym Trump uznał, że kolejne ataki nie będą potrzebne. „Jednak wszystkie okręty USA pozostaną na miejscach ze względów bezpieczeństwa. Co najmniej 100 miliardów dolarów zostanie zainwestowane przez BIG OIL (duże koncerny naftowe – red.), z którymi spotkam się dzisiaj w Białym Domu” – dodał prezydent Stanów Zjednoczonych.

Wcześniej Trump zapowiedział, że zamierza spotkać się z laureatką Pokojowej Nagrody Nobla Marią Coriną Machado. Po obaleniu i ekstradycji prezydenta, władzę w Wenezueli – za zgodą Amerykanów – przejęła Delca Rodriguez, od 20 lat związana z reżimami Chaveza i Maduro. Trump stwierdził, że chce wolnych wyborów w Wenezueli, ale nie dojdzie do nich szybko.

„Zanim to zrobimy, to trochę potrwa. Musimy odbudować kraj. Teraz nie mogliby przeprowadzić wyborów. Nie wiedzieliby nawet, jak zorganizować wybory. W tej chwili kraj stał się krajem trzeciego świata i nie wiedzieliby, jak przeprowadzić wybory. Odbudujemy ropę i infrastrukturę naftową. Zarobimy dużo pieniędzy, a potem zajmiemy się resztą” – mówił Trump.

Amerykański prezydent wprost przyznaje, że to USA będą kontrolować wenezuelski sektor naftowy, a zyski popłyną do obu krajów (nie wiadomo, w jakich proporcjach).

Jaki jest kontekst

O historii amerykańso-wenezuelskich sporów o ropę pisał w OKO.press Szymon Opryszek.

„Nawet jeśli poprzedni rząd bezprawnie wywłaszczył aktywa naftowe amerykańskich firm bez godziwego odszkodowania, Wenezuela nie ukradła żadnej ropy USA” – mówił naszemu dziennikarzowi ekonomista Oscar José Torrealba, dyrektor ds. badań w Instytucie Nauk Politycznych im. Hernána Echavarríi Olózagi w Kolumbii.

Zgodnie z prawem międzynarodowym i zasadą ONZ o trwałej suwerenności nad zasobami naturalnymi, ustanowioną w 1962 roku, suwerenne państwa mają niezbywalne prawo do kontrolowania i dysponowania zasobami na swoim terytorium.

Dlaczego dziś Trump mówi głównie o ropie, a nie narkobiznesie Maduro?

„Ludzie Trumpa musieli przeprowadzić sondaże w USA i zdali sobie sprawę, że retoryka naftowa może być bardziej atrakcyjna. Zmienili więc kurs i teraz słyszymy, jak Amerykanie powtarzają: będziemy mieli dostęp do ropy, będziemy zarządzać Wenezuelą, nic to nie będzie nas kosztowało” – tłumaczył wenezuelski ekspert Parsifal D’Sola Alvarado, który kieruje Centrum Badań Latynoamerykańsko-Chińskich z siedzibami w Bogocie i Madrycie. „A każdy, kto ma choćby podstawową wiedzę o tym, jak działa zdewastowany przemysł naftowy w Wenezueli wie, że wymaga on dwóch fundamentalnych rzeczy: wielomiliardowych inwestycji i wykwalifikowanego personelu, którego w Wenezueli już nie ma”.

„Amerykanie mówią, że będą sprzedawać ropę na arenie międzynarodowej. A kto jest największym nabywcą wenezuelskiej ropy?” – pyta D’Sola Alvarado. „Oczywiście Chiny. A przecież Pekin byłby zadowolony: pozbędzie się problemu z unikaniem sankcji, wszystko będzie legalne, ropę będzie można kupić na wolnym rynku”.

Trump to wie. I myśli jak biznesmen, a nie polityczny strateg. Traktuje wenezuelską ropę jak łup wojenny, który może szybko spieniężyć. W tej sytuacji demokratyczna transformacja polityczna w Wenezueli schodzi na dalszy plan.

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło

Przed rozpoczęciem studiów na Collegium Humanum Krzysztof Bosak osobiście spotkał się z rektorem uczelni Pawłem C., dziś podejrzewanym o o kierowanie zorganizowaną grupą przestępczą – informuje portal Goniec. Do rozmowy w gmachu uczelni doszło 7 grudnia 2020 roku. Tego samego dnia Bosak został wpisany do uczelnianego systemu jako student pierwszego roku studiów licencjackich i automatycznie – decyzją administracyjną – przeniesiony na semestr trzeci.

Ze śledztwa Gońca wynika, że Bosak osobiście na uczelni pojawił się zaledwie dwa razy. Jego sprawami zajmował się Tomasz Warowny, rzekomo wieloletni współpracownik z czasów Młodzieży Wszechpolskiej. Oficjalnie Warowny miał pomagać Bosakowi w sprawach administracyjnych, ale z relacji byłych pracowników i studentów wynika, że ten pojawiał się za niego na zajęciach, dostarczał prace zaliczeniowe, a nawet zdawał egzaminy.

Według portalu, zabezpieczona przez prokuraturę dokumentacja wskazuje, że Bosak nie zaliczył m.in. praktyk zawodowych, kilkukrotnie nie zdał egzaminów w pierwszych terminach, a część zaliczeń uzyskał na podstawie prac pisemnych.

Goniec ustalił również, że dokumentacja studencka Bosaka była przechowywana oddzielnie — w sejfie rektora Pawła C. — a nie w archiwum uczelni, gdzie znajdowały się akta pozostałych studentów.

Wcześniej Bosak kilkukrotnie zmieniał stanowisko w sprawie swoich studiów na prywatnej uczelni. Najpierw twierdził, że jedynie „rozważał” studiowanie, potem przyznał, że jednak był studentem przez dwa semestry, ale nigdy nie chciał dyplomu oraz nie miał czasu studiować.

Bosak odniósł się do publikacji we wpisie w mediach społecznościowych. Stwierdził, że redakcja Gońca działa w złej wierze, a wszystkie zarzuty „mają charakter fałszywych plotek, insynuacji, pomówień i zwykłych kłamstw”.

„Kłamstwem jest, że ktokolwiek uczestniczył za mnie w zajęciach, zaliczeniach, egzaminach czy spełniał jakiekolwiek inne obowiązki studenckie. Tomasz Warowny rzetelnie i etycznie wykonywał obowiązki asystenta i nic ponad to. Kłamstwem jest także, że Tomasz wywodzi się z Młodzieży Wszechpolskiej” – napisał Bosak.

Jaki jest kontekst

Śledztwo ws. Collegium Humanum trwa od 2022 roku i prowadzi je katowicki wydział Prokuratury Krajowej i Delegatura Centralnego Biura Antykorupcyjnego w Rzeszowie.

W sprawie Prokuratura postawiła zarzuty już 82 osobom, w tym m.in. ważnym politykom, samorządowcom, urzędnikom i rektorom uczelni. Zarzuty usłyszał m.in. prezydent Wrocławia Jacek Sutryk, byli europosłowie PiS Karol Karski i Ryszard Czarnecki oraz były rzecznik prezydenta Andrzeja Dudy – Błażej Spychalski.

Wśród oskarżonych są także rektorzy wyższych uczelni, profesorowie i wykładowcy oraz funkcjonariusze Państwowej Straży Pożarnej.

Śledztwo wykazało, że Collegium Humanum w zamian za łapówki wydawało fałszywe dokumenty związane z przebiegiem i ukończeniem studiów – m.in. świadectwa ukończenia studiów podyplomowych, w tym dyplomy MBA, które dają prawo do zasiadania w radach nadzorczych spółek z udziałem Skarbu Państwa.

Ale w aferę zaangażowane są też inne uczelnie niepubliczne w Polsce.

Jak wynika z ustaleń OKO.press, na polskich uczelniach niepublicznych funkcjonowała akademicka „ośmiornica”, czerpiąca zyski między innymi z wystawiania fałszywych dyplomów. W działaniach tej siatki wyraźny jest wątek, który można określić jako postkomunistyczno-prorosyjski. Punktem wspólnym są bowiem byli działacze PRL-owskiego Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Radzieckiej.

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło

Według doniesień portalu śledczego VSquare tuż przed świętami Bożego Narodzenia Węgry poinformowały Radę Unii Europejskiej „o podjęciu decyzji w sprawie zatwierdzenia wniosku o azyl dla dwóch obywateli Polski". W liście, który trafił również do ambasad państw członkowskich, brakowało nazwisk uchodźców politycznych.

Jak podaje „Gazeta Wyborcza”, polski MSZ zażądał od Węgier wyjaśnień w tej sprawie. Jednak polska nota dyplomatyczna pozostała bez odpowiedzi. Źródła w MSZ przypuszczają, że chodzi o byłego ministra sprawiedliwości Zbigniewa Ziobro i jego żonę Patrycję Kotecką.

Ujawnienie tych informacji spowodowałoby kolejny kryzys na linii Warszawa-Budapeszt. Już rok temu Węgry udzieliły azylu Marcinowi Romanowskiemu, posłowi PiS i byłemu wiceministrowi sprawiedliwości, również ściganemu za malwersacje w Funduszu Sprawiedliwości. Wtedy polski rząd wycofał z Budapesztu ambasadora. Warszawa groziła, że udzielenie kolejnego azylu politycznego będzie równoznaczne z wyrzuceniem z Polski ambasadora Węgier.

Jaki jest kontekst

Zbigniew Ziobro przebywa w Budapeszcie od października 2025. Posłowi PiS i byłemu ministrowi sprawiedliwości polska prokuratura chce postawić aż 26 zarzutów. Śledczy zarzucają Ziobrze m.in. założenie i kierowanie grupą przestępczą, przekroczenie uprawnień i niedopełnienie obowiązków w związku z rozdysponowaniem środków funduszu Sprawiedliwości – chodzi m.in. o ustawianie konkursów i przeznaczanie pieniędzy funduszu na kampanie wyborcze polityków Suwerennej Polski.

7 listopada Sejm zagłosował za uchyleniem immunitetu Zbigniewowi Ziobrze i umożliwieniem prokuraturze przedstawienia mu 26 zarzutów. Zagłosowano także za umożliwieniem zastosowania wobec niego aresztu tymczasowego. Prokuratura wnioskowała o to, wskazując, że istnieje ryzyko, że Ziobro może utrudniać śledztwo poprzez kontakty z innymi osobami lub może ukryć się za granicą. 15 stycznia 2026 roku warszawski sąd ma zdecydować o ewentualnym areszcie dla byłego ministra.

Węgierskie media podkreślają, że Budapeszt jest tylko tymczasowym azylem dla polityków Zjednoczonej Prawicy. W kwietniu 2026 na Węgrzech odbędą się bowiem wybory, a w sondażach przewagę nad rządzącaym Fidszem ma opozycyjna partia TISZA Petera Magyara. Lider opozycji jest przeciwny rozdawaniu azylów, o czym mówił wyraźnie, komentując sprawę Marcina Romanowskiego.

„Gdybym miał dać mu jakąś radę, to tę, że im bliżej wyborów na Węgrzech, tym bardziej powinien zwiększyć wysiłki, by znaleźć nowy kraj, w którym się ukryje. Wiążą nas międzynarodowe traktaty, które są bardzo jasne. To szalone, że jeden z krajów członkowskich UE daje azyl obywatelowi innego kraju unijnego, który jest poszukiwany w związku z zarzutami kryminalnymi. Nie taki jest cel udzielania azylu” – mówił wówczas Magyar.

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło?

To będzie decydujące głosowanie w sprawie umowy Mercosur. Na godzinę 11 zaplanowano posiedzenie Komitetu Stałych Przedstawicieli Rządów Państw Członkowskich przy Unii Europejskiej, który zdecyduje, czy UE powinna podpisać porozumienie handlowe z Argentyną, Boliwią, Paragwajem, Brazylią i Urugwajem.

Już wiadomo, że Polska, Francja, Węgry i Irlandia będą głosować „przeciw”, a Belgia wstrzyma się od głosu. W grudniu przeciwko były również Włochy – jednak źródła w UE informują, że rząd Giorgii Meloni zmienił zdanie. Reuters podaje, że włoska premier „z zadowoleniem list wysłany we wtorek (6.01) przez KE, w którym zaproponowano przyspieszenie wypłaty 45 miliardów euro wsparcia dla rolników”. Z kolei minister rolnictwa Francesco Lollobrigida podkreślał, że Unia Europejska proponuje obecnie zwiększenie wydatków na włoskie rolnictwo w latach 2028–2034, a nie ich cięcie.

Jeśli podczas dzisiejszego głosowania w Radzie UE umowa zyska poparcie, szefowa KE Ursula von der Leyen będzie mogła podpisać ją w Paragwaju już 12 stycznia.

Również o godz. 11 rozpocznie się protest rolników w Warszawie. Godzinę wcześniej protestujący spotkają się z prezydentem Karolem Nawrockim.

Przewodniczący OPZZ Rolników Sławomir Izdebski powiedział PAP, że postulaty protestujących dotyczą całej polityki rolnej rządu. Nie chcą podpisania umowy z krajami Mercosur m.in. ze względu na obawy przed zalaniem europejskiego rynku tańszymi produktami z Ameryki Południowej.

Rolnicy chcą spotkać się również z premierem Donaldem Tuskiem. Nie planują z kolei rozmów z ministrem rolnictwa.

Manifestacja rolników przejdzie Alejami Jerozolimskimi przez Rondo de Gaulle’a, ulicą Nowy Świat, przez Plac Trzech Krzyży do ulicy Wiejskiej, przed gmach Sejmu RP. Później protestujący przemaszerują ulicą Piękną i Alejami Ujazdowskimi przed siedzibę Prezesa Rady Ministrów.

Jaki jest kontekst?

Prace nad umowa z krajami Mercosur trwają od ponad ćwierćwiecza. Jeśli zostanie podpisana, zniesie cła na 91 proc. produktów w wymianie handlowej, w tym cła na samochody, ubrania, obuwie, wino i napoje alkoholowe. Mercosur zgodził się też na obniżenie lub zniesienie ceł na unijne produkty rolne wysyłane do obszaru Mercosur – obecnie cła sięgają 55 proc.

„Według Komisji Europejskiej to czysty zysk, bo rozwijająca się klasa średnia w Ameryce Łacińskiej docenia jakościowe produkty z Unii. W krajach członkowskich południowoamerykańskiej wspólnoty gospodarczej nie będzie można też podrabiać chronionych unijnym prawem wyrobów europejskich serowarów czy wędliniarzy” – pisał w OKO.press Marcel Wandas.

Przeczytaj także:

Jednym z najważniejszych elementów umowy jest wprowadzenie kontyngentów, czyli rocznych limitów importu z krajów Mercosuru, do których będziemy dochodzić stopniowo przez 5 do 10 lat.

Najważniejsze z objętych nimi produktów to:

• wołowina: 99 tys. ton rocznie z 6-letnim okresem przejściowym i końcowym cłem 7,5 proc.,
• drób: 180 tys. ton po 5 latach, bez cła,
• ser: 30 tys. ton, cło zdejmowane stopniowo przez 10 lat aż do osiągnięcia zera procent,
• kukurydza i sorgo, czyli ważne składniki pasz: ilość 1 mln ton osiągnięta po 5 latach obowiązywania umowy, bez cła.

Komisja Europejska podczas ostatnich negocjacji zaproponowała dodatkowe środki zabezpieczające na wypadek rozregulowania rynku. Chodzi o produkty uznane za wrażliwe (wołowina, drób, ryż, miód, jaja, czosnek, etanol, cukier, mleko w proszku, rum, kukurydza i biodiesel). Cła na poszczególne produkty będą przywracane, jeśli:

• ceny towarów z krajów Mercosuru będą o co najmniej 10 proc. niższe niż ich ceny w UE;
• import danego produktu z krajów Mercosuru wzrośnie o 10 proc. w ciągu roku;
• ceny importowe danego produktu z Mercosuru spadną o 10 proc. w porównaniu z rokiem poprzednim.

Przeczytaj więcej w OKO.press

Przeczytaj także: