Krótko i na temat: najnowsze wiadomości z Polski i ze świata

Co się wydarzyło?

Trzy dni wystarczyły Sejmowi, by przyjąć ustawę wygaszającą specustawę o pomocy Ukraińcom, która obowiązywała od 2022 roku. Projekt wpłynął do Sejmu 20 stycznia 2026 i został przegłosowany zaledwie trzy dni później – w piątek 23 stycznia.

Za wygaszeniem specustawy i przeniesieniem części jej rozwiązań do ustawy o udzielaniu ochrony cudzoziemcom wraz z poprawkami za głosowało 232 posłów. Przeciwko było 23 posłów, a 175 wstrzymało się od głosu.

„Za” zmianami zagłosowało 150 ze 156 obecnych podczas głosowania posłów Koalicji Obywatelskiej, 30 z 32 obecnych podczas głosowania posłów PSL, 29 z 31 posłów Polski 2050, 20 z 21 posłów Lewicy oraz 3 niezrzeszonych.

„Przeciwko” było sześciu posłów PiS, 13 z Konfederacji, 3 z Konfederacji Korony Polskiej i 1 niezrzeszony.

Od głosu wstrzymało się 167 posłów PiS, 1 osoba z KO, 1 niezrzeszony, 3 z Demokracji i 3 z Razem.

Takie tempo pracy oznacza, że Sejm musiał w błyskawicznym tempie zapoznać się z raportem z konsultacji społecznych oraz licznymi uwagami, które do projektu złożyły organizacje pozarządowe, zajmujące się wspieraniem uchodźców i uchodźczyń z Ukrainy w Polsce. Ten raport został opublikowany dopiero 15 stycznia.

Jakie zmiany?

Przyjęta ustawa przenosi część regulacji ze specustawy do ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony, tworząc jeden system wsparcia dla cudzoziemców w Polsce, a część zapisów specustawy znosi lub ogranicza.

Nowe regulacje zakładają przedłużenie legalności pobytu osób uciekających przed wojną oraz obywateli Ukrainy, których dokumenty pobytowe były przedłużane w związku z wojną. Osoby te będą mogły do 4 marca 2027 r. złożyć wniosek o legalny pobyt.

Ustawa zachowuje też uregulowania dotyczące PESEL UKR, który wciąż będzie sposobem potwierdzania legalnego pobytu w Polsce. Choć legalność pobytu zostanie przedłużona do marca 2027 roku, dokument wprowadza rygorystyczny, 30-dniowy termin na uzyskanie numeru PESEL UKR pod groźbą utraty ochrony.

Przyjęta ustawa ogranicza też m.in. prawo do bezpłatnej opieki zdrowotnej, wsparcie dla dzieci w wieku szkolnym czy możliwość korzystania ze zbiorowego zakwaterowania.

Bezpłatna opieka zdrowotna będzie dostępna jedynie dla osób poniżej 18 roku życia (tzw. osób małoletnich), pracujących, a także ofiar tortur i gwałtu oraz grup szczególnie wrażliwych zamieszkujących w ośrodkach zbiorowego zakwaterowania.

Osoby niepracujące będą podlegały opiece medycznej w takim zakresie, jak inni niepracujący cudzoziemcy przebywający w Polsce.

Ustawa ogranicza też prawo do zakwaterowania i wyżywienia w ośrodkach zbiorowego zakwaterowania. To będzie dostępne tylko dla grup szczególnie wrażliwych, czyli w rozumieniu ustawy:

• dla niepracujących i niepobierających w Polsce emerytur kobiet powyżej 60 roku życia i mężczyzn powyżej 65,
• osób posiadających orzeczenie o niepełnosprawności,
• kobiet w ciąży lub matek dziecka poniżej 12 miesiąca życia,
• osób podlegających pieczy zastępczej,
• osób po pobycie w szpitalu trwającym co najmniej 7 dni,

Od końca bieżącego roku szkolnego ustawa znosi też takie wsparcie dla dzieci uchodźców jak finansowanie dodatkowych zadań w szkołach, bezpłatny transport, pomoc materialna dla uczniów, dodatkowe lekcje języka polskiego czy możliwość nauki w oddziale przygotowawczym.

Ustawa trafi teraz do Senatu, a potem na biurko prezydenta. Jeśli zostanie podpisana ma wejść w życie 5 marca 2026 r.

Jaki jest kontekst?

Głównym celem zastąpienia dotychczasowej specustawy nowymi regulacjami, według argumentacji rządu, jest zakończenie „nadzwyczajnego systemu prawnego” i włączenie uchodźców wojennych z Ukrainy do wspólnego, ogólnego systemu ochrony czasowej przeznaczonego dla wszystkich cudzoziemców. Celem jest ograniczenie świadczeń, co rząd nazywa „racjonalizacją świadczeń społecznych”.

Jednak organizacje zajmujące się wsparciem uchodźców i uchodźczyń wskazują, że ustawa wprowadzania ograniczenia, które pozbawią osoby szczególnie potrzebujące, jak np. samotne matki czy wielodzietne rodziny, niezbędnego wsparcia.

Więcej o sprawie:

Przeczytaj także: