Krótko i na temat: najnowsze wiadomości z Polski i ze świata

Co się wydarzyło

25 marca 2026 po niespełna sześciu tygodniach procesu, ława przysięgłych w Los Angeles uznała, że Meta i Google celowo zaprojektowały swoje platformy tak, aby uzależniać młodych użytkowników. Sprawa dotyczyła 20-latki, która domagała się odszkodowania za krzywdy wyrządzone przez Instagrama i Youtube'a. Z obu serwisów kobieta zaczęła korzystać jako mała dziewczynka, przed ukończeniem 10 roku życia.

Podczas zeznań pokrzywdzona, która w postępowaniu sądowym posługiwała się inicjałami KGM, opowiadała, że w wyniku korzystania z mediów społecznościowych, popadła w depresję i zaczęła się samookaleczać. Gdy miała 13 lat, terapeutka zdiagnozowała u niej zaburzenia dysmorfii ciała i fobię społeczną, które KGM przypisuje zanurzeniu w świat internetowych platorm.

Ławnicy uznali, że firmy technologiczne dopuściły się zaniedbania i nie zapewniły odpowiednich ostrzeżeń dotyczących potencjalnych zagrożeń związanych z korzystaniem z ich produktów. Ważnym wątkiem w procesie była wadliwa weryfikacja wieku, która umożliwiała dzieciom korzystanie z platform – o czym Meta bardzo dobrze wiedziała.

Na rzecz poszkodowanej zasądzono 6 milionów dolarów odszkodowania, z czego 70 proc. ma pokryć Meta, resztę YouTube.

Pozwane były też TikTok i SnapChat, ale obie platformy już wcześniej zawarły z powódką ugodę.

Jaki jest kontekst

Przed amerykańskimi sądami toczą się setki podobnych postępowań. Argumenty przypominają te wysuwane przeciwko koncernom tytoniowym w latach 90. i skupiają się na dwóch kwestiach: uzależniających właściwościach produktów i celowym zaprzeczaniu o ich szkodliwości. Pozywając firmy z branży mediów społecznościowych, ich użytkownicy twierdzą, że niekończące się przewijaniem się czy automatyczne odtwarzanie filmów to funkcje, które sprawiły, że produkty te stały się uzależniające.

I choć nie ma dowodów naukowych, które potwierdzają tezę o uzależniejącym wpływie mediów społecznościowych – kompulsywnego sięgania po telefon nie da się bowiem porównać do alkoholu czy heroiny – to jednak o szkodliwości nadmiernego używania platform wśród najmłodszych mówi się sporo. To, co dla jednych będzie elementem życia społecznego, innych popchnie do izolacji, obsesyjnego porównywania się, czy radykalizacji.

Głośne publikacje psychologa społecznego Jonathana Haidta wskazywały, że telefony komórkowe i social media (oraz nadopiekuńcze rodzicielstwo) zmieniły ludzkie mózgi i doprowadziły do epidemii zaburzeń psychicznych. Recenzje tych rewelacji w czasopismach naukowych wskazywały, że korelacja może być wprost odwrotna – to dzieciaki w gorszym stanie psychicznym częściej sięgają po telefony i więcej czasu spędzają na platformach. Naukowcy ostrzegali też, że podobne publikacje żerują na strachu i wzbudzają panikę moralną.

O zgubnym wpływie mediów społecznościowych na dobrostan dzieci mówią jednak badania obserwacyjne, choć w takich trudno odróżnić, co jest przyczyną, a co skutkiem. Może być tak, że w sprawie złego samopoczucia i mediów społecznościowych zachodzi sprzężenie zwrotne.

Są też badania, które pokazują, że media społecznościowe, jeśli używane w sposób umiarkowany, mają neutralny wpływ na życie najmłodszych. A na grupy marginalizowane, które szukają wspólnoty, mogą nawet mieć pozytywny wpływ. Czy media społecznościowe więc szkodzą? Nie zawsze i nie każdemu, co należy odróżnić od tego, co za uszami mają Big Techy.

Dzień wcześniej Meta przegrała bowiem inny duży proces o odszkodowanie. Sąd w Nowym Meksyku uznał, że firma wprowadziła konsumentów w błąd, nie informując o niebezpieczeństwie związanym z wykorzystaniem seksualnym nieletnich, do którego może dojść na platformie. Na rzecz poszkodowanych sąd zasądził odszkowanie w wysokości 375 mln dolarów.

Pierwsze wyroki pojawiają się w momencie, gdy na całym świecie żywo dyskutuje się o zakazie mediów społecznościowych dla dzieci i młodzieży. Jako pierwsza w demokratycznym świecie nowe przepisy wprowadziła Australia, ograniczając osobom poniżej 15. roku życia dostęp do platform typu TikTok, Instagram, Kick, Reddit, Snapchat, Threads, czy YouTube. Model polega na przeniesieniu ciężaru weryfikacji wieku z dzieci i rodziców na gigantów cyfrowych. Za obecność nieletnich na platformach to oni będą płacić surowe kary.

O podobnych rozwiązaniach dyskutuje się w Grecji, Wielkiej Brytani, Francji, Japonii, Danii, a także Polsce.

Przeczytaj także:

Reuters szacuje rosyjskie straty na podstawie danych rynkowych. Ograniczenia w eksporcie wynikają z ukraińskich ataków na porty (Primorsk i Ust-Ługę na Bałtyku i Noworosyjsk na Morzu Czarnym), rosyjskie tankowce oraz na same rafinerie.

Tej nocy Ukraina zaatakowała rafinerię Kiriszy (Kiriszineftieorgsintez). Czwarty raz od początku 2025 r.

Wywołana przez Ukrainę blokada eksportu jest według Reutersa najpoważniejszą przerwą w dostawach ropy naftowej w historii współczesnej Rosji. I to w środku kryzysu bliskowschodniego – Rosja jest drugim co do wielkości eksporterem ropy naftowej na świecie.

Wysłannik Putina ds rozmów gospodarczych z USA Kirył Dmitriew przyznał 26 marca, że Rosja ma problem: „Wszyscy widzą, że Ukraina w istocie próbuje zakłócić i jeszcze bardziej pogorszyć kryzys energetyczny… Swoimi atakami Ukraina stwarza tymczasowe trudności, które mogą doprowadzić do jeszcze większego wzrostu cen i kryzysu, również w Unii Europejskiej” – powiedział na Kongresie Rosyjskiego Związku Przemysłowców i Przedsiębiorców w Moskwie. W imprezie brał tez udział Putin.

Przeczytaj także:

Jaki jest kontekst?

Ukraińskie ataki dronowe na Rosję stały się dla Moskwy w piątym roku pełnoskalowego najazdu poważnym problemem. Stolica państwa Putina jest atakowana praktycznie codziennie. Od kilku dni w zasięgu dronów mierzących w porty i rafinerie znalazł się też Petersburg. Obie metropolie żyły do tej pory w przekonaniu, że wojna toczy się daleko.

Ukraina, która mierzy w rosyjską infrastrukturę produkcji i eksportu ropy co najmniej od połowy zeszłego roku, uderzyła teraz wyjątkowo celnie. Przed atakiem Trumpa i Netanjahu na Iran i przed irańską blokadą Cieśniny Ormuz rosyjski, zależny od eksportu ropy budżet się nie spinał. Potem jednak ceny ropy poszybowały w górę i Putin nakazał rządowi przeliczyć parametry budżetu z uwzględnieniem tych nowych cen. Przede wszystkim zalecił firmom naftowym, by pospłacały długi.

Przeczytaj także:

Teraz może się okazać, że nowe ceny ropy Rosja oglądać będzie przez szybę. Bo sama nie będzie miała jak jej sprzedać. Pogłębia to też światowy kryzys naftowy i pogarsza sytuację Donalda Trumpa.

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło?

Prezydent Zełenski powiedział Reutersowi w wywiadzie, że Waszyngton uzależnia finalizację gwarancji bezpieczeństwa dla Ukrainy od wycofania się wojsk tego kraju z całego terenu Donbasu. — Amerykanie są gotowi sfinalizować te gwarancje na wysokim szczeblu — powiedział ukraiński prezydent.

Ukraiński przywódca ostrzegł, że oddanie wschodnich regionów oznaczałoby przekazanie Rosji silnie ufortyfikowanych pozycji obronnych i zagroziłoby bezpieczeństwu Ukrainy, a także Europy.

— Bardzo chciałbym, aby strona amerykańska zrozumiała, że wschodnia część naszego kraju jest częścią naszych gwarancji bezpieczeństwa – powiedział Zełenski.

Zełenski podkreślił też, że kluczowe kwestie dotyczące gwarancji bezpieczeństwa jego kraju pozostają nierozstrzygnięte. Chodzi o sfinansowanie przyszłych zakupów uzbrojenia dla Ukrainy w celu utrzymania jej zdolności odstraszających oraz o to, jak sojusznicy Kijowa zareagują na ewentualną kolejną agresję Rosji.

Ukraiński prezydent ocenił, że administracja prezydenta Donalda Trumpa wywiera większą presję na Ukrainę niż na Rosję. Przyznał zarazem, że dostawy systemów Patriot ze Stanów Zjednoczonych są kontynuowane, choć niewystarczające.

Jaki jest kontekst?

Rosja od początku wojny domaga się pełnej kontroli nad Donbasem i traktuje to jako jeden z głównych celów trwającego już ponad cztery lata konfliktu. Postępy wojsk rosyjskich są jednak zbyt powolne, by Moskwa mogła myśleć o wywalczeniu kontroli nad Donbasem metodami militarnymi w najbliższej przyszłości.

W wypowiedzi dla agencji Reutersa Zełenski wskazał, że przeciągające się negocjacje pokojowe mogą działać na korzyść Rosji. Moskwa liczy na spadek zaangażowania USA w zakończenie wojny w Ukrainie ze względu na przedłużającą się wojnę Waszyngtonu z Iranem.

Co się wydarzyło?

Warszawa nie będzie siedzibą Urzędu Celnego Unii Europejskiej. Spośród dziewięciu kandydatur polska stolica uplasowała się na trzecim miejscu. Zwyciężyło francuskie Lille przed Rzymem, które o wygraną walczyły w finałowej dogrywce. Na dalszych miejscach znalazły się Liege, Malaga, Zagrzeb, Haga, Porto oraz Bukareszt.

Polscy dyplomaci mieli nadzieję na walkę w finałowym etapie i drugie miejsce we wstępnej selekcji. Według zasad testowanych na forum UE swoje listy typowali europarlamentarzyści i przedstawiciele Rady UE. Zasady zakładały, że jeśli na listach typowanych przez obie organizacje pojawiłoby się to samo miasto, wygrywa ono bez konieczności rozpisywania kolejnego głosowania. Jeśli do tego nie dojdzie, głosuje się do skutku i wyboru tego samego kandydata przez Radę i Parlament.

„Zarówno Rada, jak i Parlament chciałyby mieć dużo do powiedzenia przy takich wyborach, ale nie da się zrobić tak, żeby każda z tych instytucji miała tutaj rolę decydującą. To był pewnego rodzaju spór instytucjonalny, jak ułożyć ją tak, żeby obie strony były zadowolone ”- mówiła Polskiej Agencji Prasowej pełnomocnik rządu ds. wyboru lokalizacji Urzędu ds. Celnych Małgorzata Krok.

„Bardzo trudno konkurować z dużymi, »starymi« członkami UE jak Włochy czy Francja, które mają większą liczbę głosów w Radzie UE, zasiadają w ważnych organizacjach, jak Francja, która jest stałym członkiem rady Bezpieczeństwa ONZ” – mówił stacji RMF FM jeden z polskich dyplomatów.

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło?

Iran odrzucił amerykańską propozycję planu pokojowego, nie rezygnując z ataków na Izrael oraz arabskie państwa Zatoki Perskiej. Irańskie władze odpowiedziały, że nie widzą możliwości przyjęcia 15-puntowego dokumentu, który w ich stronę skierowała administracja Donalda Trumpa. Jak przekazała agencja Fars, częściowo znajdująca się pod państwową kontrolą, zdaniem Teheranu propozycja rozpoczęcia bezpośrednich rozmów jest „nielogiczna i niewykonalna na obecnym etapie konfliktu”.

Teheran przedstawił własne warunki rozejmu – podała państwowa telewizja Press TV, powołując się na nieznanego wysokiego rangą urzędnika ds. bezpieczeństwa. Iran ma zażądać gwarancji, że USA i Izrael nie wznowią ataków, a także reparacji za szkody wojenne oraz uznania kontroli Teheranu nad Cieśniną Ormuz.

Jaki jest kontekst?

Przedstawiony przez Waszyngton 15-punktowy dokument zawierający warunki rozejmu bliźniaczo przypomina plan pokojowy, który administracja Donalda Trumpa przedstawiła Teheranowi przed wybuchem wojny. Izraelski Kanał 12 podał 14 z 15 warunków pokoju. Co zawiera umowa?

„Stany Zjednoczone wymagają od Iranu:

1. Iran musi rozebrać istniejące instalacje atomowe
2. Iran musi zobowiązać się, że nigdy nie będzie dążył do posiadania broni atomowej
3. Iran nie będzie wzbogacał uranu na terenie swojego kraju
4. Iran musi oddać 450 kg uranu wzbogaconego do 60 proc. Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej w najbliższej przyszłości, w ustalonym czasie
5. Instalacje związane z irańskim programem atomowym z Natanz, Isfahanie i Fordo muszą zostać zniszczone
6. MAEA musi otrzymać pełen dostęp i możliwość kontroli w Iranie
7. Iran musi porzucić swoją strategię wspierania sił regionalnych
8. Iran musi zaprzestać finansowania, nadzorowania i uzbrajania wpieranych przez niego sił regionalnych
9. Cieśnina Ormuz musi zostać otwarta i działać jako wolny korytarz morski
10. Irański program rakiet balistycznych musi być ograniczony zarówno jeśli chodzi o zasięg jak i o liczbę rakiet, dokładne limity zostaną ustalone później
11. Ewentualne użycie rakiet byłoby ograniczone do samoobrony

W zamian Iran otrzyma następujące korzyści:

1. Międzynarodowe sankcje na Iran zostaną w pełni zniesione
2. USA pomoże Iranowi w jego cywilnym programie atomowym, w tym w produkcji energii elektrycznej w Buszehr nad Zatoką Perską
3. Mechanizm „snapback” – automatycznego przywracania sankcji, gdy Iran nie stosuje się do ustaleń, zostanie porzucony.

„Na razie wygląda to jak sytuacja z lutego, gdy Amerykanie podsuwali Iranowi propozycje porozumienia, jednocześnie koncentrując wojska w regionie. Teraz słyszymy o rosnącym prawdopodobieństwie ataku lądowego (oczywiście ograniczonego, nie ma na razie możliwości przeprowadzenia uderzenia w stylu inwazji na Irak w 2003 roku). Otwarcie mówi się o wysłaniu do Iranu amerykańskiej 82. Dywizji Powietrznodesantowej” – ocenił na naszych łamach Jakub Szymczak.

Przeczytaj także: