Krótko i na temat: najnowsze wiadomości z Polski i ze świata

„Apelujemy do Pana Prezydenta o podpisanie ustawy. Decyzja będzie wyrazem odpowiedzialności za przyszłość Rzeczypospolitej oraz potwierdzeniem, że edukacja jest traktowana jako strategiczny filar rozwoju gospodarczego, innowacyjności i bezpieczeństwa państwa” – stwierdza Zespół Koordynacyjny ruchu SOS dla Edukacji w liście do Karola Nawrockiego 16 grudnia 2025.

„Wprowadzająca reformę edukacji ustawa z 21 listopada 2025 r. to ważny krok w kierunku uporządkowania systemu oświaty, w tym unowocześnienia podstaw programowych i programów nauczania. Tworzy warunki dla długofalowej polityki edukacyjnej, dla rozwoju kompetencji przyszłości oraz budowy innowacyjnego potencjału kraju. Przewidywalność i klarowność ram prawnych są niezbędne, aby szkoły, samorządy lokalne oraz instytucje opracowujące materiały dydaktyczne mogły odpowiedzialnie przygotować się do wyzwań kolejnych lat” – argumentują aktywiści.

Jednocześnie podkreślają, że „polaryzacja społeczna i bieżący spór polityczny oraz potencjalne weto, które zablokuje niezbędne zmiany w edukacji, po raz kolejny pokazują, jak bardzo jako społeczeństwo potrzebujemy Komisji Edukacji Narodowej – ponadpartyjnego, pluralistycznego ciała składającego się z ekspertów i ekspertek cieszących się społecznym autorytetem. Powołanie KEN to jeden z pierwszych postulatów Obywatelskiego Paktu dla Edukacji z 2022 r. i po raz kolejny apelujemy o jej utworzenie”.

Jaki jest kontekst

Prezydent Nawrocki ma do czwartku 18 grudnia czas na podpisanie, czy raczej – co bardziej prawdopodobne – na zawetowanie nowelizacji, która ma umożliwić wprowadzenie reformy nazwanej przez MEN „Kompasem jutra”.

Reforma ma sprawić, że poza zdobywaniem wiedzy uczniowie i uczennice będą rozwijać tzw. umiejętności kluczowe (krytyczne myślenie, rozwiązywanie problemów, współpraca itp.). Wyjdą w świat pozaszkolny, dosłownie i wirtualnie. Mają jak najczęściej uczestniczyć w tzw. doświadczeniu edukacyjnym: szykując spektakl na język polski, eksperyment na chemię, zbierając opinie w swej miejscowości na edukację obywatelską, robiąc wywiady ze świadkami zdarzeń na historię. Ważną rolę przyznano uczniowskim projektom edukacyjnym przygotowywanym najlepiej zespołowo, w tym – choć nie wyłącznie – na tzw. tydzień projektowy w każdej szkole.

Trwają konsultacje podstaw programowych (opisu czego i jak mają się młodzi nauczyć) do przedszkoli i szkoły podstawowej. Reforma ma wejść do szkół stopniowo, od września 2026 – do klasy pierwszej i czwartej podstawówki.

Podczas zorganizowanego przez SOS dla Edukacji VI Szczytu 3 grudnia 2025 Edukacji Barbara Nowacka mówiła, że skoro prezydent zawetował uwolnienie psów z łańcuchów („dawno czegoś tak głupiego nie widziałam”), to może także zawetować zmianę, jaką przynosi „Kompas jutra”.

Przeczytaj także:

Nowacka apelowała o wsparcie. „Jeżeli nauczycielska »Solidarność« pisze list do prezydenta, żeby zawetował reformę, to też piszcie, organizujmy się”. Poza propisowskim związkiem „Solidarność” i Forum Oświata prezydenckiego weta domaga się także KROPS (Koalicja na Rzecz Ocalenia Polskiej Szkoły), kilkadziesiąt prawicowych i katolickich organizacji społecznych na czele z ultrakatolickim Ordo Iuris. Według nich „Kompas jutra” „narusza narodowy charakter polskiej szkoły” i „zmierza w kierunku utraty suwerenności i włączenia do europejskiego obszaru edukacji”.

Sam Nawrocki uderzył w podobne tony w rocznicowym wystąpieniu 11 listopada 2025, łącząc w karkołomny sposób rozważania o „polskim jestestwie” z programem polskiej szkoły: „Pytam więc, patrząc na 1000 lat polskiej historii, gdzie jest nasze jestestwo, gdzie są nasze wartości chrześcijańskie, które budowały fundamenty Rzeczpospolitej? I czemu musimy być świadkami i odpierać presję protezy wartości chrześcijańskich, którą mają być obce nam ideologie w polskim systemie edukacji?”.

Przeczytaj także:

Podczas tego samego Szczytu dla Edukacji znana ze zdecydowanych poglądów dyrektorka warszawskiej podstawówki Danuta Kozakiewicz zapytała Katarzynę Lubnauer, czy jest jakiś plan B na wypadek weta. Wiceministra odpowiedziała jednym słowem: „Jest”.

Jak domyślało się OKO.press, plan B mógłby polegać na zmianie terminologii stosowanej w nowej podstawie programowej (w tym takich określeń jak „efekty uczenia się” czy „doświadczenia edukacyjne”), a następnie zapisanie podstaw w języku zgodnym z wymogami obowiązującego prawa oświatowego. Można b y wtedy ogłosić zmiany przy pomocy ministerialnych rozporządzeń.

SOS dla Edukacji za rządów PiS toczyło z ministrem Przemysławem Czarnkiem bitwę o „wolną szkołę”, a po zmianie władzy szukają sposobu, by jak najwięcej ocalić z Paktu dla Edukacji, planu na unowocześnienie i uspołecznienie szkoły, który w 2023 podpisały jako deklarację wyborczą wszystkie partie wtedy opozycyjne, dziś rządzące (poza Razem).

Jednym z fundamentów odpolitycznienia edukacji było właśnie utworzenie Komisji Edukacji Narodowej, zespołu niezależnych ekspertów i ekspertek do opracowania propozycji zmian systemowych, m.in. w takich obszarach, jak: podstawa programowa, finansowanie oświaty, kształcenie, rozwój i ścieżka kariery nauczycieli, przyszłość nadzoru pedagogicznego, rola niepublicznej oświaty w systemie, regulacja nauczania domowego. Skład KEN miały wyznaczać: rząd, związki samorządowe, wyższe uczelnie, związki nauczycielskie, podmioty prowadzące szkoły niepubliczne i edukacyjne organizacje społeczne.

Przeczytaj także: