Krótko i na temat: najnowsze wiadomości z Polski i ze świata

Co się stało

Sylwia Gregorczyk-Abram, kandydatka KO na Rzecznika Praw Obywatelskich, formalnie objęła dziś stanowisko i zastąpiła na nim Marcina Wiącka.

Każdy rzecznik ślubuje przed Sejmem, że powierzone mu obowiązki wypełniać będzie „bezstronnie, z najwyższą sumiennością i starannością”, i że będzie „strzec godności powierzonego mi stanowiska oraz dochowa tajemnicy prawnie chronionej”.

Ślubowanie przed Sejmem ma podkreślać rolę, jaką RPO pełni w polskim systemie jako organ nadzorujący respektowanie praw człowieka i kontrolujący działanie prawa w praktyce. Dodatkowo jego pozycję wzmacnia to, że odwołać go można tylko większością 3/5 głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów.

Jaki jest kontekst

Na czas ślubowania klub PiS opuścił swoje ławy (na zdjęciu). Lekceważenie instytucji i osoby RPO jest stałą taktyką partii Kaczyńskiego od czasów RPO Adama Bodnara (2015-21), któremu PiS nie tylko groził odwołaniem, ale i ciął budżet, ograniczając możliwości działania. Sytuacja poprawiła się nieco w czasie kadencji prof. Marcina Wiącka.

Jego kadencja minęła 23 lipca, bowiem zgodnie z wyrokiem podporządkowanego PiS-owi Trybunału Konstytucyjnego Julii Przyłębskiej ustępujący RPO nie sprawuje urzędu do czasu przejęcia go przez następcę, ale po prostu odchodzi. Zgodnie z tym wyrokiem, jeśli parlament ma problemy z wyborem RPO, instytucja ta przechodzi w stan zamrożenia, a bieżącymi sprawami zarządza zastępca RPO.

Nowa RPO Sylwia Gregorczyk-Abram jest adwokatką związaną z Wolnymi Sądami oraz członkinią zarządu Stowarzyszenia im. prof. Zbigniewa Hołdy. Od maja 2025 do końca czerwca 2026 kierowała komisją do spraw wyjaśnienia mechanizmów represji wobec organizacji społeczeństwa obywatelskiego oraz działaczy społecznych w latach 2015-2023. Komisja przedstawiła premierowi raport końcowy – nie został jeszcze opublikowany (znane są tylko raporty cząstkowe).

PiS jako swojego kontrkandydata na stanowisko RPO zgłosił Adama Borowskiego, działacza opozycji demokratycznej z czasów PRL, a obecnie działacza Klubów Gazety Polskiej.

Gregorczyk-Abram i Borowski przedstawili swoje programy i plany w czasie obywatelskiego wysłuchania, a także na posiedzeniu Komisji Praw Człowieka:

Przeczytaj także: