Krótko i na temat: najnowsze wiadomości z Polski i ze świata

Co się wydarzyło

Śladem Warszawy poszedł Wrocław. W piątek 15 maja Ryszard Ziobro i Tomasz Kwietko-Bębnowski odebrali odpis aktu małżeństwa pary tej samej płci. Poinformowała o tym Alina Szeptycka, pełnomocniczka prezydenta Wrocławia do spraw równego traktowania. „Długo oczekiwana zmiana stała się faktem. Po wielu latach, a ostatnio także intensywnych miesiącach walki małżeństwa jednopłciowe zawarte za granicą są małżeństwami również w świetle polskiego prawa. Zawdzięczamy to przede wszystkim dzielnym parom, które weszły na drogę sądową, ich prawnikom i prawniczkom oraz organizacjom i osobom, które od wielu lat zaangażowane są w działania na rzecz praw osób LGBT+ i praw człowieka” – oceniła Szeptycka.

Para z Wrocławia wzięła ślub w sierpniu 2025 roku w Wiedniu.

To już drugi akt małżeństwa pary tej samej płci transkrybowany w Polsce. I z pewnością nie ostatni, bo kolejne urzędy zapowiadają, że będą przyjmować wnioski. Wśród nich jest Łódź, która przekazała, że po naradzie z warszawskimi urzędnikami otworzy parom jednopłciowym drogę do transkrypcji. „To nie jest sprawa ideologii. To kwestia godności i praw człowieka” – poinformowało miasto.

Jaki jest kontekst

14 maja dokument potwierdzający fakt zawarcia ślubu odebrali Jakub i Mateusz Trojanowie, którzy najpierw przed Trybunałem w Luksemburgu, a potem przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w Polsce wywalczyli wyroki, nakazujące transkrypcję do polskiego systemu aktów stanu cywilnego ich ślubu zawartego w Niemczech. "Cieszymy się i mamy nadzieję, że kolejne transkrypcje, na które czeka wiele par, będą dokonywane bez zbędnej zwłoki” – komentował Jakub Cupriak-Trojan.

Warszawski USC wpisał Trojanów do systemu, stosując rozwiązanie tymczasowe. Dane jednego z nich umieszczono w rubryce „mężczyzna”, a drugiego w rubryce „kobieta”.

13 maja ministerstwo cyfryzacji podpisało projekt rozporządzenia w sprawie wzorów dokumentów wydawanych z zakresu rejestracji stanu cywilnego. Zgodnie z nim nazwy rubryk zmienią się na „mężczyzna/kobieta”, a urzędnik ręcznie wykreśli niepasującą płeć. Projekt rozporządzenia przechodzi ekspresową, zaledwie czterodniową konsultację między resortami. Aby wszedł w życie, musi być podpisany przez szefa MSWiA, Marcina Kierwińskiego. Polityk KO zapowiedział już, że projekt niezwłocznie podpisze. Przepisy zaczną jednak obowiązywać jesienią. Ministerstwo zakłada, że techniczne dostosowanie systemów potrwa trzy miesiące.

To nie znaczy, że pary będą czekać na rząd. Rafał Trzaskowski ogłosił, że Warszawa będzie dokonywać transkrypcji, nie czekając na zmianę systemu, a zgodnie z szablonem przygotowanym dla Trojanów.

Przeczytaj także:

Kolejny krokiem będzie walka o uznanie praw wynikających z faktu uznania małżeństwa jednopłciowego w Polsce. „Dla większości moich klientów najpilniejszą sprawą jest możliwość objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym małżonka. Najpierw zwrócimy się więc z pismem do NFZ” – mówiła nam Anna Mazurczak, prawniczka reprezentująca Trojanów przed sądami.

ZUS już poinformował, że będzie traktował pary tej samej płci na równi z innymi małżeństwami. Kolejne są więc urzędy skarbowe, pozostające w domenie ministra finansów Andrzeja Domańskiego.

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło

Po wizycie w Pekinie prezydent Donald Trump pytany przez dziennikarzy, czy w razie chińskiej inwazji jego wsparcie dla Tajwanu będzie niezachwiane, odpowiedział wymijająco. „On (Xi) nie chce widzieć ruchu w kierunku niepodległości. Mówi: »Słuchajcie, wiecie, mieliśmy to przez tysiące lat« (...), jeśli chodzi o Tajwan, on jest bardzo zdecydowany. Nie poczyniłem żadnego zobowiązania w tę czy w drugą stronę” – mówił Trump na podkładzie Air Force One.

Jak podaje amerykański dziennik The New York Times, prezydent Donald Trump wykorzystuje sprzedaż broni dla Tajwanu jako kartę przetargową w negocjacjach gospodarczych z Chinami. Chodzi o umowę zbrojeniową o wartości 14 mld dolarów, która pozwoliłaby wzmocnić wyspę przed zagrożeniem ze strony Pekinu. Tajwan miał zakupić od USA rakiety, sprzęt do zwalczania dronów i systemy obrony powietrznej.

Trump wstrzymuje sprzedaż, mówiąc, że to „bardzo dobra karta przetargowa” w rozmowach z Xi Jinpingiem. A zgoda na umowę zbrojeniową zależy według niego od Chin. Rząd Tajwanu stara się szybko złagodzić napięcia, oświadczając, że amerykańscy urzędnicy wielokrotnie zapewniali, iż polityka Stanów Zjednoczonych pozostaje niezmieniona.

Jednak na antenie Fox News amerykański prezydent wyraźnie odcinał się od Tajwanu. „Jeśli spojrzeć na stosunek sił, Chiny to naprawdę potężny, ogromny kraj. A to tylko malutka wyspa. Pomyślcie tylko – dzieli ich od niej zaledwie 59 mil. My jesteśmy oddaleni o 9500 mil. To dość trudny problem. Tajwan rozwinął się, bo mieliśmy prezydentów, którzy nie mieli pojęcia, co robią. Ukradli nam przemysł chipowy” – mówił Trump.

Równie niepokojący jest fakt, że po wizycie w Pekinie prezydent USA przyjął opowieść Xi o tym, że to Tajwan ponosi winę za obecne napięcia. Chiny przedstawiają prezydenta Lai i jego urzędników jako niebezpiecznych separatystów, którzy próbują wciągnąć Stany Zjednoczone w wyniszczającą wojnę.

„Cóż, dążenie do niepodległości to ryzykowna sprawa, wiesz” – mówił w wywiadzie Trump. „Dążą do niepodległości, bo chcą wojny i sądzą, że mają za sobą Stany Zjednoczone. Chciałbym, żeby wszystko pozostało tak, jak jest” – dodał. Wypowiedzi Trumpa sugerują, że USA życzą sobie utrzymania status quo Tajwanu, w ramach którego wyspa funkcjonuje jako odrębna jednostka, ale nie dąży do formalnej niepodległości.

Jaki jest kontekst

Chiny uważają Tajwan, gdzie po wojnie domowej w 1949 roku zbiegł nacjonalistyczny rząd Czang Kaj-Szeka, za integralną część swojego państwa. Dla Xi Jinpinga zjednoczenie Tajwanu z kontynentalnymi Chinami to podstawowy cel polityczny, którego nie da się osiągnać inaczej niż przy użyciu siły militarnej.

Jak pisał w OKO.press Jakub Szymczak, Tajwan odgrywa ważną rolę w światowej gospodarce m.in. jako kluczowy producent najnowocześniejszych układów scalonych. Amerykanie nie uznają niepodległości Tajwanu, dziś takie stanowisko zajmuje zaledwie kilka małych krajów na świecie. Jednocześnie przez dekady Amerykanie stali na stanowisku, że Chiny nie powinny zajmować wyspy i przyłączać jej do swojego państwa. Xi Jinping dąży do tego, by Amerykanie zrezygnowali z tego stanowiska, a administracja Trumpa wydaje się być gotowa, żeby zmienić zdanie.

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło

Według Kremla w nocy z 15 na 16 maja rosyjska obrona przeciwlotnicza zniszczyła 138 ukraińskich dronów. To jednak niepełny bilans. Do sieci trafiły nagrania, na których widać eksplozję w Niewinnomyssku nad Kubaniem. Jak wskazuje agencja Unian, znajdują się tam zakłady Azot – jedna z największych w Rosji fabryk chemicznych. Z relacji w mediach społecznościowych wynika, że na terenie zakładów wybuchł pożar.

To już szósty udany ukraiński atak na Azoty od początku wybuchu wojny. Fabryka, poza produkcją nawozów wykorzystywanych w rolnictwie, wspiera też rosyjską armię. Jak podawał Reuters, w Azotach produkuje się materiały wybuchowe do amunicji artyleryjskiej. To największy zakład produkcyjny na południu Rosji. Pracuje w nim ponad 3,5 tys. osób.

W ogniu po ataku dronów stanął również zakład produkujący sprzęt elektroniczny w miejscowości Nabierieżnyje Czełny w Tatarstanie. Pożar objął obszar 6 tys. m kw.

Rosjanie również przeprowadzili zmasowany atak na Ukrainę. Celem był głównie obwód odeski. Lokalne władze informowały o rannych i zniszczonej infrastrukturze cywilnej oraz portowej. Z kolei w Charkowie ranne zostały dwie osoby – przekazał mer Ihor Terechow. Rosja zaatakowała trzy dzielnice miasta. Udało im się uszkodzić trolejbus i dwie stacje metra.

Jaki jest kontekst

Rosjanie coraz mocniej odczuwają skutki wojny, którą sami wywołali. Celem ukraińskich ataków są zakłady produkcyjne, rafinerie, a także infrastruktura krytyczna. Rosyjska obrona przeciwlotnicza jest w stanie szczelnie bronić tylko Moskwy, reszta kraju jest narażona na dotkliwe ataki.

W odpowiedzi Kreml przeprowadza brutalne naloty na ukraińskie miasta. Przykładem były wydarzenia z nocy z 13 na 14 maja. Siły Powietrzne Ukrainy poinformowały, że Rosjanie wystrzelili w kierunku Ukrainy 56 pocisków i 675 dronów uderzeniowych. Głównym celem ataku był Kijów. Uszkodzone zostały budynki mieszkalne i infrastruktura cywilna w kilku dzielnicach miasta. Zginęły 24 osoby, w tym trójka dzieci. 48 osób zostało rannych.

Przeczytaj także:

Co się wydarzyło

15 maja podczas wysłuchania w komisji sił zbrojnych kongresmeni rozmawiali o budżecie armii USA. Najgorętszym punktem dyskusji było wstrzymanie rotacji żołnierzy do Polski. Chodzi o 2. pancerną brygadę grupy bojowej, która miała zastąpić swoich kolegów stacjonujących na wschodniej flance NATO.

Decyzja zapadła nagle i – jak podawały Politico i CNN – nie była efektem problemów logistycznych czy finansowych, związanych np. z sytuacją na Bliskim Wschodzie. Szef sztabu US Army gen. Christopher LaNeve, odpowiadając na pytania kongresmenów, stwierdził, że decyzja zapadła w Pentagonie.

„My, szef dowództwa bojowego, generał Grynkevich otrzymaliśmy instrukcje dotyczące redukcji sił. Współpracowałem z nimi, ściśle konsultując się (...) i uznaliśmy, że najbardziej sensowne byłoby, aby ta brygada nie wysyłała swoich sił na teatr działań” – mówił LaNeve.

Generał przyznał, że

Gdy decyzja zapadła, część przerzucanej brygady była już w Polsce, a jej sprzęt był w tranzycie. LaNeve sugerował, że US Army wykonywała tylko polityczne polecenia sekretarza wojny Pete'a Hegsetha.

Republikański Kongresmen Don Bacon, były generał Sił Powietrznych USA, uznał, że ruch Pentagonu to policzek dla Polski. „Cóż, ja już znam odpowiedź, bo dzwonili do mnie wczoraj. Nie wiedzieli. Zostali zaskoczeni. To jedni z naszych najlepszych sojuszników i nie mieli pojęcia” – mówił Bacon.

„Nadal nie wiedzą, dlaczego brygada została wstrzymana. Nie wiedzą, czy to tylko zawieszenie, czy na stałe. Jesteśmy winni Polsce i naszym bałtyckim przyjaciołom, którzy są bardzo narażeni przez tę decyzję, lepsze wyjaśnienie” – apelował.

Jaki jest kontekst

Żołnierze stacjonujący na wschodniej flance NATO zmieniają się co kilka miesięcy. Gdy chce się wycofać kontyngent, wystarczy nie wysyłać nowej brygady na zastępstwo. Tak prawdopodobnie stało się w przypadku Polski. Prawdopodobnie, bo nadal nie wiadomo, czy to rozwiązanie tymczasowe, czy ktoś zastąpi wycofane siły.

Już wcześniej podobna sytuacja wydarzyła się w Rumunii. Za to w kwietniu prezydent Donald Trump podjął decyzję o ograniczeniu amerykańskiej obecności w Niemczech o pięć tysięcy żołnierzy. Wówczas sugerowano, że jednostka wojsk lądowych z Niemiec, może zostać przekierowana nad Wisłę. Teraz sytuacja jest jeszcze bardziej zawiła, bo polski rząd nie został uprzedzony o wstrzymaniu sił, a decyzja zapadła z dnia na dzień, w trakcie planowanego przerzutu. To wskazuje na potężny chaos komunikacyjny i strategiczny. A także brak stabilności w relacjach ze Stanami Zjednoczonymi.

„Wstrzymanie rotacji jednej brygady cofa amerykańskie zaangażowanie do czasów sprzed 2022 roku. I budzi niepokojące skojarzenia w sytuacji, gdy trumpiści oficjalnie ogłosili, że celem polityki bezpieczeństwa Trumpa będzie strategiczna stabilizacja w relacjach z Rosją. Być może redukcja wojsk jest sygnałem, który ma Putina zachęcić do jakiegoś kroku deeskalujacego. I jeśli tak by było, to jest myślenie życzeniowe i naiwne” – pisał w OKO.press Michał Piekarski.

Przeczytaj także:

Co się stało?

Ustawa wprowadza do polskiego porządku prawnego wskazania dyrektywy unijnej, która nakłada obowiązek wprowadzenia mechanizmów pozwalających na szybsze eliminowanie bezzasadnych powództw. Nazywa się je SLAPP (z ang. Strategic Lawsuit Against Public Participation – strategiczne postępowania prawne zmierzające do stłumienia debaty publicznej). Chodzi o sprawy inicjowane najczęściej przez wpływowe podmioty, m.in. korporacje, polityków czy instytucje publiczne, przeciwko dziennikarzom, aktywistom i organizacjom społecznym. Projekt przygotowało Ministerstwo Sprawiedliwości.

W ustawie zapisano możliwość oddalenia powództwa bezzasadnego (sąd będzie miał na to trzy miesiące). Zostałoby uznane za bezzasadne, gdyby sąd ocenił, że zmierza do stłumienia, ograniczenia lub zakłócenia debaty publicznej lub szykanowania za udział w niej. Rozstrzygając te kwestie, sąd mógłby wziąć pod uwagę takie okoliczności, jak: nieproporcjonalność żądania, nadmierny lub nieuzasadniony charakter roszczenia, wszczynanie przez powoda wielu podobnych postępowań dotyczących tego samego przedmiotu debaty publicznej, zachowanie autora pozwu mające cechy gróźb lub zastraszania, działanie w złej wierze, czyli np. na zwłokę, lub składanie pozwu w miejscu niekorzystnym, lub uciążliwym dla pozwanego.

Sąd mógłby też oddalić pozew, gdyby zauważył wykorzystywanie przez powoda przewagi finansowej lub wpływów politycznych albo gdyby stwierdził, że pozew jest skierowany przeciw osobie fizycznej, a nie instytucji, w której imieniu pozwany działa.

Ustawa potrzebuje jeszcze akceptacji Senatu i podpisu prezydenta. W głosowaniu w Sejmie poparło ją 359 posłów, przeciw było 23, wstrzymało się 59. Przeciw głosowały obie Konfederacje i klub Kukiza Demokracja Bezpośrednia.

Przeczytaj także:

Jaki jest kontekst?

Ataki typu SLAPP grożą debacie publicznej w całej Europie. Zdarzają się także w Polsce, choć w czasach PiS wykształciła się u nas specyficzna forma ataku władzy na aktywistów. Z użyciem policji, prokuratury i instytucji publicznych, które zasypywały aktywistów drobnymi, ale męczącymi sprawami sądowymi i policyjnymi. A także atakami w podporządkowanych władzy mediach i przez finansowane najprawdopodobniej z publicznych pieniędzy farmy trolli.

Tego problemu ustawa nie rozwiąże. Jego analizą zajął się ekspercka komisja rządowa pod kierownictwem Sylwii Gregorczyk-Abram, która miała zdokumentować mechanizm nacisku na społeczeństwo obywatelskie przez władzę, która podporządkowała sobie większość instytucji państwa. Pełen raport komisji nie jest jeszcze znany – publikowane były tylko raporty cząstkowe.

Przeczytaj także: